एवमुक्त्वा नारदः तु तुंबुरुणा सह दिवं जगाम। धर्मराजः तु युधिष्ठिरः तस्य वचांसि हृदि स्थाप्य शोकं परित्यज्य स्थितः। तत्र व्रजे जनानां च बालानां च वासुदेव आत्मनि पूर्वमदृष्टा प्रीतिर्बहुधा वर्धते स्म, यदिदं विस्मयावहमिव प्रतीतं। यत्राजितो भगवान्निवसति, तत्र मानवमृगादयः स्वभावशत्रवः मृगशिश्वादिभिः सह मित्रवत् वर्तन्ते स्म। तत्रैकात्म्यपरमेश्वरः, अनन्तः, अगम्यबुद्धिः, द्वैतशून्यः, स गोपबालवत् बाल्यलीलाः क्रीडन् वत्सान् सखीन् च यथापूर्वं विचिन्वन् हस्ते भोजनकपलितं धारयन्, ब्रह्मणा सृष्टिकर्त्रा दृष्टः। तं दृष्ट्वा ब्रह्मा स्वविमानात् शीघ्रं अवतीर्य, कनकदण्डमिव भूमौ प्रणम्य, चतुर्मुखमुकुटैः तस्य पादौ स्पृष्ट्वा, हर्षाश्रुभिः अभिषेकमकार्षीत्। स च दीर्घकालनन्तरं पुनः पुनः उत्थाय भगवत्पादयोः पतन्, पूर्वदृष्टमाहात्म्यं पुनः पुनः स्मृत्वा उपविवेश। अनु तं शनैः उत्थाय नेत्रे प्रक्षालयन्, कण्ठं नतं कृत्वा मुकुन्दं निरीक्ष्य, कृताञ्जलिः, विनयसम्पन्नः, स्थिरचित्तः, कम्पमानः, अश्रुपूर्णया कण्ठगद्गदया वाचा तं ववन्दे। एवं सन्ति भगवतः बाल्यलीलाः। अथ सूतः उवाच—यदा अर्जुनः स्वबान्धवान् द्रष्टुं श्रीकृष्णस्य च कर्माणि श्रोतुम् आकाङ्क्षन् द्वारकां गतः, तदा कतिपयमासान् यावत् न निवृत्तः। तस्मिन्काले, कुरुश्रेष्ठ, भयङ्कराः अपशकुनाः दृश्यन्ते स्म। कालस्य तीक्ष्णगतिं, धर्मस्य विपर्ययं, जनानां च दुष्टाचारं—क्रोधलोभमिथ्याचारप्रवृत्तिं—स राजा युधिष्ठिरः अपश्यत्। व्यवहाराः बहुधा कुटिलाः जाताः, स्नेहः कपटयुक्तः, पितृमातृमित्रभ्रातृदम्पत्यादिषु कलहो जातः। एवं भयङ्कराः अपशकुनाः कालेन जाताः, राजा युधिष्ठिरः लोभधर्मभ्रंशं च दृष्ट्वा भ्रातरं अनुजं सम्बोधयामास। स उवाच—अर्जुनः द्वारकां गतः स्वबान्धवान् द्रष्टुं श्रीकृष्णस्य च कर्माणि श्रोतुम् इच्छन्, किन्तु सप्तमासाः अतीतानि, भीमसेनः च न निवृत्तः, कारणं न जानामि। कच्चित् दिव्यर्षिणा यः समयः निर्दिष्टः, स सम्प्रति प्राप्तः, यत्र भगवान् स्वलीलां संहरिष्यति। यस्य प्रसादात् वयं धनं राज्यं भार्याः जीवितं कुलं प्रजाः शत्रुजयमपि लोकांश्च लब्धवन्तः। पश्य एतानि दारुणानि अपशकुनानि—दिव्यं, भौमं, शारीरं च—समीपे सञ्जातानि, यैः वयं भयाकुलाः सञ्जाताः। मम जानुनेत्रबाहवः पुनः पुनः कम्पन्ते, हृदयं च स्थिरं नास्ति, नूनं किमपि अमङ्गलं समीपवर्ति। श्वग्नौ मुखे ज्वलिते सूर्ये प्रतिगर्जति, अयं च श्वा भीतवत् मां प्रति क्रन्दति। पशवः दक्षिणवामतो भ्रमन्ति, अश्वाः अश्रुपूर्णनेत्राः दृश्यन्ते। पिङ्गलो मृत्युदूतः