यदा हि पुरुषस्य कीर्त्यैश्वर्यलाभाय यद्वर्णाश्रमकर्म तपोऽध्ययनादिकं यत् प्रयत्नः क्रियते, तस्य सर्वस्य परमं फलम् तदा एव स्यात् यदा भगवतः श्रीधरस्य पदकमलानां अविच्छिन्नस्मरणं भक्त्या श्रवणकीर्तनपूर्वकं सुसंपाद्यते। श्रीकृष्णचरणारविन्दस्मरणेन सर्वमङ्गलनाशः, कल्याणप्राप्तिः, चित्तशुद्धिः, परमात्मनि परमभक्तिः, ज्ञानवैराग्ययुक्तानुभवः च लभ्यते। द्विजश्रेष्ठाः, यूयं हि धन्यतमाः, यः नारायणः सर्वदेवाधिपः सर्वात्मा भवद्भिः हृदि अविचलितेन चेतसा निरन्तरं पूज्यते। अहम् अपि, राजन्, पुरा परिक्षिन्नृपस्य उपवासकाले महर्षिसंनिधौ परमर्षेः मुखात् आत्मतत्त्वं यत् श्रुतम्, तस्य स्मरणं मया जातम्। एवं मया भगवतः महापुरुषस्य पुण्यकथाः यथावत् वर्णिताः, यस्य महिमा सर्वदुःखनाशनः। यः कश्चित् अचञ्चलचित्तः श्रद्धया प्रतिदिनं शृणोति वा पठति वा, सः स्वयम् शुद्ध्यति। द्वादशीषु वा एकादशीषु वा एतत् शृण्वन् दीर्घायुः भवति; यः संयम्य उपोष्य पठति, सः पापमुक्तः भवति। यः संयतः पुष्करे मथुरायां द्वारकायां वा उपोष्य पठति, सः भयात् विमुक्तः भवति। यस्य यशः श्रवणकीर्तनात् देवाः, ऋषयः, सिद्धाः, पितरः, मनवः, नृपतयः च इच्छितं फलम् ददाति, तं भगवन्तं स्मरामि। द्विजः यः ऋग्यजुःसामवेदाध्ययनं करोति, सः मधुघृतदुग्धप्रवाहफलम् लभते। यः भक्त्या एतत् पुराणसंग्रहम् अधीयते, सः भगवता उक्तं परमं पदं प्राप्नोति। पठनेन ब्राह्मणः ज्ञानम्, क्षत्रियः समुद्रपर्यन्तराज्यं, वैश्यः धनाधिपत्यं, शूद्रः पापात् शुद्धिं च प्राप्नोति। अन्यत्र हि नित्यं हरिः, सर्वेश्वरः, कलिकल्पमलदाहकः, न कीर्त्यते; अत्र तु विश्वरूपधारी भगवान् प्रतिपदं विस्तरेण कथासु गीयते। अजाय, अनन्ताय, सत्यात्मने, यस्य शक्त्या सृष्टिस्थितिलयाः सन्ति, यस्य स्तुतिः ब्रह्मेन्द्रशिवादिभिरपि दुर्लभा, तस्मै अच्युताय नमः। शाश्वताय परमेशाय, यस्य स्वशक्तिः नव्यसंभृतः स्थावरजङ्गमलोकान् स्वस्मिन् एव स्थापयति, यस्य धाम धन्यैः एव लभ्यते, तस्मै नमः। व्याससुतं तं नमामि, यः स्वानन्दनिष्ठः, सर्वातीतः, भगवत्क्रीडया आकृष्टः, दयया एतत् पुराणं सत्यदीपं पापनाशकं जग्राह। सूतः उवाच—विदुरः तीर्थयात्रायाम् आत्मतत्त्वमार्गं मैत्रेयात् श्रोत्वा, ज्ञानतृप्तः, हस्तिनापुरं प्रत्यागच्छत्। यावत् सः कौषारवस्य मुनेश्च प्रश्नान् अपृच्छत्, तावत् गोविन्दे अनन्यभक्तिः तस्य जाता; ततः सः प्रश्नान् अवसृज्य उपरामत। यदा विदुरः स्वजनान् प्रत्यागच्छन् दृष्टः, तदा