ततः, यथा नौकायाः पतिः समुद्रं पारयितुं मार्गदर्शनं करोति, एवं महर्षिः नारदः सर्वर्षिषु श्रेष्ठः, तेजस्वीः, धर्मज्ञः, धर्मराजस्य समीपे मधुरं वचनम् उदाहरत्। स नारदः उक्तवान्—यथा गोः स्वयमेव रज्ज्वा स्थूणे बद्धा भवति, तथा सर्वभूतानि नामरूपवाचाभिः बद्धानि सन्ति, तानि भगवतः यज्ञादिकं कर्म कुर्वन्ति। यथा क्रीडनकानां सङ्गः-वियोगः क्रीडायाः इच्छायाः आधीनः, तथा जनानां मिलनं-वियोगः भगवतः इच्छायाः आधीनमेव। यदिदं स्थिरं वा चञ्चलं वा इति यत् त्वया चिन्त्यते, तद् न स्थिरं न चञ्चलं; मोहजन्यं स्नेहमात्रेण तत्र शोकः जायते, अन्यथा न शोकः। अतः, प्रियः, अज्ञानजनितं हृदयदौर्बल्यं त्यज—मयि विना तानि दुःखितानि, अनाथानि, कथं जीवितुं शक्यन्ते? यः पञ्चभूतमयं शरीरं कालकर्मगुणाधीनं, तेन अन्यस्य रक्षणं कथं सम्भवति? यथा नागग्रस्तः अन्यं रक्षitum अशक्तः, तथा। अत्र, हस्तहीनः हस्तिनां खाद्यः, पदहीनः चतुष्पदाम्; सर्वेषु, दुर्बलः बलिनां भोजनं—जीवनं जीवने जीवति। राजन्, परमात्मा सर्वात्मा, स्वयमेव आत्मानं पश्यति, सः अन्तर्यामी बहिर्यामी च, तं मायया प्रकटितं पश्य। स एव भगवान्, राजन्, सर्वभूतानां स्रष्टा, पालकः, अद्य कालरूपेण अवतरन्, देवद्विषः नाशाय समागतः। दिव्यं कार्यं कृतं, शेषं यत् कर्तव्यं तद् प्रतीक्षते; तावत्, यावत् भगवान् अत्र स्थितः, सर्वे निरीक्षन्तु। धृतराष्ट्रः भ्राता च गान्धार्या सह हिमालयस्य दक्षिणं ऋषिमन्दिरं गतः। तत्र, गङ्गा सप्तस्रोतः सप्तऋषिणां सुखाय सप्तस्रोतांसि कृतवती, तेन सा सप्तस्रोतः इति प्रसिद्धा। तत्र, स्नानं यथाकालं कृत्वा, अग्नौ विधिना हविः दत्त्वा, सः जलमात्रं जीवति, शान्तचित्तः, सर्वकामविहीनः। आसनं प्राणं च जित्वा, षडिन्द्रियाणि संहरित्वा, ध्यानात् हरिं रजःतमः मलं विनष्टं कृत्वा, सत्त्वशुद्धः जातः। ज्ञानं मनसि लीनं कृत्वा, क्षेत्रज्ञं आत्मनि विलीनं, आत्मानं ब्रह्मणि स्थापयित्वा, यथा घटाकाशः आकाशे लीयते, तथा स्थितः। माया-गुणावशेषं नष्टं कृत्वा, इन्द्रिय-मनः निगृहीतं, सर्वं अन्नं त्यक्त्वा, स्थम्भवत् स्थिरः; यः सर्वकर्मपरित्यागी, तस्य विघ्नः नास्तु। राजन्, अद्य आरभ्य पञ्चमे दिवसे सः शरीरं त्यजेत्, तद् भस्मीकृतं भविष्यति। यदा तस्य पत्न्याः पतिः अग्नौ दह्यते, धर्मपत्नी भ्रातृसहिता बहिः स्थित्वा, पत्युः अग्निप्रवेशं पश्यति। एतत् अद्भुतं श्रुत्वा, कुरुवंशज, विदुरः हर्षविषादाभ्यां पूरितः, तीर्थयात्रायाः अभिप्रायं कृतवान्। एवं उक्त्वा नारदः तुम्बुरुसहितः स्वर्गं गतः; युधिष्ठिरः तस्य वचनं हृदये स्थापयित्वा शोकं त्यक्तवान्। किम् एतत् अद्भुतम्? वसुदेवस्य