श्रीमद्भागवतपुराणम्

दौहित्रायानिरुद्धाय पौत्रीं रुक्म्याददाद्धरेः। रोचनां बद्धवैरोऽपि स्वसुः प्रियचिकीर्षया । जानन्नधर्मं तद्यौनं स्नेहपाशानुबन्धनः

तस्मिन्नभ्युदये राजन्रुक्मिणी रामकेशवौ। पुरं भोजकटं जग्मुः साम्बप्रद्युम्नकादयः

तस्मिन्निवृत्त उद्वाहे कालिङ्गप्रमुखा नृपाः। दृप्तास्ते रुक्मिणं प्रोचुर्बलमक्षैर्विनिर्जय

अनक्षज्ञो ह्ययं राजन्नपि तद्व्यसनं महत्। इत्युक्तो बलमाहूय तेनाक्षैर्रुक्म्यदीव्यत

शतं सहस्रमयुतं रामस्तत्राददे पणम्। तं तु रुक्म्यजयत्तत्र कालिङ्गः प्राहसद्बलम्। दन्तान्सन्दर्शयन्नुच्चैर्नामृष्यत्तद्धलायुधः

ततो लक्षं रुक्म्यगृह्णाद्ग्लहं तत्राजयद्बलः। जितवानहमित्याह रुक्मी कैतवमाश्रितः

मन्युना क्षुभितः श्रीमान्समुद्र इव पर्वणि। जात्यारुणाक्षोऽतिरुषा न्यर्बुदं ग्लहमाददे

तं चापि जितवान्रामो धर्मेण छलमाश्रितः। रुक्मी जितं मयात्रेमे वदन्तु प्राश्निका इति

तदाब्रवीन्नभोवाणी बलेनैव जितो ग्लहः। धर्मतो वचनेनैव रुक्मी वदति वै मृषा

तामनादृत्य वैदर्भो दुष्टराजन्यचोदितः। सङ्कर्षणं परिहसन्बभाषे कालचोदितः

नैवाक्षकोविदा यूयं गोपाला वनगोचराः। अक्षैर्दीव्यन्ति राजानो बाणैश्च न भवादृशाः

रुक्मिणैवमधिक्षिप्तो राजभिश्चोपहासितः। क्रुद्धः परिघमुद्यम्य जघ्ने तं नृम्णसंसदि

कलिङ्गराजं तरसा गृहीत्वा दशमे पदे। दन्तानपातयत्क्रुद्धो योऽहसद्विवृतैर्द्विजैः

अन्ये निर्भिन्नबाहूरु शिरसो रुधिरोक्षिताः। राजानो दुद्रवुर्भीता बलेन परिघार्दिताः

निहते रुक्मिणि श्याले नाब्रवीत्साध्वसाधु वा। रक्मिणीबलयो राजन्स्नेहभङ्गभयाद्धरिः

ततोऽनिरुद्धं सह सूर्यया वरं रथं समारोप्य ययुः कुशस्थलीम्। रामादयो भोजकटाद्दशार्हाः सिद्धाखिलार्था मधुसूदनाश्रयाः

ऊषा-अनिरुद्ध समागमः; अनिरुद्धस्य बंधनं च - श्रीराजोवाच - ( अनुष्टुप् ) बाणस्य तनयां ऊषां उपयेमे यदूत्तमः । तत्र युद्धमभूद् घोरं हरिशङ्करयोर्महत् । एतत्सर्वं महायोगिन् समाख्यातुं त्वमर्हसि

श्रीशुक उवाच - बाणः पुत्रशतज्येष्ठो बलेरासीन् महात्मनः । येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी

तस्यौरसः सुतो बानः शिवभक्तिरतः सदा । मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसन्धो दृढव्रतः

शोणिताख्ये पुरे रम्ये स राज्यं अकरोत्पुरा । तस्य शम्भोः प्रसादेन किङ्करा इव तेऽमराः । सहस्रबाहुर्वाद्येन ताण्डवेऽतोषयन्मृडम्

भगवान् सर्वभूतेशः शरण्यो भक्तवत्सलः । वरेण छन्दयामास स तं वव्रे पुराधिपम्

स एकदाऽऽह गिरिशं पार्श्वस्थं वीर्यदुर्मदः । किरीटेनार्कवर्णेन संस्पृशन् तत्पदाम्बुजम्

नमस्ये त्वां महादेव लोकानां गुरुमीश्वरम् । पुंसां अपूर्णकामानां कामपूरामराङ्‌घ्रिपम्

दोःसहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम्

कण्डूत्या निभृतैर्दोर्भिः युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । आद्यायां चूर्णयन्नद्रीन् भीतास्तेऽपि प्रदुद्रुवुः

तत् श्रुत्वा भगवान् क्रुद्धः केतुस्ते भज्यते यदा । त्वद्दर्पघ्नं भवेन्मूढ संयुगं मत्समेन ते

इत्युक्तः कुमतिर्हृष्टः स्वगृहं प्राविशन्नृप । प्रतीक्षन् गिरिशादेशं स्ववीर्यनशनं कुधीः

तस्योषा नाम दुहिता स्वप्ने प्राद्युम्निना रतिम् । कन्यालभत कान्तेन प्राग् अदृष्टश्रुतेन सा

सा तत्र तमपश्यन्ती क्वासि कान्तेति वादिनी । सखीनां मध्य उत्तस्थौ विह्वला व्रीडिता भृशम्