श्रीमद्भागवतपुराणम्

श्रीबादरायणिरुवाच। राजासीद्भीष्मको नाम विदर्भाधिपतिर्महान्। तस्य पञ्चाभवन्पुत्राः कन्यैका च वरानना

रुक्म्यग्रजो रुक्मरथो रुक्मबाहुरनन्तरः। रुक्मकेशो रुक्ममाली रुक्मिण्येषा स्वसा सती

सोपश्रुत्य मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणश्रियः। गृहागतैर्गीयमानास्तं मेने सदृशं पतिम्

तां बुद्धिलक्षणौदार्य रूपशीलगुणाश्रयाम्। कृष्णश्च सदृशीं भार्यां समुद्वोढुं मनो दधे

बन्धूनामिच्छतां दातुं कृष्णाय भगिनीं नृप। ततो निवार्य कृष्णद्विड्रुक्मी चैद्यममन्यत

तदवेत्यासितापाङ्गी वैदर्भी दुर्मना भृशम्। विचिन्त्याप्तं द्विजं कञ्चित्कृष्णाय प्राहिणोद्द्रुतम्

द्वारकां स समभ्येत्य प्रतीहारैः प्रवेशितः। अपश्यदाद्यं पुरुषमासीनं काञ्चनासने

दृष्ट्वा ब्रह्मण्यदेवस्तमवरुह्य निजासनात्। उपवेश्यार्हयां चक्रे यथात्मानं दिवौकसः

तं भुक्तवन्तं विश्रान्तमुपगम्य सतां गतिः। पाणिनाभिमृशन्पादावव्यग्रस्तमपृच्छत

कच्चिद्द्विजवरश्रेष्ठ धर्मस्ते वृद्धसम्मतः। वर्तते नातिकृच्छ्रेण सन्तुष्टमनसः सदा

सन्तुष्टो यर्हि वर्तेत ब्राह्मणो येन केनचित्। अहीयमानः स्वद्धर्मात्स ह्यस्याखिलकामधुक्

असन्तुष्टोऽसकृल्लोकानाप्नोत्यपि सुरेश्वरः। अकिञ्चनोऽपि सन्तुष्टः शेते सर्वाङ्गविज्वरः

विप्रान्स्वलाभसन्तुष्टान्साधून्भूतसुहृत्तमान्। निरहङ्कारिणः शान्तान्नमस्ये शिरसा सकृत्

कच्चिद्वः कुशलं ब्रह्मन्राजतो यस्य हि प्रजाः। सुखं वसन्ति विषये पाल्यमानाः स मे प्रियः

यतस्त्वमागतो दुर्गं निस्तीर्येह यदिच्छया। सर्वं नो ब्रूह्यगुह्यं चेत्किं कार्यं करवाम ते

एवं सम्पृष्टसम्प्रश्नो ब्राह्मणः परमेष्ठिना। लीलागृहीतदेहेन तस्मै सर्वमवर्णयत्

श्रीरुक्मिण्युवाच। श्रुत्वा गुणान्भुवनसुन्दर शृण्वतां ते। निर्विश्य कर्णविवरैर्हरतोऽङ्गतापम्। रूपं दृशां दृशिमतामखिलार्थलाभं। त्वय्यच्युताविशति चित्तमपत्रपं मे

का त्वा मुकुन्द महती कुलशीलरूप। विद्यावयोद्रविणधामभिरात्मतुल्यम्। धीरा पतिं कुलवती न वृणीत कन्या। काले नृसिंह नरलोकमनोऽभिरामम्

तन्मे भवान्खलु वृतः पतिरङ्ग जायाम्। आत्मार्पितश्च भवतोऽत्र विभो विधेहि। मा वीरभागमभिमर्शतु चैद्य आराद्। गोमायुवन्मृगपतेर्बलिमम्बुजाक्ष

पूर्तेष्टदत्तनियमव्रतदेवविप्र। गुर्वर्चनादिभिरलं भगवान्परेशः। आराधितो यदि गदाग्रज एत्य पाणिं। गृह्णातु मे न दमघोषसुतादयोऽन्ये

श्वो भाविनि त्वमजितोद्वहने विदर्भान्। गुप्तः समेत्य पृतनापतिभिः परीतः। निर्मथ्य चैद्यमगधेन्द्र बलं प्रसह्य। मां राक्षसेन विधिनोद्वह वीर्यशुल्काम्

अन्तःपुरान्तरचरीमनिहत्य बन्धून्। त्वामुद्वहे कथमिति प्रवदाम्युपायम्। पूर्वेद्युरस्ति महती कुलदेवयात्रा। यस्यां बहिर्नववधूर्गिरिजामुपेयात्

यस्याङ्घ्रिपङ्कजरजःस्नपनं महान्तो। वाञ्छन्त्युमापतिरिवात्मतमोऽपहत्यै। यर्ह्यम्बुजाक्ष न लभेय भवत्प्रसादं। जह्यामसून्व्रतकृशान्शतजन्मभिः स्यात्

ब्राह्मण उवाच। इत्येते गुह्यसन्देशा यदुदेव मया हृताः। विमृश्य कर्तुं यच्चात्र क्रियतां तदनन्तरम्

अथ त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः 10.53 श्रीशुक उवाच। वैदर्भ्याः स तु सन्देशं निशम्य यदुनन्दनः। प्रगृह्य पाणिना पाणिं प्रहसन्निदमब्रवीत्

श्रीभगवानुवाच। तथाहमपि तच्चित्तो निद्रां च न लभे निशि। वेदाहम्रुक्मिणा द्वेषान्ममोद्वाहो निवारितः

तामानयिष्य उन्मथ्य राजन्यापसदान्मृधे। मत्परामनवद्याङ्गी मेधसोऽग्निशिखामिव

श्रीशुक उवाच। उद्वाहर्क्षं च विज्ञाय रुक्मिण्या मधुसूदनः। रथः संयुज्यतामाशु दारुकेत्याह सारथिम्

स चाश्वैः शैब्यसुग्रीव मेघपुष्पबलाहकैः। युक्तं रथमुपानीय तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः