भगवतः कार्यं दिव्यम् सम्यक् सम्पन्नम्। सः अद्य यावत् अवशिष्टं कर्तव्यं प्रतीक्षते। तावत्, भगवतः स्थाने यावत् सः तिष्ठति, सर्वे यूयं तद् अवलोकयन्तु इति नारदेन उक्तम्। धृतराष्ट्रः तु भ्रात्रा सह, गान्धार्या च स्वपत्नीया, हिमालयस्य दक्षिणदिशं ऋषिमुनिनां आश्रमं प्रति गतः। तत्र दिव्या भागीरथी सप्तकुल्या अभवत्, सप्तर्षीणां सुखाय सप्तस्रोतःभिः प्रवहन्ती, तस्मात् सा सप्तस्रोतसं नदी इति प्रसिद्धा। तस्मिन्नेव स्थले, सः विधिवत् काले काले स्नात्वा, अग्नौ विधिना हविः समर्प्य, केवलं जलमेव उपजीवति, प्रशान्तचित्तः, सर्वकामरहितः। आसन-प्राण-संयमं कृत्वा, षडिन्द्रियाणि संहृत्य, रजः-तमःमलान् ध्यानयोगेन हरौ विनिर्दह्य, सत्त्वशुद्धः अभवत्। ज्ञानं मनसि लीनम्, क्षेत्रज्ञं आत्मनि विलीनम्, आत्मानं ब्रह्मणि निवेश्य, घटाकाशवत् आकाशे लीनः भवति। अवशिष्टमोहगुणनाशेन, इन्द्रिय-मनः संयम्य, सर्वभोजनत्यागेन, स्थाणुवत् अचलं स्थित्वा, सर्वकर्मत्यागी तस्य विघ्नः मा भूयात् इति। राजन्, अद्यतः पञ्चमे दिने, सः देहम् त्यक्ष्यति, च तदङ्गाराशः भविष्यति। तदा, स्वपतेः शरीरं वह्नौ दह्यमानं दृष्ट्वा, पतिव्रता भार्या भ्रात्रा सह बहिः स्थित्वा, पतिं पश्यन्ती तिष्ठति। एवं विस्मयजनकं श्रुत्वा, कुरुनन्दन, विदुरः हर्षशोकसमन्वितः, तीर्थयात्रायै तस्मात् निर्गतः। इति उक्त्वा, नारदः तु तुम्बुरुणा सह स्वर्गं प्रति जगाम। युधिष्ठिरः तु तस्य वाक्यं हृदि स्थाप्य, शोकं परित्यक्तवान्। किं एतत् अद्भुतं दृश्यते? वसुदेव आत्मनि, व्रजवासिनां बालानां च, पूर्वमपि न दृष्टा अनिर्वचनीया प्रीतिर्वर्धते। तत्र, यत्राजितो भगवान् निवसति, तत्र मनुष्यपशवः मित्रवत् सह वसन्ति, शीघ्रव्या-हरिणादिभिः सह। तत्र, परमाद्वय अनन्त भगवान्, येषां ज्ञानं दुस्तरम्, सः वत्सान् मित्राणि च यथापूर्वं अन्विष्य, हस्ते खाद्यभागं धारयन्, गोपालबालकवत् बाल्यलीलाः अकरोत्। तं ब्रह्मा सृष्टिकर्ता अपश्यत्। तं द्रष्ट्वा, स्ववाहनात् शीघ्रं अवतीर्य, भूमौ सुवर्णदण्डवत् प्रणम्य, चतुर्मुखमौलिभिः भगवत्पादौ स्पृष्ट्वा, हर्षाश्रुभिः अभिषेकं कृतवान्। पुनः पुनः उत्थाय, किञ्चिद् दीर्घकालात्, कृष्णस्य पादयोः पतित्वा, दृष्टपूर्वं ऐश्वर्यं पुनः पुनः स्मरन्, उपविष्टवान्। ततः शनैः उत्थाय, नेत्रे मार्जयन्, कन्धरां नमयन्, मुकुन्दं निरीक्ष्य, कृताञ्जलिः, विनयसमन्वितः, कम्पमानः, अश्रुपूर्णकण्ठेन सः वाक्यम् उक्तवान्। सूतः उवाच—अर्जुनः