सूतः उवाच—धृतराष्ट्रस्य वियोगदुःखात् करुणावशेन च, सूतः भगवदन्तर्यामिनं स्वान्तरे द्रष्टुं नाशकत्, अतिव्याकुलः सन् प्रत्युत्तरं दातुं न शशाक। स तु अश्रूणि हस्ताभ्यां प्रमृज्य, मनः स्थिरीकृत्य, सञ्जयः, भगवत्पादस्मरणं कृत्वा, अजातशत्रुम् अवदत्। सञ्जयः उवाच—हे वंशवर्धन! अहं न जानामि तव मातृपितृणां गान्धार्याः च निश्चयम्, महाबाहो! एते महात्मानः मां मोहयन्ति। तस्मिन्नेव काले नारदः महर्षिः तुंबुरुणा सह समुपस्थितः। तं दृष्ट्वा युधिष्ठिरः भ्रातृभिः सह प्राञ्जलयः समुत्थाय, यथाविधि पूजां चकार। युधिष्ठिरः उवाच—भगवन्! न वेद्मि कुत्र गता मम मातरः पितरश्च, सा च गान्धारी स्वपुत्रशोकात् तपस्यायाम् अनुवृत्ता कुत्र गतास्स्यादिति। अथ नारदः ऋषिसत्तमः, यथा नाविकः सागरं तीर्तुं मार्गदर्शी भवति, तथा युधिष्ठिराय मार्गदर्शनमकरोत्। स उवाच—यथा गावः स्वस्वरज्जुभिः स्थणे बद्धाः सन्ति, तथा भवन्तः नामरूपैः बन्धिता इव भगवत्कर्मसु प्रवृत्ताः। यथा क्रीडनकानि क्रीडकेन सङ्गमवियोगौ यथेष्टं साध्येते, तथा जनानां संयोगवियोगौ भगवत्सङ्कल्पे एव वर्तेते। यदिदं स्थिरमस्थिरं वा दृश्यते, तत्र दुःखहेतुः मोहजन्यः सङ्ग एव; तस्मात् मोहजं हृदयदौर्बल्यं त्यज। अहं विना ते दीनाः कथं जीविष्यन्ति इति चिन्तां मा कृथाः। एषः पञ्चमहाभूतैः कृतः देहः कालकर्मगुणैः नियन्त्र्यते; सर्पग्रस्तेन यथा अन्यस्य रक्षा न शक्या, एवं पररक्षा न साध्या। हस्तवतः हस्तहीनस्य, चतुष्पदः पादहीनस्य भोजनं भवति; बलवान् दुर्बलस्य आहारः—जीवनं जीवनस्य आहारः। स एष आत्मात्मनां परमात्मा, स्वयमेव स्वं पश्यन्, बहिरन्तरं च स्थितः; तम् मायया आवृतं पश्य। स एव भगवान्, सृष्टिकर्ता, जीवपोषकः, कालरूपेण सुरद्विषां विनाशाय अवतीर्णः। दिव्यं कार्यं सम्पन्नम्; शेषं कर्तव्यम् अवशिष्टम्, तावत् यावत् स भगवान् अत्र स्थितः, तावत् निरीक्षध्वम्। धृतराष्ट्रः भ्रात्रा भार्यया च सह, हिमालयदक्षिणे मुनिनिकेतनं गतः। सप्तर्षीणां सुखार्थं सप्तकुल्याभिः विभक्तया गङ्गया सप्तस्रोतसं तीर्थं तत्र अस्ति। तत्र सः, यथाकालं स्नानहवनादिकं कृत्वा, केवलं जलाहारः, शान्तचित्तः, सर्वकामपरित्यागी वर्तते। आसनप्राणसंयमं कृत्वा, षडिन्द्रियसंवरणं, रजस्तमः मलनाशं हरिस्मरणेन सम्पाद्य, शुद्धः सत्त्वगुणे स्थितः। ज्ञानं मनसि, क्षेत्रज्ञं आत्मनि, आत्मानं ब्रह्मणि सम्यक् विलीनं कृत्वा, घटाकाशवत् आकाशे