सर्वात्मनः मध्ये, व्रजवासिनां बालानां च, अनन्यः प्रेमवृद्धिः दृश्यते। तत्र, यत्र अजितः भगवान् स्थितः, तत्र मनुष्यपशवः नैसर्गिकवैरिणः अपि मित्रवत् वर्तन्ते, मृगशिशुश्च अन्यैः सह। तत्र, अद्वितीयः अनन्तः परमात्मा, अप्रमेयज्ञानः, गोपालबालकवत् बाल्यलीलाः कृतवान्—पश्चात् वत्सान् मित्राणि च अन्वेषयन्, हस्ते अन्नकपालेन, ब्रह्मा सृष्टिकर्ता तं पश्यति। ब्रह्मा तं दृष्ट्वा, शीघ्रं स्ववाहनात् अवतर्य, भूमौ सुवर्णदण्डवत् प्रणम्य, चतुर्मुखमुकुटैः भगवतः चरणौ स्पृशन्, हर्षाश्रुभिः अभिषेकं कृतवान्। पुनः पुनः उत्थाय, दीर्घकालं कृष्णचरणयोः पतितः, तस्य पूर्वदृष्टं ऐश्वर्यं स्मरन्, उपविष्टः। ततः शनैः उत्थाय, नेत्रं प्रक्षालयन्, ग्रीवं नमयन्, मुकुन्दं पश्यन्, अञ्जलिं कृत्वा, विनययुक्तः, स्थिरः, कम्पमानः, सस्नेहं अश्रुपूरितया कण्ठदया वाचा उक्तवान्। सूतः उवाच—यदा अर्जुनः द्वारकां गतः, स्वबान्धवान् द्रष्टुम्, श्रीकृष्णस्य कर्माणि ज्ञातुम् इच्छन्, तदा। बहूनि मासानि गच्छन्ति, अर्जुनः न प्रत्यागतः; तदा, कुरुश्रेष्ठ, भीषणानि अशुभानि निमित्तानि दृष्टानि। सः कालस्य उग्रगमनं, सृष्टेः विपर्ययम्, जनानां आचारविपर्ययम् अपश्यत्—क्रोधलोभमिथ्याभिः प्रेरिताः। व्यवहारः वञ्चनायुक्तः, मित्रता कपटयुक्ता, तर्कः मातापित्रादिभिः, भ्रातृपत्नीभिः च। यदा कालः प्रवृत्तः, लोकेषु अशुभानि निमित्तानि प्रकटानि, राजा लोभधर्महीनत्वं दृष्ट्वा, भ्रातरं अभ्यधात्। युधिष्ठिरः उवाच—अर्जुनः द्वारकां गतः, स्वबान्धवान् द्रष्टुम्, श्रीकृष्णस्य कर्माणि ज्ञातुम् इच्छन्। सप्तमासाः गताः, तव अनुजः भीमः न प्रत्यागतः; कारणं मम न ज्ञातम्। किं दिव्यर्षेः पूर्वोक्तः कालः आगतः? भगवान् स्वलीलां त्यक्तुं इच्छति वा? तस्य कृपया धनं, राज्यं, पत्न्यः, जीवनं, कुलं, प्रजाः, शत्रुजयः, लोकाः, सर्वं प्राप्तम्। पश्य, पुरुषश्रेष्ठ, दिव्यं भूमिस्थं देहस्थं च अशुभं भीषणं निमित्तं समीपे प्रकटम्, भयक्लेशं जनयति। मम ऊरू, नेत्रे, भुजाः पुनः पुनः कम्पन्ते, हृदयम् अशान्तम्; निश्चितम् अशुभम् आगच्छति। श्वशृगालः ज्वलन्मुखः सूर्यस्य उदये आक्रोशति; श्वः च मम समीपे भीतः इव रोदनं करोति। पशवः मम वामपार्श्वे दक्षिणपार्श्वे च भ्रमन्ति, पुरुषश्रेष्ठ, अश्वाः अपि अश्रूणि मुञ्चन्ति। कपोतः मृत्युदूतः, उलूकः च मनः विक्षिप्यति, रात्रौ काकोलः क्रोशति—एते निद्राहीनता, शून्यता च सूचयन्ति। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे नारदस्य उपदेशः, धृतराष्ट्रस्य तपः, ब्रह्मणः कृष्णदर्शनं, युधिष्ठिरस्य अशुभनिमित्तदर्शनं च कथितम्।