सप्तमासाः इदानीं अतीताः, तव अनुजः भीमसेनः न प्रत्यागतः। किमर्थं, अहं न जानामि। किं दिव्यर्षिणा पूर्वं उक्तः कालः इदानीं प्राप्तः, यत्र भगवान् स्वभूमौ क्रीडां त्यक्तुम् इच्छति? तस्य कृपया वयं धनं, राज्यं, पत्न्यः, जीवितम्, कुलम्, प्रजाः, शत्रुषु जयः, लोकानपि प्राप्तवन्तः। पश्य पुरुषसिंह, दिव्याः, भूम्याः, शरीरे च भयानकाः, अशुभाः, समीपस्थाः लक्षणानि प्रादुर्भूतानि, यैः वयं भीताः, मोहिताः च। मम ऊरू, नेत्रे, बाहवः पुनः पुनः कम्पन्ते, हृदयम् च स्थिरं नास्ति; नूनम् अशुभम् किमपि समीपम् आगच्छति। स्त्रीशृगालः ज्वलन्मुखः उदयन्ते सूर्ये ह्रादयति; अयं श्वा च भीतः इव माम् प्रति रुदति। पशवः वामतः दक्षिणतः च मम चक्रं कुर्वन्ति, अश्वाः च रुदन्ति। अयं कपोतः मृत्युदूतः, उल्लूकः च मम मनः विक्षिप्तम् करोति, रात्रौ उल्लूकः च कर्करं रुतं करोति—एते निद्राभावम्, रिक्ततां च सूचयन्ति। दिशः धूमेन पूर्णाः, क्षितिजः पर्वतैः सह कम्पन्ते, महान् गर्जनः विद्युत् सह च दृश्यते। वातः तीव्रः, धूलि तमः च विक्षिप्यति; मेघाः सर्वत्र रुधिरम् वर्षन्ति, अतीव भीषणम्। सूर्यः तु तेजः ह्रासितम्, ग्रहाः आकाशे परस्परं घटयन्ति, दिवः दह्यमानः, विचित्रैः जनैः पूर्णः च दृश्यते। नद्यः, सरितः च उद्विग्नाः, सरांसि च मनांसि च; अग्निः घृतसम्प्रदानं अपि न दहति। किम् इदानीं कालः दर्शयति? वत्साः मातृस्तन्यं न पिबन्ति, धेनवः दुग्धं न ददति; धेनवः अश्रुपूर्णमुख्यः रुदन्ति, वृषभाः च हर्षं न कुर्वन्ति। देवताः रुदन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ति; नगराणि, ग्रामाः, उद्यानानि, सरांसि, आश्रमाः च शोभां, हर्षं च ह्रासितवन्तः। किम् दुर्भाग्यम् एते दर्शयन्ति? मम मतिः, एते महालक्षणैः, नूनम् पृथिवी भगवतः चरणयुगलात्, तैः च अद्वितीयैः भाग्यवन्तैः विहीनः, ऐश्वर्यं ह्रासितम्। एवं चिन्तयन्, अशुभैः लक्षणैः व्याकुलचित्तः, हे ब्रह्मन्, कपिध्वजः यदूनां नगरात् प्रत्यागच्छत्। सः तं पूर्ववत् न पतितम्, पदयोः पतितम्, दुःखितम्, मुखं नमितम्, कमलनयनात् अश्रुपूर्णम् दृष्टवान्। भ्रातुः चित्तं विक्षिप्तम्, रूपं परिवर्तितम् दृष्ट्वा, राजा मित्रसमाजे नारदमुनेः वचनानि स्मरन् तं पप्रच्छ। युधिष्ठिरः उवाच—किम् अनर्तनगरस्थाः बान्धवाः सुखेन वर्तन्ते—मधवः, भोजः, दशार्हः, अहुकः, सात्वतः, अन्धकः, वृष्णयः च? किम् शूरः मातामहः कुशलः, तस्य पत्नी च? किम् मामः अनकदुन्दुभिः स्वसौभ्रातृभिः