लीनः। मायावशेषगुणनाशेन, इन्द्रियमनोनिग्रहेण, सर्वभक्ष्यत्यागेन, स्थाणुवद् अचलं स्थित्वा, सर्वकर्मसंन्यास्य, तस्य न विघ्नः स्यात्। राजन्! अद्य पञ्चमे दिने सः देहमुत्सृज्य भस्मीकृतः स्यादिति। तस्य पत्न्यपि भ्रातृपतिना सह, पतिं दग्धमानं पश्यन्ती बहिर्दिष्टा स्थास्यति। इदं विस्मयजनकं श्रुत्वा, कुरुनन्दन! विदुरः हर्षशोकयुतः तीर्थयात्रायै प्रस्थितः। एवमुक्त्वा नारदः तुंबुरुणा सह दिवं जगाम। युधिष्ठिरः तस्य वचनानि हृदि स्थाप्य, शोकं परित्यक्तवान्। इत्येवं, वसुदेव आत्मनि, व्रजवासिनां बालानां च, पूर्वकदापि अदृष्टा प्रेमवृद्धिः जातेत्याश्चर्यम्। तत्र पुरुषपश्वादयः स्वभाववैरिणः अपि, अजितसन्निधौ, मृगशिशुप्रमुखैः सह मैत्रीं चक्रुः। तत्र परमात्मा, अद्वितीयः, अनन्तः, अगम्यबुद्धिः, गोपालबालरूपेण, पूर्ववत् वत्सान् सखीन् च विचिन्वन्, हस्ते भोजनकण्ठकं धृत्वा, ब्रह्मणैव दृष्टः। ब्रह्मा स्ववाहनात् शीघ्रं अवतीर्य, स्वर्णदण्डवत् भूमौ प्रणम्य, चतुर्मुखमुकुटैः भगवत्पादौ स्पृशन्, हर्षाश्रुभिः अभिषेकं चकार। सः पुनः पुनः उत्तिष्ठन्, किञ्चिद् दीर्घकालानन्तरं कृष्णपादयोः पतित्वा, पूर्वदृष्टं महिमानं स्मरन्, उपविवेश। शनैः उत्थाय, नेत्रे प्रमृज्य, कन्धरां नतां कृत्वा, मुकुन्दं निरीक्ष्य, सस्नेहं प्रणम्य, कम्पितः, अश्रुपूर्णगद्गदया वाचा ववन्दे। सूतः उवाच—अर्जुनः द्वारकां गतः स्वबान्धवान् द्रष्टुं, श्रीकृष्णस्य च कर्माणि श्रोतुं इच्छन्। कतिपयमासान् अतीतान्, अर्जुनः न प्रत्यागच्छत्; तदा, कुरुश्रेष्ठ! भयानकानि अपशकुनानि दृश्यन्ते स्म। कालस्य प्रचण्डगतिरेव, स्वभावविपर्यासः, जनानां च स्वभावदोषवृद्धिः—क्रोधलोभमिथ्याचारप्रवृत्तिः—दृश्यते स्म। व्यवहारः प्रायः कुटिलः, मैत्री च कपटयुक्ता; पितृमातृमित्रभ्रातृदampत्ययोः कलहः अभवत्। एवं घोरेषु अपशकुनेषु जातेषु, धर्मवृद्ध्यर्थं, युधिष्ठिरः भ्रातरं सम्बोध्य वचनं अवदत्। युधिष्ठिरः उवाच—अर्जुनः द्वारकां गतः स्वबान्धवदर्शनाय, श्रीकृष्णकथाश्रवणाय च। सप्तमासाः अतीतान्, भीमसेनः भ्राता अपि न प्रत्यागच्छति; कारणं न जानामि। कच्चित् नारदेन निर्दिष्टः कालः प्राप्तः, यदा भगवान् पृथिव्यां स्वलीलां संहरिष्यति। भगवतः प्रसादेन एव वयं धनं राज्यं दारान् प्राणान् कुलं प्रजाः शत्रुजयम्, अपि च लोकान् प्राप्तवन्तः। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे त्रयोदशचतुर्दशाध्याययोः संगतवचनानुसारं कथारूपेण सम्पूर्णम्।