धर्मपुत्रः भ्रातृभिः सह, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, सूतः, कृपः, पृथाच च, गान्धारी, द्रौपदी, सुभद्रा, उत्तर, कृपी, पाण्डुपत्न्यः पुत्रैः स्त्रीभिश्च सह, सर्वे हर्षेण उत्थाय, प्राणैः शरीरं यथा पुनः प्राप्तम् इव, यथोचितं विदुरं परिष्वज्य प्रणम्य च, अभ्यागताः। विरहजनितस्नेहविह्वलाः ते प्रेमाश्रुवर्षं चक्रुः; राजा तं सत्कार्य, आसनं दत्त्वा, स्वागतं च अकरोत्। यदा सः भुक्त्वा, विश्रान्तः, सुखासीनः अभवत्, तदा राजा विनीतः सन्नतः, सर्वैः शृण्वद्भिः साकं, वाक्यम् अवदत्— "भवान् स्मरति वा अस्मान्, ये तव आश्रयात् समृद्धाः, मातरं च सह विषाग्न्यादिभिः महाभयात् रक्षिताः? कथं भूमिम् अन्विच्छन् जीवितम् अवाप, तीर्थानि क्षेत्राणि च दृष्टानि वा? भगवतः भक्ताः स्वयं तीर्थानि भवन्ति; ते हृदि गदाधरं वहन्ति, तेन तीर्थानि अपि पावयन्ति। भगवत्पूजकाः बान्धवाः सुहृदः दृष्टाः वा श्रुताः वा? यदवः स्वनगरे सुखेन वसन्ति वा?" एवं धर्मराजेण पृष्टः, विदुरः यथानुभूतं सर्वं क्रमशः न्यवेदयत्, यदुकुलविनाशं तु न उक्तवान्। दुःखदं दुःसहम् अपि घटितं दृष्ट्वा, परदुःखासहिष्णुतया तद् न निवेदितम्। सः किञ्चित्कालं तत्र देववत् पूजितः सुखी, ज्येष्ठस्य कल्याणं, सर्वेषां च सुखं ददौ। आर्यमाः दुष्कृतिनां दण्डं यथायोग्यं अकार्षीत्, यमः तु शापात् शूद्रत्वं शतसंवत्सरं अतीतवान्। युधिष्ठिरः पुनः राज्यं प्राप्य, पौत्रं कुलपारम्पर्यस्य अधिपतिं दृष्ट्वा, भ्रातृभिः सह लोकपालवत् परमसमृद्ध्या रममाणः। एवं गृहेषु आसक्तानां प्रमत्तानां तेषां च, अक्लिष्टया कालः दुस्तरः अपि, अविज्ञातः व्यतीयाय। एतद् विदित्वा विदुरः धृतराष्ट्रं प्रति उवाच—"राजन्, शीघ्रं गच्छ; पश्य, विपत्तिः आगता। न कुतःचित्, न कदाचित्, न कस्यचित् अपि अत्र उपायः अस्ति; एषः परमः कालः, भगवाञ्, सर्वेषां आगतः। येन प्रियतमाः अपि आत्मनः सह अकस्मात् वियुज्यन्ते; अन्येषां, धनादीनां, किं वदामः? पितरः, भ्रातरः, मित्राणि, पुत्राः—सर्वे निहताः; यौवनं गतं; त्वम् अपि जरसा ग्रस्तः, परगृहे वससि। हा, जीविताशा कियान् महान्, येन त्वम् अपि परिचारकवत् भीमस्य अवशिष्टं भोजनं गृह्णासि। दग्धम्, दत्तम्, विषं दत्तम्, दाराः अपहृताः, भूमिः धनं च अपहृतम्—एवं येषां कृते प्राणाः अपि त्यक्ताः, तेषां किम् अवशिष्टम्? एवं, हे कृपण, शरीरमपि, जीवितुकामं, अनिच्छन्तम् अपि, जरया जीर्णं वस्त्रं यथा परित्यज्यति।