काले गच्छति, जनानां व्यवहाराः प्रायः कपटयुक्ताः अभवन्, मैत्री च छलदूषिता जाताऽभवत्। पितृमातृमित्रभ्रातृदम्पत्योः मध्ये कलहाः समुत्पन्नाः। एवं भयानकानि निमित्तानि दृष्ट्वा, लोकेषु लोभाधर्मयोः वृद्धिं च समवेक्ष्य, राजा युधिष्ठिरः स्वं कनिष्ठं भ्रातरं सम्बोधयामास। सः उवाच—"अर्जुनः द्वारकां प्रेषितः, स्वबन्धून् द्रष्टुं श्रीकृष्णस्य च कर्माणि ज्ञातुम् इच्छन्। अद्य सप्तमासाः अतीताः, किंतु तव अनुजः भीमसेनः न प्रतिनिवृत्तः; कारणं तु न जानामि। अपि तु दिव्यऋषिणा यद् निर्दिष्टं समयः प्राप्तः, यदा भगवान् स्वलीलां भूमौ त्यक्तुं मन्यते? यस्य प्रसादात् वयं धनं राज्यं दारान् प्राणान् कुलं प्रजाः शत्रुषु जयम् अपि लोकान् च प्राप्तवन्तः। पश्य एतानि निमित्तानि—दैविकानि, भौतिकानि, शारीरकानि—भीयानि अतीव अशुभानि समीपे दृश्यन्ते, यैः वयं भीताः मोहं च प्राप्नुमः। मे ऊरू नेत्रे बाहवः पुनः पुनः कम्पन्ते, हृदयं च स्थिरं नास्ति; नूनं किमपि अशुभं समीपं आगच्छति। वह्निमुखी शृगाली उदिते सूर्ये नर्दति; अयं च श्वा मयि भीतः इव रोदिति। पशवः दक्षिणोत्तरे च मां परितः भ्रमन्ति, अश्वाः च मम अश्रुपूर्णमुखाः प्रेक्षे। अयं कपोतः मृत्युदूतः, उलूकः च मनो व्याकुलयति, रात्रौ काकोलूकस्य शब्दः च निद्राहीनतां शून्यतां च सूचयति। दिशः धूमेन व्याप्ताः, क्षितिजाः पर्वतैः सह कम्पन्ते, महद् गर्जनं विद्युतः च दृश्यते। वातः तीव्रः प्रवाति, रजः तमः च व्यूह्यते; मेघाः सर्वत्र रुधिरं वर्षन्ति, भीषणेन प्रकारेण। सूर्यः स्वतेजसा रहितः, ग्रहाः आकाशे परस्परं घर्षन्ते, दिवं च अग्निमयम् अद्भुतजनैः पूरितम् इव पश्य। नद्यः सरितः च उद्विग्नाः, सरांसि च मनांसि च तथा; वह्निः अपि घृतेन न ज्वलति। कः अयं कालः किं करिष्यति? वत्साः मातृस्तन्यं न पिबन्ति, धेनवः न दुग्धं ददाति; अश्रुपूर्णमुख्यः गावः क्रोशन्ति, वृषभाः च न प्रमोदन्ते। देवताः इव रुदन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ति च; नगराणि ग्रामाः उद्यानानि सरांसि आश्रमाः च शोभां हर्षं च नष्टवन्तः। किम् एते अशुभानि दर्शयन्ति? महान् एतेषु निमित्तेषु, मन्ये, भूमिः भगवत्पादाभ्यां तस्य च भाग्ययुक्तैः महानुभावैः विहीना, ऐश्वर्यं च नष्टम्। एवं चिन्तयन्, तैः निमित्तैः मनसा व्याकुलः, हनुमद्वाहनः यदुपुरीतः प्रत्यागच्छत्। सः तं पादयोः पतितं, पूर्ववत् न, दुःखितं, अधोमुखं, नेत्रपङ्कजयोः अश्रुपातं कुर्वन्तं अपश्यत्। भ्रातरं