अच्युत, निःस्पृहं कर्मापि तथा शुद्धं ज्ञानं च यदि तव भक्ति-वर्जितं स्यात्, तर्हि तस्य न शोभा अस्ति; तव भक्ति-रहितेषु कर्मसु, यथोत्तमेष्वपि, स्थायि-शुभं किमुत स्यात्? यः यत्नः जाति-आश्रम-धर्मैः, तपसा, स्वाध्यायेन वा, यशः श्रीं च प्राप्नोति, स एव परमः, यदि तेन हरिं श्रद्धया शृण्वन्, गुणान् कीर्तयन् च, श्रीधर-पादयोः अविच्छिन्न-स्मृतिं लभते। कृष्ण-पाद-स्मरणं सर्वमङ्गल-नाशनं, कल्याण-प्रदं, मनः-शुद्धि-हेतुः, अन्तर्यामी भगवति परम-भक्तिं, साक्षात्-विवेकयुक्तं ज्ञानं च ददाति। द्विजश्रेष्ठाः यूयं भाग्यवन्तः, यः नारायणं देव-देवं विश्वात्मानं हृदि स्थिरं कृत्वा नित्यं यजन्ति। अहम् अपि, यदा पारिक्षित्-महाराजः उपवासं चरन्, महर्षि-सत्सङ्गे, परमर्षेः मुखात् यत् आत्म-तत्त्वं श्रोतुम् अश्रौषम्, तस्य पुनः स्मृतिम् उपलभ्य। एवं मया, ब्राह्मणाः, यस्य महात्मनः कीर्तिः सर्वदुःख-नाशिनी, तस्य भगवतः कर्माणि यथावत् निवेदितानि। यः अनन्य-चेतसाः श्रद्धया वा पठति, शृणोति वा, सः क्षणमात्रेण अपि शुद्धिं प्राप्नोति। द्वादश्यां वा एकादश्यां च शृण्वन्, दीर्घायुः भवति; संयम्य पठन् उपोष्य च, पापात् विमुच्यते। यः संयम्य, उपोष्य च, पुष्करे, मथुरायां, द्वारकायां वा, इमं संग्रहं पठति, सः भयात् विमुक्तः भवति। यस्मिन् हरौ, यस्य श्रवण-कीर्तनेन, देवा, ऋषयः, सिद्धाः, पितरः, मनवः, नृपाश्च, गायमानान् वा शृण्वतः कामान् प्रयच्छन्ति। द्विजः यः ऋग्-यजुः-साम-वेदान् पठति, सः मधु-घृत-दुग्ध-प्रवाह-फलानि प्राप्नोति। भक्तः द्विजः यः इमं पुराण-संग्रहम् पठति, सः भगवता उक्तं परमं पदं प्राप्नोति। पठनेन ब्राह्मणः ज्ञानं, क्षत्रियः समुद्र-पर्यन्तं राज्यम्, वैश्यः वित्ताधिपत्यं, शूद्रः पापात् शुद्धिं प्राप्नोति। अन्यत्र हि, यः सर्वेश्वरः हरिः, कलेः पङ्कं दहति, सः न नित्यं गीतः; अत्र तु, सर्वरूपधारी भगवान्, कथा-क्रमेण श्लोकशः सम्यक् कीर्त्यते। अजोऽसि, अनन्तः, सत्यम् आत्मा, यस्य शक्त्या सृष्टि-स्थित्यन्तानि सन्ति, यस्य स्तुतिः ब्रह्मेन्द्रशिवादिभिः दुरूहा, तस्मै त्वं नमामि, अच्युत। नित्याय परमाय देवेषु, यस्य स्वशक्ति-समुद्भवेन स्थावर-जङ्गम-विश्वं स्वयम् एव स्थितम्, यस्य धाम केवलं पुण्यैः ज्ञायते, तस्मै नमः। व्यासस्य पुत्राय नमः, यस्य स्वानन्द-निष्ठस्य, सर्वसङ्ग-विवर्जितस्य, अजितस्य लीला-आकृष्ट-चित्तस्य, करुणया, इदं पुराणं सत्य-दीपं, पाप-नाशनं, प्रकाशितम्। सूत उवाच—विदुरः, तीर्थयात्रायां मैत्रेयात् आत्म-तत्त्वमार्गं शृण्वन्, ज्ञान-तृष्णां तया निवार्य, हस्तिनापुरं