तत्र स धर्मराजः सम्यक् काले स्नात्वा विधिपूर्वकं हुतहुताशनं कृत्वा, केवलं जलाहारः शान्तचित्तः सर्वकामविवर्जितः वर्तते स्म। आसने प्राणे च विजित्य, षडिन्द्रियाणि स्ववशे कृत्वा, ध्यानयोगेन हरौ रजस्तमःमलान् विनिर्दह्य सत्त्वशुद्धिं प्राप्नोति। ज्ञानं मनसि संनिधाय, क्षेत्रज्ञं स्वात्मनि विलीनं कृत्वा, आत्मानं ब्रह्मणि निवेश्य, घटाकाशवत् महाकाशे लीनः स्थाति। मायेयमलं गुणशेषं च विनाश्य, इन्द्रियमनः संयम्य, सर्वान्नत्यागी स्थाणुवदचलं स्थितिं गच्छति; स सर्वकर्मसंन्यासी तस्य कस्यापि विघ्नस्य नास्ति। राजन्, अद्यादारभ्य पञ्चमे दिने स देहमुत्सृज्य भस्मसात्करिष्यति। तस्य पतिं ज्वलिते वह्नौ पतिव्रता भार्या भ्रातृश्वसा सह बहिः स्थित्वा, स्वपत्युः वह्निप्रवेशं पश्यति। इति अद्भुतं श्रुत्वा कुरुनन्दन, विदुरः हर्षशोकयुतः तीर्थयात्रायै निर्गच्छति। एवं कथयित्वा नारदः तु तुम्बुरुसहायः स्वर्गं जगाम। युधिष्ठिरः तु तस्य वचनानि हृदि स्थाप्य शोकं त्यक्तवान्। किमेतदिदं विस्मयकरं दृश्यते? व्रजवासिनां तेषां च बालानां मध्ये, वासुदेवस्मिन्सर्वात्मनि, अनन्यपूर्वा प्रेमवृद्धिः जायते। तत्र पुरुषमृगादयः स्वभावशत्रवः अपि, यत्राजितो भगवान् निवसति, मृगशिशुवत्सादिभिः सह मित्रवत् वसन्ति। तत्र परमैकात्मा अनन्तोऽव्ययः परमेश्वरः, अगम्यबुद्धिः, पूर्ववत् वत्सान् मित्राणि च अन्विष्य, हस्ते भोजनकवलं धृत्वा, गोपबालक्रीडां कृतवान्, तं ब्रह्मा सृष्टिकर्ता अपश्यत्। तं दृष्ट्वा ब्रह्मा स्वस्यान्तिकात् शीघ्रं विमानात् अवतीर्य, सुवर्णदण्डवत् भूमौ प्रणम्य, स्वचतुर्मुकुटैः भगवतः पादौ स्पृशन्, हर्षाश्रुभिः अभिषेकं चकार। स पुनः पुनः उत्थाय, कृष्णपादयोः पतन्, दीर्घकालानन्तरं तस्य पूर्वदृष्टमाहात्म्यं चिन्तयन्, उपाविशत्। ततः शनैः उत्थाय, नेत्रे निमज्ज्य, कन्धरां नम्रां कृत्वा, मुकुन्दं निरीक्ष्य, कृताञ्जलिः, विनययुक्तः, कम्पमानः, अश्रुपूर्णकण्ठेन वाचा तं भगवानं स्तोतुम् आरब्धवान्। सूतः उवाच—अर्जुनः द्वारकां गतः, स्वबन्धून् द्रष्टुम्, श्रीकृष्णस्य कर्माणि च ज्ञातुम् इच्छन्। तथाऽपि, कतिपयमासान् अतीतान्, अर्जुनः न प्रतिनिवृत्तः; तदा कुरुश्रेष्ठ, भीषणरूपाणि भयानकानि अपशकुनानि दृष्टानि। स कालस्य तीक्ष्णगतिं, स्वभावविपर्यासं, जनानां च दुष्टाचारं—क्रोधलोभमिथ्याचरणप्रेरितं—अपश्यत्। व्यवहाराः प्रायः कपटयुक्ताः, मैत्री च छलेन कलुषिता, पितृमातृमित्रभ्रातृदंपत्योः विवादाः जाताः। एवं जनानां मध्ये कालप्रवृत्तेः तादृशाः महतीनां अपशकुनानां दृष्ट्या, राजा लोभाधर्मवृद्धिं