दुःखितहृदयम् विकृतवदनं दृष्ट्वा, राजा सखिभिः परिवृतः, नारदवाक्यं स्मरन्, तं पप्रच्छ। युधिष्ठिरः उवाच—"कच्चित् अनर्तपुरीस्थाः मधवो भोजदशार्हाहुकसात्वतान्धकवृष्णयः कुशलिनः? कच्चित् शूरः मातामहः च तस्य भार्या च कुशलिनौ? कच्चित् मम मातुलः अनकदुन्दुभिः भ्रातृभिः सहितः कुशलः? कच्चित् सप्त भगिन्यः तेषां पतयः, अन्ये मातुलाः पुत्रैः, स्नुषाः देवकीमुख्याः, सर्वे कुशलिनः? कच्चित् आहुकराजः जीवति, तस्य दुर्जनः पुत्रः अनुजः च? कच्चित् हृदिकः पुत्रेण, अक्रूरः जयन्तः गदः शरणः च कुशलिनः? कच्चित् शत्रुजितादयः कुशलिनः? कच्चित् रामः सात्वतानां स्वामी सुखेन वर्तते? कच्चित् सर्ववृष्णीनां महारथः प्रद्युम्नः कुशलः? कच्चित् अनिरुद्धः कामपरायणः वृद्धिं लभते, भाग्यवान् अस्ति? कच्चित् सुषेणः चारुदेशः साम्बः जाम्बवत्याः पुत्रः, अन्ये च कर्ष्णिप्रवराः, तेषां पुत्राः ऋषभादयः च कुशलिनः? कच्चित् शौर्यपक्षपातिनः श्रुतदेवोद्धवसुनन्दनन्दशिरीषण्यादयः सात्वतश्रेष्ठाः कुशलिनः? ये च रामकृष्णबाहुपरायणाः, ते सर्वे कुशलिनः? ये च सख्येन बध्धाः, ते नः स्मरन्ति? कच्चित् गोविन्दः ब्राह्मणप्रियः भक्तवत्सलः, सुदर्मानगरीमध्ये मित्रैः परिवृतः सुखेन वर्तते? स जगतां श्रेयः, रक्षां, समृद्धिं च इच्छन्, आद्यः अनन्तः सखा, यदुकुलसिन्धौ अस्ति वा? यदा यदवः स्वपुर्यां पूजिताः, बहुभिः दृढबाहुभिः रक्ष्यमाणाः, परमसुखेन क्रीडन्ति, वीराः इव। सत्याद्याः षोडशसहस्रयोषितः, श्रीपदसेवायाः मुख्यकर्तव्ये स्थिताः, स्वसौन्दर्ये सुरस्त्रियोऽपि जित्वा, इन्द्रपत्नीभ्यः योग्यं वरं प्राप्नुवन्ति। यदवश्रेष्ठाः, स्वबलोत्थितजीविताः, सर्वदा निर्भयाः, तैः पादैः सुदर्मासभां बलात् प्रविशन्ति, या श्रेष्ठदेवानां योग्याः, तां च स्वपुर्यां आनयन्ति। प्रिय, कच्चित् त्वं रोगरहितः असि? त्वां पश्यामि, इव तेजः नष्टम्। किं त्वया किञ्चिद् अप्राप्तम्, तिरस्कृतः वा, वा चिरकालं गृहेभ्यः दूरं स्थितः? कच्चित् त्वं अशुभैः शब्दादिभिः न बाधितः? कच्चित् त्वया इच्छया दातव्यं न अदत्तम्, वा याचितस्य प्रतिज्ञा न पूर्णा? कच्चित् त्वं शरणागतं ब्राह्मणं बालं धेनुं वृद्धं रोगिणं स्त्रीं वा कञ्चन जीवम् न निरस्तवान्? कच्चित् त्वं अनार्हां वा अर्हां वा स्वसखीभूतां वा स्त्रियम् न उपगतः? वा उत्तमाधममार्गैः पराजितः? कच्चित् त्वं वृद्धबालैः सह भोक्तव्यं भोजनं न अदत्तवान्? कच्चित् त्वया निन्द्यं वा असामर्थ्यं किञ्चिद् अचरितम्?