सहितः सुरक्षितः? किम् सप्त भगिन्यः, तेषां पतयः, अन्ये मातामहाः पुत्रैः, तेषां सूनवध्वः, देवकीमुख्याः, सर्वाः कुशलः? किम् अहुकः राजा जीवति, तस्य दुष्टः पुत्रः सौभ्रातृः च? किम् ह्रिदिकः पुत्रेण, अक्रूरः, जयन्तः, गदः, शरणः च कुशलः? किम् शत्रुजितादयः सुरक्षितः? किम् रामः सात्वतानां प्रभुः सुखेन वर्तते? किम् प्रद्युम्नः सर्ववृष्णीनां महारथः कुशलः? किम् अनिरुद्धः कामातुरः, वृद्धः, सौभाग्यवान्? किम् सुषेनः, चारुदेशः, साम्बः—जाम्बवत्याः पुत्रः—अपि च अन्ये कर्ष्णिप्रवराः, तेषां पुत्राः, ऋषभादयः कुशलः? तथा शौरिपरिषदा—श्रुतदेवः, उद्धवः, सुनन्दः, नन्दः, शिरीषण्यः, अन्ये सात्वतश्रेष्ठाः—कुशलः? किम् ये रामकृष्णयोः बाहुवलम् आश्रित्य सुरक्षितः? किम् मैत्र्यबद्धाः मित्राणि मम कल्याणम् स्मरन्ति? किम् गोविन्दः भगवान् ब्राह्मणप्रियः, भक्तवत्सलः, सुदर्मानगर्यां मित्रैः परिवृतः सुखेन वर्तते? लोकानां कल्याणाय, सुरक्षिताय, समृद्धये च, किम् आद्यः अनन्तः मित्रः, पुरुषः, यदुवंशसागरः तिष्ठति? यदवः स्वनगर्यां पूजिताः, बाहुवीर्येण रक्षिताः, परमसुखेन क्रीडन्ति, महावीरवत्। पादसेवानां मुख्यकर्तव्येन, सत्याद्याः षोडशसहस्रयोषितः, सुरांगनाः अपि सौन्दर्ये विजित्य, इन्द्रपत्नीभ्यः योग्यं वरम् प्राप्नुवन्ति। श्रेष्ठयदवः, बाहुवलम् आश्रित्य, सर्वदा निर्भयाः, सुदर्मा सभां, देवश्रेष्ठानां योग्यां, पादैः बलात् प्रविशन्ति, तां च आनयन्ति। प्रिय, किम् त्वं निरामयः तिष्ठसि? त्वं मे दीप्तिः ह्रासिता इव दृश्यसे। किम् किञ्चिद् न प्राप्तवान्, अपमानितः, वा दीर्घकालं दूरस्थः? किम् अशुभैः शब्दादिभिः न बाधितः? किम् कामात् याचकाय प्रतिज्ञां न दत्तवान् वा पूरितवान्? किम् त्वं शरणदः सन् ब्राह्मणम्, बालम्, गोम्, वृद्धम्, रोगिणम्, स्त्रीम्, अन्यं जीवम् शरणागतम् न निरस्तवान्? किम् त्वं न योग्यां स्त्रीम्, योग्यां वा, वा सहचरीम्, वा सम्बद्धां उपगमितवान्? किम् श्रेष्ठाधममार्गेण पराजितः? किम् त्वं वृद्धबालैः सह भक्ष्यं न भक्षितवान्? किम् किञ्चित् लज्जास्पदं, वा शक्त्यतिक्रमं कृतवान्? प्रिय, किम् त्वं स्वजनैः हृदयेन सर्वदा रिक्तः, वञ्चितः च अनुभवसि? वा अन्यथा चिन्तयसि? यदि न, तर्हि दुःखं नास्ति। मित्राणि कृष्णम् ऊचुः—स्वागतं, त्वं शीघ्रं आगतः। कश्चन अन्नं न भक्षितम्; आगच्छ, यथेष्टम् खाद। ततः हृषीकेशः हसन् बालैः सह खादित्वा, अजगरत्वकं दर्शयित्वा, वनात् ग्रामं प्रत्यागतः।