सूतः कथां आरभते। नमः सदा देवदेवानां शाश्वताय परमात्मने, यस्य स्वशक्तिः नव्यसम्भृत्या स्थावरजङ्गमं विश्वं स्वयमेव धत्ते, यस्य धाम केवलं पुण्यैः अनुभूयते। नमः व्यासपुत्राय, यस्य मनः स्वानन्दे निमग्नं सर्वसङ्गवर्जितं, अजयश्रीभगवतो लीलया आकर्षितं, यस्य करुणया इदं पुराणं प्रकाशितं, यः सत्यदीपः सर्वपापविनाशकः। विदुरः, तीर्थयात्रायां मैत्रेयात् आत्मपथं श्रुत्वा, तया ज्ञानकामनया सम्पूर्णः, हस्तिनापुरं पुनः प्रत्यागच्छत्। यावत् सः कौषारवमुनिं पृष्टवान्, तावत् गोविन्दे अनन्यभक्तिः तस्य अभवद्, ततः प्रश्नान् अवर्तयत्। यदा विदुरः स्वजनः हस्तिनपुरं प्रत्यागच्छत्, तदा धर्मपुत्रः भ्रातृभिः सह, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, सूतः, कृपः, पृथा, गान्धारी, द्रौपदी, ब्राह्मण, सुभद्रा, उत्तरा, कृपी, पाण्डुपत्न्यः अन्याः च, पुत्रैः स्त्रीबन्धुभिः सह, सर्वे हर्षेण उत्थिताः, जीवितं यथा पुनः देहे आगतम्, यथायोग्यं समीपं गत्वा विदुरं आलिङ्ग्य अभिवाद्य च। वियोगविप्रलम्भात् प्रेमाश्रुभिः सन्तप्ताः, राजा तं सत्कारं कृत्वा आसनं दत्तवान् स्वागतं च। यदा विदुरः भोजनं कृत्वा विश्राम्य सुखासीनः अभवत्, तदा राजा विनयेन नमन् सर्वे शृण्वन्तः उक्तवान्। युधिष्ठिरः उवाच— "किम् त्वया स्मृताः वयं, ये तव आश्रयात् पुष्टाः, मातृसहिताः विषाग्न्यादिभिः बहुधा आपद्भ्यः रक्षिताः? कैरुपायैः भूमौ विचरन् जीवितवान्? किम् तीर्थराजानि पुण्यक्षेत्राणि भूमौ दृष्टानि वा? भगवन्, भक्ताः त्वदृशाः स्वयम् तीर्थानि, ये हृदि गदाहस्तं हरिं वहन्ति, तीर्थानि अपि शुद्धयन्ति। प्रिय, किम् कृष्णाराधकबन्धवः दृष्टाः वा श्रुताः वा? किम् यादवाः स्वनगर्यां सुखेन वसन्ति?" एवं धर्मराजेन पृष्टः, विदुरः यथानुभूतं सर्वं क्रमशः वर्णितवान्, यादवविनाशं तु न उक्तवान्। यद्यपि दुःखदं असह्यं घटितम्, तस्य करुणया परदुःखसाक्षिणः अशक्यं, अतः न उक्तवान्। सः किञ्चित्कालं तत्र देववत् पूजितः सुखी तिष्ठन्, ज्येष्ठभ्रातुः हितं सर्वेषां च सुखं ददात्। आर्यमा दण्डं दुष्टेषु यथायोग्यं अकरोत्, यमः तु शापात् शूद्रभावं शतवर्षं धृतवान्। युधिष्ठिरः राज्यं पुनः प्राप्त्वा पौत्रं कुलधारं दृष्ट्वा, भ्रातृभिः लोकपालवत् परमसमृद्धिं अनुभूतवान्। एवं गृहेषु आसक्तानां प्रमत्तानां कर्मन्यासिनां च, कालः दुरत्ययः अनवगम्यः गच्छति। विदुरः तद् अवलोक्य, धृतराष्ट्रं उक्तवान्— "राजन् शीघ्रं प्रयातुम्, पश्य आपद् आगता। अत्र न किञ्चन उपायः कदापि, भगवन्, एषः परमकालः, सर्वेषां आगतः। येन प्रियतमाः