तत्रैव, परमात्मा अद्वितीयः अनन्तः भगवाञ् ज्ञानगम्भीरः, गोपालबालकस्य रूपेण स्वकीयं बाल्यलीलां प्रकटयन्, पूर्ववत् वत्सान् मित्राणि च अन्वेष्टुं प्रवृत्तः, हस्ते अन्नकण्ठकं धारयन्, ब्रह्मणा सृष्टिकर्त्रा दृष्टः। तं दृष्ट्वा ब्रह्मा स्वस्वयानात् शीघ्रं अवतीर्य भूमौ सुवर्णदण्डं इव शिरसा प्रणम्य, चतुर्मुखशिरःमुकुटैः भगवतः पादद्वयं स्पृशन्, प्रहर्षबाष्पैः अभिषेकं कृतवान्। पुनः पुनः उत्थाय, दीर्घकालं कृष्णस्य पादयोः पतितः, तस्य पूर्वं दृष्टं ऐश्वर्यं पुनः पुनः स्मरन्, उपविशत्। ततः शनैः उत्थाय, नेत्रे समुज्ज्वलयन्, कण्ठं नमयन्, मुकेन्दं सस्नेहं निरीक्षन्, करद्वयं अञ्जलिं कृत्वा, विनयसम्पन्नः, स्थिरः, कम्पमानः, गद्गदस्वरेण अश्रुपूर्णया वाचा भाषितवान्। एवं तस्य लीला प्रकटिता, सूतः पुनः कथयति—यदा अर्जुनः द्वारकां गतः, स्वबान्धवान् द्रष्टुं, श्रीकृष्णस्य कर्माणि ज्ञातुं इच्छन्, तदा कालेन कतिचित् मासाः व्यतीतान्, अर्जुनः न प्रत्यागतः। ततः कुरुवृषभ, भीषणानि दुःस्वप्नानि, भयानकानि लिङ्गानि प्रकटितानि। कालस्य तीक्ष्णगतिरेव दृष्टा, धर्मस्य विपर्ययः, जनानां आचरणम् क्रोधलोभमिथ्याभिः प्रेरितम्। व्यवहाराः कुटिलाः जाताः, मित्रता च कपटेन दुष्प्रभाविता, कलहः पितृभिः मातृभिः मित्रैः भ्रातृभिः दम्पत्योः च समुत्पन्नः। एवं भयङ्कराणि लिङ्गानि कालस्य प्रवाहे जनानां मध्ये प्रकटितानि, राजा लोभधर्मवृद्धिं दृष्ट्वा, अनुजं सम्बोधितवान्। युधिष्ठिरः उवाच—अर्जुनः द्वारकां प्रेषितः, स्वजनान् द्रष्टुं, श्रीकृष्णस्य कर्माणि ज्ञातुं इच्छन्। सप्तमासाः गता, तव अनुजः भीमसेनः अपि न प्रत्यागतः, कारणं अहं न जानामि। किं दिव्यऋषेः उक्तः कालः प्राप्तः, यदा भगवान् पृथिव्यां लीला त्यक्तुं इच्छति? तस्य कृपया सर्वं लभामहे—धनं, राज्यं, पत्न्यः, जीवितं, कुलं, प्रजाः, शत्रुनां जयः, लोकाः अपि। पश्य पुरुषश्रेष्ठ, दिव्यं स्थूलं देहजं च भीषणं दुःस्वप्नं समीपे प्रकटितं, यद् भयम् भ्रमं च जनयति। मे ऊरू नेत्रे बाहवः पुनः पुनः कम्पन्ते, हृदयम् अशान्तम्; नूनं किञ्चित् अनिष्टं समीपं आगच्छति। शृगाल्याः ज्वलन्मुखी सूर्ये उदयति हृष्टा, श्वा च भीतः इव मां प्रति रुदति। पशवः दक्षिणवामतः भ्रमन्ति, अश्वाः अश्रुपातं कुर्वन्ति। कपोतः मृत्युदूतः, उल्लूकः च मनः व्याकुलयति, निशाचरः काकः च रुदन् निद्राभावम् शून्यतां