निरीक्ष्य, भ्रातरं कनिष्ठं सम्बोधितवान्। युधिष्ठिरः उवाच—अर्जुनः द्वारकां गतः, स्वबन्धून् द्रष्टुम्, श्रीकृष्णस्य कर्माणि च ज्ञातुम् इच्छन्। अद्य सप्तमासाः अतीतानि, च तव भ्राता भीमसेनः अपि न प्रतिनिवृत्तः; कारणं न जानामि। किं दिव्यऋषेः पूर्वोक्तकालः प्राप्तः, यत्र भगवान् स्वलीलां संहतुम् इच्छति? तस्य प्रसादेन वयं धनं, राज्यं, भार्याः, प्राणाः, कुलं, प्रजाः, शत्रुविजयं, लोकांश्च प्राप्तवन्तः। पश्य, नरशार्दूल, एतानि दारुणानि दैवमानुषशरीरस्थलानि अपशकुनानि, समीपे दृश्यन्ते, भयमोहौ जनयन्ति। मम ऊरू नेत्रे भुजाश्च पुनः पुनः कम्पन्ते, हृदयं च स्थिरं नास्ति; नूनं किञ्चिदशुभं समीपं सम्पद्यते। सायंप्रभायां दहन्मुखी शृगाली क्रोशति; एष च श्वा मयि भीतवत् रुदति। पशवः वामदक्षिणतः मां परितः सञ्चरन्ति; अश्वाः अपि अश्रुपूर्णमुखाः दृश्यन्ते। एष कपोतः मृत्युदूतः, उलूकः च मनः क्षोभयति, रात्रौ च क्रूरेण शब्देन क्रुन्चति; निद्राहीनतां शून्यतां च सूचयन्ति। दिशः धूमेन पूर्णाः, पर्वतान् सह दिशः कम्पन्ते; महती गर्जनाः विद्युतः च दृश्यन्ते। वातः तीक्ष्णः प्रवाति, रजः तमः च विक्षिपन्; मेघाः च सर्वत्र रक्तं वर्षन्ति, भयङ्करेण रूपेण। सूर्यः तेजोहीनः, ग्रहाः आकाशे परस्परं विप्रतिपद्यन्ते, द्यौः च दह्यमानाः, विचित्रैः प्रेतैः पूर्णा। नद्यः सरितः च उद्धता, सरांसि मनांसि च विक्षिप्तानि; वह्निः घृतेन अपि न प्रदीप्यते। किमिदं कालः करिष्यति? वत्साः मातरं न पिबन्ति, धेनवः न दुह्यन्ते; धेनवः अश्रुपूर्णमुख्यः क्रोशन्ति, वृषभाः च नन्दन्ति न। देवताः अश्रूणि स्रवन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ति; नगरा ग्रामाः उद्यानानि सरांसि तपोवनानि च शोभा हर्षं च नष्टवन्ति। किमिदं पापं सूचयन्ति? एतेषां महतीनां अपशकुनानां दर्शनात्, नूनं पृथिवी भगवान् पादपद्मैः तथा तैः दुर्लभैः श्रीवत्सलक्षणैः पुरुषैः वियुक्ता, ऐश्वर्यं च नष्टवती। एवं चिन्तयतः, तेषां अपशकुनानां मनः क्षोभयतः, ब्रह्मन्, कपिध्वजः तदा यादवपुरीतः प्रत्यागच्छत्। स तं पूर्ववत् न स्थितं, चरणयोः पतितं, दुःखार्तं, निम्नमुखं, नेत्रकमलात् अश्रुबिन्दून् स्रवन्तं अपश्यत्। तस्य भ्रातरं दुःखितचित्तं रूपपरिवर्तितं च दृष्ट्वा, राजा मित्रमध्यगे नारदवचनस्मृत्या पप्रच्छ। युधिष्ठिरः उवाच—अनर्तपुरे अस्माकं बान्धवाः कुशलिनः किम्? माधवाः भोजाः दशार्हाः आहुकाः सात्वताः आन्धकाः वृष्णयश्च? कच्चित् शूरः पितामहः कुशली, तस्य भार्या च; कच्चित् मामा अनकदुन्दुभिः तस्य च भ्रातरः अपि कुशलिनः?