प्रत्यागच्छत्। सः, कौषारवस्य ऋषेः समीपे प्रश्नान् पृच्छन्, गोविन्दे अनन्य-भक्तिं प्राप्य, तान् प्रश्नान् उपराम। तस्य स्वजनस्य आगमनं दृष्ट्वा, धर्मपुत्रः भ्रातृभिः सह, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, सूतः, कृपः, पृथा च, गान्धारी, द्रौपदी, ब्रह्मन्, सुभद्रा, उत्तरा, कृपी च, पाण्डुपत्न्यः, पुत्राः, स्त्रीबान्धवाश्च, सर्वे हृष्टाः, इव प्राणः शरीरेषु पुनः प्रविष्टः, सम्यक् उपेत्य, आलिङ्गन-प्रणिपातैः तम् अभ्यनन्दन्। विरह-प्रेम-तृष्णया आकुलाः, ते प्रेमाश्रु-धाराः मुमुचुः; नृपतिः तम् अर्चयन्, आसनं दत्त्वा, स्वागतं च कृतवान्। यदा सः भुक्त्वा, विश्रान्तः, सुखोपविष्टः, तदा राजा, विनयेन नम्रः, सर्वेषां शृण्वतां मध्ये, इदं वचनं व्याहरत्— "भवान् नः स्मरति किम्? यद्वयम् भवतः आश्रयात् पुष्टाः, मातरं च सह, विषाग्न्यादिभ्यः बहुभ्यः आपद्भ्यः रक्षिताः। केन प्रकारेण भूमौ चरन् जीवितम् अवाप? तीर्थराजानि, पुण्यक्षेत्राणि च, दृष्टानि वा? भगवन्, भक्ताः भवन्तः स्वयम् एव तीर्थानि, ये हृदि गदाधरं वहन्ति, ते तीर्थान्यपि पुण्ययन्ति। प्रिय, कृष्णाराधकाः बान्धवाः मित्राणि वा दृष्टानि, श्रुतानि वा? यदवः स्वनगरे सुखेन वर्तन्ते किम्?" इति धर्मराजेण पृष्टः, विदुरः, यथानुभूतं सर्वं क्रमशः निवेदयामास, यदुवंश-विनाशं तु न प्राकाशयत्। दुःखकरं दुःसहम् अपि घटितम्, सः करुणया, परदुःख-दर्शन-असमर्थः, न निवेदयत्। किञ्चित्कालं तत्र स्थित्वा, देववत् पूजितः, ज्येष्ठ-भ्रातरं सुखयन्, सर्वान् आनन्दयन्, तत्र वसत्। आर्यमाः अपराधिनां दण्डं यथायोग्यं दत्तवान्, यमः तु शापात् शूद्रत्वं शतवर्षं स्थितवान्। युधिष्ठिरः, पुनः राज्यं लब्ध्वा, पौत्रं कुल-उत्तरं दृष्ट्वा, भ्रातृभिः, लोकपालोपमैः सह, परम-समृद्ध्या रममाणः। एवं गृहेषु आसक्तानाम्, प्रमत्तानां, तद्विषये मग्नानाम्, कालः, अत्यन्त-दुर्जयः, अविज्ञातः एव व्यतीयाय। विदुरः, तद् अवलोक्य, धृतराष्ट्रं प्रति उवाच—"राजन्, शीघ्रं निर्गच्छ; पश्य, भयं प्राप्तम्। अत्र कोऽपि उपायः नास्ति, न कश्चन कदाचित्; एषः परमः कालः, भगवान्, सर्वेषां प्राप्तः। येन प्रियतमापि, आत्मनः सह, गृहीतः, जनाः क्षणेन वियुज्यन्ते; किम् अन्यैः, वित्तादिभिः? पितरः, भ्रातरः, मित्राणि, पुत्राः—सर्वे हताः; यौवनं गतं; आत्मा जरया ग्रस्तः; परगृहे वससि। अहो, जीवस्य जीविताशा, येन त्वं, पालयितेव, भीम-उच्छिष्टं भक्षयसि। वह्निः दत्तः, दानानि कृतानि, विषं दत्तम्, दाराः लज्जिताः, भूमिः वित्तं च हृतम्—एतेषां कृते प्राणा यैः त्यक्ताः, तेषां किम् अवशिष्टम्?" इति।