एते श्लोकाः एकत्र समाहिताः कथारूपेण — एतदाख्यानस्य श्रवणं द्वादश्यां वा एकादश्यां चायुष्यमायुः प्रददाति; यः तु संयमेन उपवासेन च पठति, स पापात् विमुच्यते। संयतः कश्चित् उपवासं कृत्वा पुष्करे, मथुरायां, द्वारकायां वा एतत्संकल्पं पठन् भयात् प्रमुच्यते। यस्य स्तुत्या श्रवणेन च देवा ऋषयः सिद्धाः पितरः मनवः नृपाश्च स्वेच्छितं फलम् ददति गायमानानां शृण्वतां च। द्विजः यः ऋग्यजुःसामवेदान् पठति, स मधुघृतक्षीरधाराफलम् आप्नोति। भक्तः द्विजः यः एतत्पुराणसंहिताम् अधीयीत, स तद्विष्णोः परं पदं प्राप्नोति यत् भगवता कथितम्। ब्राह्मणः पठन् ज्ञानम् आप्नोति, क्षत्रियः समुद्रपर्यन्तं राज्यं, वैश्यः वित्ताधिपत्यं, शूद्रः पापात् शुद्धिं च लभते। अन्यत्र हि हरिः, सर्वाधिपः, यः कलिमलपुञ्जं दहति, न सततम् गीयते; अत्र तु स भगवान् विश्वरूपः पूर्णरूपेण, श्लोकशः, एतेषु आख्यानेषु सम्यक् कीर्त्यते। अहं तस्मै अजाय, अनन्ताय, सत्यमात्मने, यस्य शक्त्या सृष्टिस्थितिलयाः समुपजायन्ते, यस्य स्तुतिः ब्रह्मेन्द्रशिवादिभिः अपि दुर्निरीक्ष्या, अच्युताय, नमामि। नित्याय देवदेवाय, यस्य स्वशक्तिः नूतनसम्भृतिः स्थावरजङ्गमं विश्वं स्वयमेव निर्माय, यस्य धाम भाग्यवन्तैः एव साक्षात्क्रियते, तस्मै नमः। व्याससुतं तं नमामि, यस्य चित्तं स्वानन्दनिष्कलं, अनन्याश्रयं, अजय्यभगवत्क्रीडया आकर्षितम्, यस्य करुणया एष पुराणदीपः सर्वपापक्षयकारकः प्रकाशितः। सूत उवाच— विदुरः तीर्थयात्रायाम् आत्मनो मार्गं मैत्रेयात् श्रुत्वा, तया ज्ञानकामः सन्, हस्तिनापुरं प्रत्यागच्छत्। यावत् सः कौषारवस्य समीपे प्रश्नान् अपृच्छत्, तावत् एव सः गोविन्दे एकान्तभक्तिं प्राप, ततः तान् प्रश्नान् उपरराम। सखायं स्वजनं दृष्ट्वा धर्मपुत्रः भ्रातृभिः सह, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, सूतः, कृपः, पृथाच, गान्धारी, द्रौपदी, सुभद्रा, उत्तरा, कृपी, पाण्डुपत्न्यः, पुत्र्यः च, अन्याश्च स्त्रियः, हर्षोत्फुल्लाः, प्रीत्या उत्थाय, सजीवत्वमिव प्राप्य, सम्यक् उपगम्य, आलिङ्गनाभिवादैः तम् अर्चयामासुः। वियोगजनितस्नेहसंतप्ताः ते प्रेमाश्रुपातैः सिक्ताः, राजा तं सत्कारं कृत्वा, आसनं दत्त्वा, स्वागतं चकार। यदा सः भुक्त्वा, विश्रान्तः, सुखोपविष्टः, तदा राजा नम्रः, सर्वैः श्रोतृभिः साकं, इदं वचनम् उवाच— "भवान् स्मरति नः किं, ये तव आश्रयात् समृद्धिं प्राप्नवाम, मातरं च सह पावकविषादिभ्यः रक्षिताः स्म? कथं भूमौ विचरन् जीवितम् अवाप्तवान्? तीर्थराजान् पुण्यक्षेत्राणि