सूचयति। दिशः धूमेन पूर्णाः, क्षितिजः पर्वतैः कम्पमानः, महान् गर्जनः विद्युताः सह प्रकटितः। वायुः तीक्ष्णः, रजः तमः च विक्षिपन्, मेघाः सर्वत्र रक्तं वर्षन्ति। सूर्यः तेजः ह्रासितः, ग्रहाः आकाशे परस्परं घर्षन्ति, दिवः अग्निमयः, विचित्रैः भूतैः पूर्णः। नद्यः सरितः च व्याकुलाः, सरांसि मनांसि च; अग्निः घृतस्य अपि न दीप्यते; किम् एषः कालः दर्शयति? वत्साः मातुः स्तनं न पिबन्ति, गावः दुह्यन्ते न, गावः अश्रुपूर्णमुख्यः रुदन्ति, वृषभाः हर्षं न कुर्वन्ति। देवताः रुदन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ति; नगराः ग्रामाः उद्यानानि सरांसि आश्रमाः च शोभां हर्षं च विना। किम् एषः अनिष्टः दर्शयति? मम मतिः—एते महालिङ्गैः नूनं पृथिवी भगवतः पादाभ्यां तथा तैः अद्भुतैः पुरुषैः रहिता, ऐश्वर्यं ह्रासितम्। तस्य चिन्तयन्, दुःस्वप्नैः व्याकुलचित्तः, वानरध्वजः द्वारकानगरीतः प्रत्यागतः। सः तं पादयोः पतितं, पूर्ववत् न, दुःखितं, मुखं नमितं, नेत्रपद्मात् अश्रुपातं दृष्ट्वा। भ्रातुः दुःखितं रूपं विकृतं च दृष्ट्वा, राजा मित्रमध्ये पृच्छन्, नारदस्य वचनं स्मरन्। युधिष्ठिरः उवाच—अनर्तनगर्यां अस्माकं स्वजनाः—मधवः भोजः दशार्हः आहुकः सात्वतः अन्धकः वृष्णयः—कच्चित् सुखेन वर्तन्ते? शूरः मातामहः, तस्य पत्न्यः, अनकदुन्दुभिः च अनुजैः कच्चित् सुरक्षितः? सप्त भगिन्यः तेषां पतयः अन्ये मातुलाः पुत्रैः तेषां वध्वः देवकीमुख्याः कच्चित् कुशलम्? राजा आहुकः, तस्य दुष्टपुत्रः अनुजः, ह्रदिकः पुत्रेण, अक्रूरः जयन्तः गदः शरणः च कच्चित् कुशलम्? शत्रुजित् अन्ये च कच्चित् सुरक्षितः? रामः सात्वतानां प्रभुः कच्चित् सुखेन वर्तते? प्रद्युम्नः सर्ववृष्णीनां महारथः, अनिरुद्धः कामपरायणः, सुषेणः चारुदेशः, साम्बः जाम्बवत्याः पुत्रः, कर्ष्णिप्रवराः तेषां पुत्राः ऋषभमुख्याः कच्चित् कुशलम्? शौर्याः श्रुतदेवः उद्धवः सुनन्दः नन्दः शिरीषण्यः सात्वतश्रेष्ठाः कच्चित् कुशलम्? ये रामकृष्णयोः बाहुप्रतापे आश्रिता, मित्रबन्धनाः अस्माकं हितं स्मरन्ति वा? गोविन्दः ब्राह्मणप्रियः भक्तवत्सलः, सुदर्मायां नगरीं मित्रैः परिवृतः कच्चित् सुखेन वर्तते? लोकहिताय, सुरक्षा समृद्धये, आदिपुरुषः अनन्तः मित्रः, यदुवंशसिन्धौ कच्चित् तिष्ठति? यदवः स्वनगर्यां पूजिताः, बहुभिः बाहुभिः संरक्षिताः, परमसुखेन क्रीडन्ति, वीरवत् वर्तन्ति।