राजन्, अद्य पञ्चमे दिवसे सः देहं त्यक्त्वा भस्मीकृतः भविष्यति। पतिव्रता पत्नी तस्य भ्रातृपतिसमेत्या अग्नौ प्रविशन्तं पतिं दृष्ट्वा बहिः स्थित्वा तं पश्यति। एतत् अद्भुतं श्रुत्वा, कुरुवंशज, विदुरः हर्षशोकसमन्वितः तीर्थयात्रायाः निमित्तं तत्रतः निर्गच्छति। एवं उक्त्वा नारदः तु तुम्बुरुसहितः स्वर्गं जगाम। युधिष्ठिरः तस्य वचनानि हृदये स्थित्वा शोकं परित्यज्य स्थिरः अभवत्। किम् एतत् अद्भुतं दृश्यते? वसुदेवः सर्वात्मा, तत्र व्रजवासिनां च बालानां च अप्राकृतः प्रेमाभिवृद्धिः दृश्यते। यस्मिन् अजयः भगवान् निवसति, तत्र मनुष्यपशवः स्वाभाविकशत्रवः अपि मित्रवत् सह वने शीघ्रगैः मृगैः अन्यैः च सह निवसन्ति। तत्र परमात्मा अद्वयः अनन्तः भगवाञ् अज्ञेयज्ञानः, गोपालबालकवत् बाल्यलीलाः कृत्वा, पूर्ववत् वत्सान् मित्राणि च अन्वेष्टुम्, हस्ते भोजनग्रासं धृत्वा, ब्रह्मणा सृष्टिकर्त्रा दृष्टः। तं दृष्ट्वा ब्रह्मा स्वयान् वाहनात् शीघ्रं अवतीर्य, भूमौ सुवर्णदण्डमिव पतित्वा, चतुर्मुखमुकुटैः भगवतः द्विपादौ स्पृशन्, हर्षाश्रुभिः अभिषेकं कृतवान्। पुनः पुनः उत्थाय, दीर्घकालं कृष्णपादयोः पतित्वा, तस्य पूर्वदृष्टं ऐश्वर्यं स्मृत्वा उपविष्टः। ततः शनैः उत्थाय, नेत्राणि प्रक्षालयन्, ग्रीवां नमयन्, मुकुन्दं निरीक्ष्य, संयुक्तहस्तः विनीतः स्थिरः कम्पमानः, अश्रुपूर्णकण्ठेन वाचा भाषितवान्। सूतः उवाच—यदा अर्जुनः द्वारकां गतः, स्वबान्धवान् द्रष्टुं श्रीकृष्णस्य कर्माणि ज्ञातुं इच्छन्, तदा कतिचित् मासाः गताः, अर्जुनः न प्रत्यागच्छत्। कुरुश्रेष्ठ, तदा भयानकानि अपशकुनानि दृष्टानि। सः कालस्य तीव्रगमनम्, स्वभावविपर्यासम्, जनानां दुष्टाचरणम्—क्रोधलोभमिथ्याभिः प्रेरितम्—अवलोकयन्। व्यवहारः बहुलं कुटिलः अभवत्, मैत्री कपटेन दूषिता, पिता-माता-मित्र-भ्रातृ-दम्पत्योः विवादाः अभवन्। यदा तादृशानि भीषणानि अपशकुनानि जनानां मध्ये कालः प्रवृत्तः, राज्ञा लोभधर्मवृद्धिं दृष्ट्वा भ्रातरं अभ्युवाच। युधिष्ठिरः उवाच—अर्जुनः द्वारकां प्रेषितः, स्वबान्धवान् द्रष्टुं श्रीकृष्णस्य कर्माणि ज्ञातुं इच्छन्। सप्तमासाः गताः, तव अनुजः भीमसेनः अपि न प्रत्यागच्छति; कारणं अहं न जानामि। किं दिव्यर्षिणा उक्तः कालः आगतः, यदा भगवान् लीलां परित्यक्तुम् इच्छति? यस्य कृपया वयं धनं राज्यं भार्याः जीवितं कुलं प्रजाः शत्रुजयम् लोकान् च प्राप्तवन्तः। पश्य, पुरुषश्रेष्ठ, दिव्य-भूमि-शारीराणि