च दृष्टवान् किल? भगवन्, भक्ताः तव यथा, ते स्वयं तीर्थानि भवन्ति; हृदि गदाधरं धारयन्तः, तीर्थान्यपि पावयन्ति। सखे, कृष्णाराधकान् बान्धवान् दृष्टवान् किल? यदवः स्वपुरीषु सुखेन वर्तन्ते वा? एवं धर्मराजेण पृष्टः, सः यथानुभूतं क्रमशः आख्यात्, यदुकुलविनाशं तु न न्यवेदयत्। यद्यपि दुःखदं दुःसहम् अभवत्, तथापि करुणया, परदुःखदर्शनेन, तद् नावेदयत्। किञ्चित्कालं तत्र स्थित्वा, सः देववत् पूजितः, सुखी, ज्येष्ठस्य कल्याणं, सर्वेषां च प्रीतिं ववर्ध। आर्यमा अपराधिनां दण्डं यथायोग्यं अकार्षीत्, यमः तु शापात् शूद्रभावं शतसंवत्सरं धारयामास। युधिष्ठिरः राज्यं पुनः प्राप्य, पौत्रं कुलपतिं दृष्ट्वा, भ्रातृभिः, लोकपालोपमैः, सह परमसमृद्ध्या तुष्टः। एवं गृहेषु आसक्तानां, प्रमत्तानां, तादृशेषु कर्मसु मग्नानां, कालः दुरत्ययः, अविज्ञातः एव व्यतीयात्। विदुरः तद्विज्ञाय, धृतराष्ट्रं उवाच— "राजन्, शीघ्रं प्रयाहि; पश्य, विपत्तिः आगता। नात्र कश्चन उपायः अस्ति, न क्वचित्, न कदाचित्; एषः परमः कालः, भगवान्, सर्वेषां प्राप्तः। येन प्रियतमाः अपि, आत्मनापि, अभिभूयन्ते, जनाः क्षणेन वियुज्यन्ते; अन्येषां, वित्तादीनां, किं वदामि? पितरः, भ्रातरः, मित्राणि, पुत्राः— सर्वे हताः; यौवनं गतं; त्वं जरा-ग्रस्तः, परगृहे वससि। हा, जीविताशा कियती! येन भवान्, पालकवत्, भीमस्य अवशिष्टं भोजनं स्वीकुरुषे। अग्निः दत्तः, दानानि दत्तानि, विषं प्रयुक्तं, दाराः अपमानिताः, भूमिः वित्तं च हृतम्— येषां कृते प्राणाः त्यक्ताः, तेषां किं अवशिष्टम्? एतदपि ते शरीरं, जीवितुकामं, अनिच्छन्नपि, जरया जीर्णम्, वस्त्राणि क्षीणानि इव, त्यक्ष्यति। यः शरीरस्य सर्वार्थे नष्टे, विरक्तः, बन्धनात् मुक्तः, गच्छति न चिन्तयन्, कुतः गच्छति; सः पण्डितः इति कथ्यते। यः स्वस्य वा परस्य वा हेतोः, विमूढः, आत्मवान्, हृदि हरिं स्थापयित्वा, गृहम् त्यजेत्; सः उत्तमः पुरुषः। तस्मात्, त्वं उत्तरदिशं प्रयाहि, अनवगतपथः; अत्र हि गुणवशात् कालः पुरुषान् नयति। एवं धृतराष्ट्रः, विदुरेण प्रबुद्धः, स्वजनस्नेहबन्धनानि छित्त्वा, भ्रातृप्रदर्शितेन मार्गेण प्रस्थितः। सुबलस्य धर्मपत्नी, पत्यौ अनुगता, दण्डं परित्यज्य, यथा अन्ते महात्मानः संगान् त्यजन्ति, तथा अन्वगच्छत्। अजातशत्रुः, सर्वैः सह शमं कृत्वा, अग्निहोत्रादीन् यज्ञान् चकार, ब्राह्मणान् तिलगोमयभूमिहेमैः सत्कृत्य, गृहं प्रविश्य, ज्येष्ठान् प्रणम्य, तु मातरं पितरं च, सुबलात्मजां च, न ददर्श।