कपोतः, उलूकश्च, मनः क्षोभयन्, रात्रौ काकोलूककूजनं च निद्राभङ्गमशून्यता च सूचयन्ति। दिशः धूमेन पूर्णाः, दिशः पर्वतानि च कम्पन्ते, मेघनिःस्वनैः साशनिभिः सह भीषणं गर्जन्ति। वातः तीक्ष्णः, रजसा तमसा च व्याप्तः, मेघाः सर्वत्र असृक्पातं कुर्वन्ति। सूर्यः तेजसा हीनः, ग्रहाः आकाशे परस्परं विघट्टन्ते, दिवि अग्निवत् विचित्रभूतसमूहः दृश्यते। नद्यः सरितः च सञ्चलन्ति, सरांसि च मनांसि च क्षुब्धानि, वह्निः घृतं दत्तमपि न ज्वलति। किमिदं समयः करिष्यति? वत्साः मातृस्तन्यं न पिबन्ति, गावः न दुग्धं ददति, अश्रुपूर्णमुख्यः गावः क्रन्दन्ति, वृषभाः च हृष्टाः न सन्ति। देवताः रुदन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ति च, नगरग्रामारामसरित्सरोवराश्रमाः शोभां हर्षं च नष्टवन्तः। किमिदं दुःखमुपस्थितम्? मम मन्ये, एतेन महता अपशकुनसमूहैः, नूनं पृथ्वी भगवतः पादपद्मयोः, तद्वद् तद्गुणयुक्तमहापुरुषाणां च, वियोगेन श्रीहीना जाता। एवं चिन्तयतः, तेषु अपशकुनाः मनसि स्थितेषु, ब्राह्मण, कपिध्वजः स यदुनगरात् प्रत्यागच्छत्। स तं भ्रातरं पूर्ववत् न स्थितं, पदयोः पतितं, शोकसन्तप्तं, अधोमुखं, नेत्रपद्मात् अश्रुबिन्दून् स्रवयन्तं अपश्यत्। भ्रातरं दुःखार्तं विकृतवदनं दृष्ट्वा, राजा सखिजनेषु स्थितः, नारदवाक्यं स्मृत्वा पप्रच्छ। स उवाच—कच्चित् अनर्तपुरे बान्धवाः सुखेन वर्तन्ते? मधवो भोजदशार्हाहुकसात्वतान्धकवृष्णयः च कच्चित् कुशलिनः? कच्चित् शूरः मातामहः स्वस्ति अस्ति, तस्य भार्या च? कच्चित् अनकदुन्दुभिः च भ्रातृभिः सहितः कुशलिनः? सप्त भगिन्यः, तेषां पतयः, अन्ये मातुलाः पुत्रैः, स्नुषाः च, देवकीप्रमुख्यः, सर्वे कुशलिनः? कच्चित् आहुकराजः जीवति, तस्य दुष्टपुत्रः अनुजः च? हृतिकः पुत्रः, अक्रूरः, जयन्तः, गदः, शरणः च कुशलिनः? शत्रुजित्प्रमुखाः कच्चित् स्वस्ति? रामः सात्वतानां प्रभुः कच्चित् सुखी अस्ति? प्रध्यान्महाबाहुः सर्ववृष्णीनां कच्चित् कुशलिनः? अनिरुद्धः च, कामातुरः, वृद्धिं लभते, भाग्यशाली च अस्ति? सुषेणः, चारुदेशः, साम्बः—जाम्बवत्याः पुत्रः—अपराः कार्ष्णयः, तेषां पुत्राः, ऋषभादयः च कच्चित् कुशलिनः? तथा शौर्यस्य अनुयायिनः—श्रुतदेवः, उद्धवः, सुनन्दः, नन्दः, शिरीषण्यः, अन्ये मुख्यसात्वताः—कच्चित् कुशलिनः? ये रामकृष्णबाहुदण्डाश्रिताः, ते सर्वे कुशलिनः? ये सख्येन बध्नन्ति, ते स्मरन्ति वा अस्माकं कल्याणम्? एवं धर्मराजः भ्रातरं सान्त्वयन्, भगवतः श्रीकृष्णस्य वियोगशङ्कया, अपशकुनदृष्ट्या, भ्रातृहितचिन्तया च, सन्तप्तहृदयः अभवत्।