अपि जीवितैः सह गृहीतः, जनाः सहसा वियुज्यन्ते; अन्येषां, धनादीनां, किं वक्तव्यम्? पितरः, भ्रातरः, मित्राणि, पुत्राः— सर्वे हताः; यौवनं गतं; तव आत्मा जरया क्षीणः, परगृहे वससि। जीवनाशां कति महान्, येन त्वं पालकवत् भीमस्य अवशिष्टं अन्नं स्वीकरोषि। अग्निः दत्तः, दानं कृतम्, विषं दत्तम्, पत्न्यः अपमानिताः, भूमिः धनं च हरितम्— येषां तैः जीवनं दत्तम्, किं शेषम्? एवम् तव शरीरे, दुःखित, जीवितेच्छया, अनिच्छति अपि, जरया जीर्णं वस्त्रं यथा, त्यजिष्यति। यः शरीरस्य अर्थं सर्वं हित्वा, विमुक्तः निर्लिप्तः, गन्तव्यं चिन्तितं विना त्यजति; सः ज्ञानी। यः स्वकृत्येन वा परकृत्येन वा, विमूढः आत्मवान्, हृदि हरिं स्थापयित्वा, गृहं त्यजति; सः उत्तमः। तस्मात् उत्तरेण दिशि गमनं कुरु, पन्थानं अन्यम् अनविज्ञातम्; अत्र कालः गुणैः जनान् आकर्षति।" एवं धृतराष्ट्रः, विदुरस्य बुद्धिमता भ्रात्रा जागृतः, स्वजनबन्धनं छित्त्वा, विदुरेन दर्शितेन पन्थेन प्रययौ। सुबलस्य धर्मपत्न्यः, पतिसंनिष्ठा, पतिं अनुगता, स्वशासनदण्डं त्यक्त्वा, यथा महात्मानः अन्ते सर्वं त्यजन्ति। अजातशत्रुः सर्वैः समं सन्धिं कृत्वा, अग्निहोत्रं यज्ञं च, ब्राह्मणान् तिलैः, गोभिः, भूम्या, सुवर्णेन पूजयित्वा, गृहं प्रविश्य ज्येष्ठान् अभिवाद्य, पितरौ वा सुबलकन्यां वा न दृष्टवान्। तत्र संजयः उपविष्टः दृष्ट्वा, सः सशङ्कः पप्रच्छ— "गावल्गण, कुत्र वृद्धः पितरौ दृष्टिहीनः?" "माता, पुत्रशोकविह्वला, कुत्र? चाचः, मित्रः, कुत्र गतः? किम् मे अज्ञानेन, कुटुम्बविहीनः, पत्न्या सह गङ्गां गतः, दुःखनिवृत्त्यर्थम्?" इति चिन्तयन्, विषण्णः अभवत्। "यदा पितरः पाण्डुः गतः, तदा चाचः सर्वान् मित्रान् पुत्रान् आपद्भ्यः रक्षितवन्तः। तान् रक्षकान् कः त्यजित्वा गतः?" सूतः कथयति— करुणया वियोगदुःखात्, सूतः भगवत्साक्षात्कारं न शक्नुवन्, उत्तरं दातुं न शशाक, दुःखेन आक्रान्तः। हस्ताभ्यां अश्रूणि प wiping, आत्मानं धृत्वा, संजयः अजातशत्रुम् उत्तरं दत्तवान्, भगवत्पादस्मरणं कृत्वा। संजयः उवाच— "वंशशोभन, न जानामि पितरौ वा गान्धारी वा किम् निर्णयं कृतवन्तः, महाबाहो; महात्मभिः मोहितः अस्मि।" ततः भगवत्कृपया नारदः तु तुम्बुरुना सह आगतः। तं दृष्ट्वा, युधिष्ठिरः भ्रातृभिः सह उत्थाय, पूजयित्वा, ऋषिं अर्चितवान्। युधिष्ठिरः उवाच— "भगवन्, न जानामि पितरौ कुत्र गतवन्तः, न वा माता, पुत्रशोकविह्वला, तपस्यां संनिष्ठा, कुत्र गतवती?" एवं सूतः श्रीमद्भागवते वर्णितान् घटनान् श्रद्धया, सौम्यतया, क्रमशः, कथयति।