किं एतद् अद्भुतं दृश्यते? व्रजवासिनां तेषां च बालानां मध्ये वासुदेव आत्मनि अनन्यपूर्वा प्रीतिर्वर्धते। तस्मिन्नेव देशे, यत्राजितः भगवान् निवसति, तत्र मनुष्यपशवः स्वभावतो रिपवः सन्तः अपि मित्रवत् सह वसन्ति, शीघ्रगामिनः मृगादयः चान्ये च तत्र सन्ति। तत्रैकमेवाद्वितीयं परमं ज्ञानगम्भीरं च भगवन्तं ब्रह्मा जगत्कर्ता गोपबालवत् क्रीडन्तं, पूर्ववत् वत्सान् मित्राणि च अन्वेषन्तं, हस्ते भोज्यग्रासं धारयन्तं, दृष्टवान्। तं दृष्ट्वा ब्रह्मा स्वस्यान्तरिक्षयानात् शीघ्रं अवतीर्य, सुवर्णदण्डमिव भूमौ प्रणम्य, स्वचतुर्मुकुटैः भगवतः चरणयुगलं स्पृशन्, हर्षाश्रुभिः अभिषेकं चकार। सः पुनः पुनः उत्थाय, दीर्घकालं कृतवान् प्रणिपातं, कृष्णस्य पादयोः पतन्, पूर्वं दृष्टं ऐश्वर्यं पुनः पुनः स्मरन् उपाविशत्। ततः शनैः उत्थाय, नेत्रे मार्जयन्, कन्धरे विनम्रः, मुकुन्दं निरीक्ष्य, सञ्जातसङ्कम्पः, कृताञ्जलिः, विनीतः, स्थिरः च, अश्रुपूर्णेन कण्ठगद्गदेन च वाचा भाषितवान्। अथ सूतः उवाच—अर्जुनः स्वबन्धून् द्रष्टुं श्रीकृष्णस्य च कर्माणि ज्ञातुम् द्वारकां गतः। तत्र किञ्चित्कालं गच्छति, अर्जुनः न प्रत्यागच्छत्; तदा, कुरुश्रेष्ठ, भयङ्कराणि अपशकुनानि दृष्टानि। कालस्य तीव्रं प्रवाहं, स्वभावस्य विपर्यासं, जनानां च दुष्टाचारं—क्रोधलोभमिथ्याभिः प्रेरितं—सः अवलोकयत्। व्यवहाराः वक्राः अभवन्, सख्यं च छलयुक्तं, पितरः मातरः मित्राणि भ्रातरः दम्पत्यः च विवादं चक्रुः। एवं दारुणेषु निमित्तेषु, लोकेषु कालस्य प्रवृत्तौ, राजा लोभाधर्मयोः वृद्धिं दृष्ट्वा स्वज्येष्ठभ्रातरं प्राह। युधिष्ठिरः उवाच—अर्जुनः स्वबान्धवान् द्रष्टुं श्रीकृष्णस्य च कर्माणि ज्ञातुम् द्वारकां प्रेषितः। अद्य सप्तमासाः गताः, तव च भ्राता भीमसेनः न प्रत्यागतः; किमर्थं, अहं न जानामि। किं दिव्यर्षिणा निर्दिष्टः कालः सम्प्राप्तः, यदा भगवान् स्वलीलां त्यक्तुं इच्छति? तस्य प्रसादेन एव हि धनं, राज्यं, भार्याः, प्राणाः, कुलं, प्रजाः, शत्रुषु जयः, लोकाश्च प्राप्ताः। पश्य, पुरुषश्रेष्ठ, एतानि दारुणानि अपशकुनानि—दिव्यानि, भौमानि, देहजानि—भीषणानि, समीपे दृश्यन्ते, भयविभ्रमौ जनयन्ति। मम ऊरू, नेत्रे, भुजौ पुनः पुनः कम्पन्ते, चित्तं च चञ्चलम्; नूनं किञ्चिद् अमङ्गलम् आगच्छति। सूर्योदयसमये ज्वलन्मुखी शृगाला हृष्टं नदति; अयं च श्वा, प्रिये, भीतानिव मयि क्रोशति। पशवः दक्षिणे वामे च मां परिवर्तन्ते, अश्वाः च अश्रुपूर्णदृष्टयः दृश्यन्ते। अयं कपोतः मृत्युदूतः, उलूकः मनः क्षोभयति, रात्रौ उलूकस्य