द्वारकां गतः, बान्धवान् द्रष्टुं, श्रीकृष्णस्य कर्माणि श्रोतुं च। कतिपयमासान् यावत् सः न प्रत्यागतः। तदा, कुरुश्रेष्ठ, भयङ्कराः अपशकुनलक्षणानि दृष्टानि। कालस्य भीषण गतिं, धर्मस्य विपर्ययम्, जनानां च स्वभावदोषं—क्रोधलोभमिथ्याचारादि—दृष्ट्वा। व्यवहाराः कुटिलाः, मित्रता च छलयुक्ता, जनानां मध्ये पितृमातृमित्रभ्रातृदम्पतीनां कलहाः अभवन्। एवं, भयावहान् अपशकुनान् दृष्ट्वा, धर्मस्य हानिं च, राजा भ्रातृं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्। युधिष्ठिरः उवाच—अर्जुनः द्वारकां गतः, बान्धवान् द्रष्टुं, श्रीकृष्णस्य कर्माणि श्रोतुं च। सप्तमासाः अतीताः, भीमसेनः च न प्रत्यागतः, कारणं न जानामि। कच्चित् नारदेन यद् उक्तं, तदानीं समयः आगतः, यदा भगवान् इहलीलां संत्यजति। तस्य कृपया एव वयं धनं, राज्यं, भार्याः, जीवितं, कुलं, प्रजाः, शत्रुजयम्, लोकांश्च लब्धवन्तः। पश्य, नरश्रेष्ठ, दिव्य-मानुष-शारीरकाः अपशकुनाः, भीषणा, समीपे दृश्यन्ते, भीतिं मोहं च जनयन्ति। मे ऊरवः, नेत्रे, बाहवः कम्पन्ते, हृदयं च स्थिरं नास्ति; नूनं किञ्चित् अमङ्गलं समीपं आगच्छति। वायसः ज्वलन्मुखः, उदितसूर्ये हृष्यन्, कुक्कुरः च भीतः इव माम् उपकुर्वन्। पशवः दक्षिणवामतश्च मां परिभ्रमन्ति, अश्वाः च अश्रुपातं कुर्वन्ति। कपोतः मृत्युदूतः, उलूकः च चित्तं विकम्पयति, रात्रौ उलूकस्य शब्दः च निद्राभङ्गम् शून्यतां च सूचयति। दिशः धूमेन पूर्णाः, पर्वतानां सह कम्पनम्, मेघगर्जनं च, विद्युत् च। वायुः कठिनः, रजः तमः च वितन्वन्, मेघाः सर्वत्र रक्तं वर्षन्ति। सूर्यः तेजोहीनः, ग्रहाः व्योम्नि सङ्घट्टन्ते, दिवि अग्निवत् प्रज्वलितं, विचित्रप्राणिसंकुलं च दृश्यते। सरितः, सरांसि, चित्तानि च क्षुब्धानि, अग्निः घृतैः अपि न दीप्तिम् उपयाति। किम् एषः कालः जनयिष्यति? वत्साः मातुः स्तन्यं न पिबन्ति, धेनवः न दुग्धं ददति, अश्रुपूर्णमुख्यः रुदन्ति, वृषभाः न हृष्यन्ति। देवताः रुदन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ते च; नगराणि, ग्रामाः, उद्यानानि, सरांसि, आश्रमाः च शोभां हर्षं च विना सन्ति। किम् अमङ्गलं एते दर्शयन्ति? मे मतिः—एतेन महता अपशकुनैः, भूमिः भगवत्पादैः, तेषां च पुण्यजनानां सौभाग्येन रहिता, श्रीं हृतवती इति। एवं चिन्तयतः, चिन्तितमानसस्य, कपिध्वजः यादवपुरीतः प्रत्यागतः। सः तं पादयोः पतितं, पूर्ववत् न स्थितम्, दुःखार्तं, अधोमुखं, अश्रुपूर्णनेत्रं च ददर्श।