अपशकुनानि समीपे दृश्यन्ते, भीष्णानि, मनः भ्रमयन्ति। मम ऊरू नेत्रे बाहवः पुनः पुनः कम्पन्ते, हृदयं च स्थिरं नास्ति; निश्चितं किञ्चिद् अशुभं समीपं आगच्छति। श्वा अग्निमुखी सूर्ये उदिते हर्षेति, एवं च श्वा भयात् मम प्रति रुदति। पशवः दक्षिणवामतः भ्रमन्ति, अश्वाः अश्रुपूर्णे मुखे विलपन्ति। काकः मृत्युदूतः, उल्लूकः च मनः विक्षिपति, निशाचरः कर्करः निद्राभावम् शून्यतां च सूचयति। दिशः धूमेन पूर्णाः, दिशः पर्वतैः सह कम्पन्ति, महान् गर्जनः विद्युत् सह दृश्यते। वातः तीक्ष्णः धूलिम् तमः च वितरति, मेघाः सर्वत्र रक्तवर्षं कुर्वन्ति। सूर्यः तेजः हीनः, ग्रहाः आकाशे संघर्षन्ति, दिवः दह्यमानः विचित्रैः जनैः पूर्णः। नद्यः सरित् च उद्विग्नाः, सरांसि च मनांसि च; अग्निः घृतस्य अपि न ज्वलति। किम् एषः कालः दर्शयति? वत्साः मातृस्तन्यं न पिबन्ति, धेनवः दुग्धं न ददति; धेनवः अश्रुपूर्णमुखाः रुदन्ति, वृषभाः हृष्टाः न भवन्ति। देवताः रुदन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ति; नगराणि ग्रामाः उद्यानानि सरांसि आश्रमाः च शोभा हर्षं च हिनस्ति। किम् एषः अनर्थः दर्शयति? मम मतिः—एतैः महद्भिः अपशकुनैः निश्चितं पृथिवी भगवतः चरणैः तथा तैः ऐश्वर्ययुक्तैः महापुरुषैः विना, ऐश्वर्यं हिनस्ति। एवं चिन्तयतः, अपशकुनैः विक्षिप्तचित्तस्य, ब्राह्मन्, कपिध्वजः यादवपुरीतः प्रत्यागच्छत्। सः पूर्ववत् न, भ्रातुः चरणयोः पतितः, दुःखितः, मुखं नमयन्, कमलनेत्रेभ्यः अश्रुपातं कुर्यात्। भ्रातुः दुःखितं च विकृतं रूपं दृष्ट्वा, राजा मित्रमध्यस्थः नारदस्य वचनं स्मृत्वा पप्रच्छ। युधिष्ठिरः उवाच—अनर्तनगरस्थाः बान्धवाः सुखेन वर्तन्ते वा—मधवो भोजाः दशार्हाः अहुकाः सात्वताः अन्धकाः वृश्णयः वा? शूरः मातामहः च तस्य पत्नी च कुशलम् अस्ति वा? मम मामः अनकदुन्दुभिः च तस्य अनुजाः कुशलम् अस्ति वा? सप्त भगिन्यः तेषां पतयः अन्ये मामाः पुत्रैः तेषां सूनव्या देवकीमुख्या कुशलम् अस्ति वा? अहुकराजः जीवति वा, तस्य दुर्जनः पुत्रः अनुजः च? हृदिकः तु पुत्रेण, अक्रूरः जयन्तः गदः शरणः च कुशलम् अस्ति वा? शत्रुजितादयः कुशलम् अस्ति वा? रामः सात्वतानां स्वामी सुखेन वर्तते वा? प्रद्युम्नः सर्ववृष्णीनां महारथः कुशलम् अस्ति वा? अनिरुद्धः कामातुरः वृद्धिम् प्राप्तः सौभाग्यवान् अस्ति वा? एवं कथा स्निग्धया, श्रद्धया, क्रमशः, शास्त्रवचनेषु स्थितया, सम्प्रवृत्ता।