शब्दः च निद्राहीनतां शून्यतां च सूचयति। दिशः धूमेन परिपूर्णाः, क्षितिजाः पर्वतैः सह कम्पन्ते, महती मेघगर्जनं विद्युत् च दृश्यते। वातः तीक्ष्णः, रजः तमश्च वहति; मेघाः सर्वत्र रक्तं वर्षयन्ति, भीषणरूपेण। सूर्यः स्वतेजसा रहितः, ग्रहाः आकाशे परस्परं घर्षन्ते, दिवः दह्यमानः, विचित्रैः प्रेतैः पूर्णः इव दृश्यते। नद्यः सरितः च चञ्चलाः, सरांसि च मनांसि च; वह्निः घृतदाने अपि न ज्वलति। किमयं कालः करिष्यति? वत्साः मातॄणां स्तन्यं न पिबन्ति, गावः अपि न दुह्यन्ते; गावः अश्रुपूर्णमुख्यः रुदन्ति, गवां गणेषु वृषभाः न हृष्यन्ति। देवताः इव अश्रूणि वहन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ते च; नगराणि, ग्रामाः, उद्यानानि, सरांसि, आश्रमाः च शोभा-हास्य-विहीनानि अभवन्। किमिदं दुःखं दर्शयन्ति? एतेषु महान्तः अपशकुनाः दृष्ट्वा, नूनं भूमिः भगवतः पादाभ्यां, तद्भाग्ययुक्तैः च महापुरुषैः रहिता, श्रीं च नष्टवतीति मन्ये। एवं चिन्तयतः, तेषु निमित्तेषु चित्तं क्षुभ्यन्तं, हे ब्रह्मन्, कपिध्वजः द्वारकानगरात् प्रत्यागच्छत्। तं पूर्ववत् न दृष्ट्वा, पादयोः पतितं, दुःखितं, अधोमुखं, नेत्रकमलात् अश्रुबिन्दून् पतयन्तं, सः अपश्यत्। भ्रातरं दुःखितचित्तं, विकृतवदनं दृष्ट्वा, राजा, मित्रमध्यगतो, नारदवाक्यं स्मरन्, पप्रच्छ। युधिष्ठिरः उवाच—अनर्तनगर्यां अस्माकं बान्धवाः कुशलिनः वा? माधवाः, भोजाः, दशार्हाः, आहुकाः, सात्वताः, अन्धकाः, वृष्णयः च कुशलिनः किम्? शूरः मातामहः कुशलः वा, तस्य भार्या च? मम मातुलः अनकदुन्दुभिः भ्रातृभिः सहितः कुशलः वा? सप्त भगिन्यः, तेषां पतयः, अन्ये च मातुलाः पुत्रैः, स्नुषाः देवकीमुख्याः च कुशलिन्यः किम्? अहुकराजः जीवति किम्, तस्य दुष्टपुत्रः अनुजः च? हृदिकः पुत्रेण सहितः, अक्रूरः, जयन्तः, गदः, शरणः च कुशलिनः किम्? शत्रुजित्प्रमुखाः अन्ये च कुशलिनः किम्? रामः सात्वतानां प्रभुः सुखेन वर्तते किम्? वृष्णीनां श्रेष्ठः महारथः प्रद्युम्नः कुशलः किम्? अनिरुद्धः कामपरायणः वृद्धिं लभते किम्? सुषेणः, चारुदेशः, साम्बः जाम्बवत्याः पुत्रः, अन्ये च कार्ष्णयः स्वपुत्रैः ऋषभादिभिः सहिताः कुशलिनः किम्? शौर्यस्य अनुयायिनः श्रुतदेवः, उद्धवः, सुनन्दः, नन्दः, शिरीषण्यः, अन्ये च सात्वतश्रेष्ठाः कुशलिनः किम्? ये रामकृष्णबाहुप्रतिष्ठिताः, ते सर्वे रक्ष्यन्ते किम्? ये मित्रभावेन बध्नन्ति, ते अस्माकं कल्याणं स्मरन्ति किम्? गोविन्दः भगवाञ् ब्राह्मणप्रियः भक्तवत्सलः च, सुदर्मानगरीं मित्रैः परिवृतः सुखेन वर्तते किम्?