युधिष्ठिरः, नरदस्य वचनानि हृदि स्थापयन्, दुःखं त्यक्त्वा तस्य उपदेशं श्रुत्वा तुष्टः अभवत्। तत्र नरदः तु तुंबुरुना सह स्वर्गं जगाम। विदुरः, कुरुवंशज, आश्चर्यं श्रुत्वा हर्षशोकाभ्यां समन्वितः, तीर्थयात्रायै तत्रतः निर्गतः। ततः तस्य पतिः, मायावशेषगुणनाशेन, इन्द्रियमनः संयम्य, सर्वं भोजनं परित्यज्य, स्तम्भवत् अचलः स्थित्वा, सर्वकर्मपरित्यागेन, तस्य मार्गे बाधा न भवतु इति प्रार्थितः। राजन्, पञ्चमे दिवसे, सः शरीरं त्यक्त्वा, भस्मीकृतः भविष्यति। तस्य पत्न्यः, भ्रातृसहिता, पतिं अग्नौ प्रविशन्तं दृष्ट्वा, बाह्ये स्थित्वा, तस्य देहं दग्धं पश्यन्ति। एवं तत्र ब्रह्मणः पूर्वदृष्टं महत्त्वं स्मरन्, कृष्णस्य बाललीलाः गोपालबालकवत्, व्रजवासिनां बालानां च, वासुदेवस्य सर्वात्मनः अप्राकृतं प्रेम वृद्धिं पश्यन्ति। तत्र अजीतः भगवान्, त्वरितमृगैः अन्यैः च सह, मनुष्यपश्वादयः स्वभावशत्रवः अपि मित्रवत् वसन्ति। ब्रह्मा तं बालकृष्णं, हस्ते भोजनग्रासं धारयन्तं, वत्समित्रान्वेषणं कुर्वन्तं, दृष्ट्वा, स्वयानं त्यक्त्वा, भूमौ सुवर्णदण्डवत् नमित्वा, चतुर्मुखमुकुटैः भगवतः पादौ स्पृशन्, हर्षाश्रुभिः अभिषेकं अकरोत्। पुनः पुनः उत्थाय, दीर्घकालं कृष्णपादयोः पतित्वा, तस्य पूर्वदृष्टं ऐश्वर्यं स्मरन्, उपविश्य, शनैः उत्थाय, नेत्रं प्रक्षालयन्, ग्रीवां नतां कृत्वा, मुकुन्दं पश्यन्, अञ्जलिं कृत्वा, विनयशान्त्यन्वितः, कम्पमानः, अश्रुभिः कण्ठगद्गदया वाचा तं संबोधितवान्। एतस्मिन्नेव काले, सुतः उवाच—अर्जुनः द्वारकायां गतः, बन्धून् द्रष्टुम्, श्रीकृष्णस्य कर्माणि ज्ञातुम् इच्छन्। किन्तु मासानाम् अनेके यान्ति, अर्जुनः न प्रत्यागच्छति। कुरुवंशश्रेष्ठ, तदा भयानकानि अपशकुनानि दृष्टानि। कालस्य तीक्ष्णगमनं, स्वभावविपर्यासं, जनानां चित्तदोषं—क्रोधलोभमिथ्याभिः प्रेरितं—युधिष्ठिरः पश्यति। व्यवहारः कुटिलः, मित्रता कपटयुक्ता, कलहः मातापितृमित्रभ्रातृदंपत्यादिषु जायते। लोभाधर्मवृद्धिं दृष्ट्वा, राजन् भ्रातरं संवादयति। युधिष्ठिरः उवाच—अर्जुनः द्वारकायां गतः, बन्धून् द्रष्टुम्, श्रीकृष्णस्य कर्माणि ज्ञातुम् इच्छन्। सप्तमासाः यान्ति, भीमसेनः अपि न प्रत्यागच्छति, कारणं न जानामि। दिव्यर्षेः उक्तकालः आगतः किम्, यदा भगवान् पृथिव्यां लीला त्यक्तुम् इच्छति? तस्य कृपया धनं, राज्यं, पत्न्यः, जीवितं, कुलं, प्रजाः, शत्रुनां जयः, लोकाः च प्राप्ताः। पश्य, पुरुषसिंह, भयानकानि अपशकुनानि—दिव्य, भौम, शरीरे—सन्निकृष्टानि, भयमोहं जनयन्ति। मम ऊरू, नेत्रे, बाहवः पुनः पुनः कम्पन्ति, हृदयम् अशान्तम्; निश्चितं अशुभं समीपं आगच्छति। श्वशृगालः ज्वालामुखः सूर्ये अभ्युदयति, श्वः भययुक्तः मम समीपे रुदति। पशवः दक्षिणवामतः वर्तन्ते, अश्वाः रुदन्ति। कपोतः मृत्युदूतः, उलूकः चित्तं विक्षिपति, रात्रौ उलूकः कर्करः—निद्राहीनता शून्यता च सूचयन्ति। दिशः धूमेन पूर्णाः, क्षितिजः पर्वतानि कम्पन्ति, महान् गर्जनं विद्युत्सहितं। वातः तीक्ष्णः, तमः रजः च व्योमि प्रसारयति, मेघाः रक्तवृष्टिं कुर्वन्ति। सूर्यः तेजःहीनः, ग्रहाः व्योमि संघर्षन्ति, दिवं अग्निवत् विचित्रैः जनैः पूर्णं पश्यामि। नद्यः सरितः च सञ्चलन्ति, सरांसि मनांसि च; अग्निः घृतं दत्तं अपि न दीप्यते। गायाः वत्सं न पयः पिबन्ति, न पयः ददाति; अश्रुपूर्णमुखाः रुदन्ति, वृषभाः न हृष्टाः। देवताः रुदन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ति; नगरग्रामवनसरांसि तपोवनानि च शोभा हर्षं च हिनस्ति। किम् आपदं दर्शयन्ति? महाशकुनैः निश्चितं भूमिः भगवतः पादैः, तद्विशिष्टैः भाग्ययुक्तैः जनैः च, विहीना, सौभाग्यं हिनस्ति। एवं चिन्तयन्, चिन्तितशकुनैः व्याकुलचित्तः, वानरध्वजः द्वारकानगरात् प्रत्यागच्छत्। सः अग्रे पतित्वा, पूर्ववत् न स्थितः, दुःखितः, अधोमुखः, पद्मनेत्रात् अश्रुपातं कुर्यात्। भ्रातुः दुःखितं रूपं दृष्ट्वा, राजा मित्रमध्ये पृच्छति, नरदस्य वचनं स्मरन्। युधिष्ठिरः पृच्छति—अनर्तनगरे बन्धवः सुखेन वर्तन्ति किम्? माधवः, भोजः, दशार्हः, अहुकः, सात्वतः, अन्धकः, वृष्णयः च? शूरः मातामहः, तस्य पत्न्यः, अनकदुन्दुभिः च भ्रातृभिः सहितः, कुशलम् अस्ति किम्? सप्त भगिन्यः, तेषां पतयः, अन्ये मातुलः पुत्रैः, तेषां स्नुषाः, देवकीप्रमुखाः, सर्वे कुशलम् अस्ति किम्? अहुकः राजा जीवति किम्, तस्य दुष्टः पुत्रः भ्राता च? हृदिकः पुत्रसहितः, अक्रूरः, जयन्तः, गदः, शरणः च कुशलम् अस्ति किम्? शत्रुजितादयः कुशलम् अस्ति किम्? रामः सात्वतानां प्रभुः सुखेन वर्तते किम्? एवं धर्मराजः, भ्रातृस्नेहविह्वलः, भगवतः कार्यं, बन्धवां च कुशलं, शकुनं च चिन्तयन्, भ्रातरं पृच्छति।