नारदेन भगवत्याः भक्तेः स्वभावः पृष्टः सन् सुतयोः मोक्षः स्मरणेन आगच्छति गच्छति च, तौ च तव एव सुतौ तव पार्श्वे रक्षितौ स्तः इति उक्तम्। किन्तु कलेः काले तव सुतौ अवहेलनात् दुर्बलौ वृद्धौ च जातौ, त्वं मा शुचः, अहं उपायं चिन्तयिष्यामि इति सान्त्वयामास। नास्ति कालेः सदृशं युगं; तस्मिन् अहं त्वां सर्वगृहेषु सर्वजनानां मध्ये प्रतिष्ठापयिष्यामि। तदा अन्यानि कर्माणि परित्यज्य, महोत्सवेषु प्राधान्यं दत्त्वा, न अहं हरिं सेविष्ये, न च त्वां लोके प्रसारयिष्यामि। ये जनाः कलेः काले त्वया सह वर्तन्ते, ते पापिनोऽपि सन्तः कृष्णस्य मंदिरं निर्भयाः यास्यन्ति। येषां हृदयम् सदा प्रेमरूपया भक्त्या पूर्णं, तान् मलिनाः अपि स्वप्नेऽपि न बाधन्ते। न भूताः, न प्रेताः, न पिशाचाः, नापि असुराः, येषां चेतसि भक्ति: वर्तते, तान् स्पर्शेनापि न बाधन्ते। न तपसा, न वेदैः, न ज्ञानकर्मभ्यां, हरिः प्राप्यते—केवलं भक्त्या; गोप्यः अस्य प्रमाणम्। सहस्रजन्मसु मानवेषु अनन्तरं, भक्तिप्रेम उत्पद्यते; कलेः काले भक्त्या भक्त्या—भक्त्या एव कृष्णः साक्षात् भवति। ये भक्तिद्वेषिणः, त्रिषु लोकेषु पतन्ति; एकदा दुर्वासा अपि भक्तनिन्दनात् दुःखम् अन्वभवत्। अलम् व्रतैः, अलम् तीर्थयात्राभिः, अलम् योगैः, अलम् यज्ञैः, अलम् ज्ञानचर्चया—भक्तिः एव मोक्षदायिनी। एवं नारदेन निश्चितां स्वस्वरूपां शृण्वन्ती सा शुभदा भक्ति: नारदं प्रति वाक्यम् उदाहरत्। सा उवाच—"भगवन् नारद! धन्यः त्वम्, मम प्रति तव अनन्यः प्रेमः। अहं त्वां कदापि न त्यक्ष्यामि, सदा तव हृदि स्थितास्मि। कृपया त्वया मम व्यथा क्षणेन नष्टा; मम सुतौ चेतनाहीनौ—तौ बोधय, बोधय।" तस्याः वचः शृण्वन् नारदः करुणया पूर्णः तौ अङ्गुल्यग्रैः स्पृशन् बोधयितुं प्रचक्रमे। कर्णयोः समीपे मुखं स्थापयित्वा स सशब्दं प्रोवाच—"हे ज्ञान! शीघ्रं उतिष्ठ! हे वैराग्य! उतिष्ठ!" पुनः वेदानां, वेदान्तस्य, गीतायाश्च पाठेन तौ बोधयन्, कष्टेन तौ केनचित् उत्थितौ। उभौ नेत्रे उद्घाटयितुं न अशक्नुतः, जृम्भमाणौ, बकवत् दुर्बलौ, तनू धूसरकाष्ठवत् शुष्के। तौ पुनः क्षुधया कृशौ, निद्रायाम् मग्नौ दृष्ट्वा, मुनिः चिन्तायाम् निमग्नः, किं कर्तव्यं मया इति विचारयामास। "कथा निद्रा, कथा वृद्धिः आगता?" इति चिन्तयन्, भार्गवः गोविन्दं स्मर्तुम् आरब्धवान्। तस्मिन्नेव क्षणे दिव्यं वाक्यं नभसि श्रुतम्—"मुने, मा शुचः; तव प्रयासः निष्फलः न भविष्यति, न संशयः। अस्य हेतोः, सुरश्रेष्ठ, पुण्यकर्म कुरु; पुण्यशीलाः तव कर्म प्रचारयिष्यन्ति। तस्मात् पुण्यकर्मणि कृते, तयोः निद्रा वृद्धिश्च त्वरितं नश्येतां, भक्तिः च सर्वत्र प्रवर्तिष्यते।" इति दिव्यं वाक्यं सर्वैः श्रुतम्, नारदः विस्मितः—"एतत् मया न ज्ञातम्" इत्युक्त्वा। नारदः उवाच—"अस्मिन् दिव्यवचसि अपि रहस्यम् अस्ति; कः उपायः, किं कर्तव्यं, येन तयोः कार्यं सिद्ध्येत्?" "कुत्र पुण्यशीलाः लभ्यन्ते? कथं ते उपायं दास्यन्ति? किमत्र मया कर्तव्यम्?" इति च। सुतः उवाच—"तौ तत्र स्थाप्य, नारदः एकस्मात् तीर्थात् अन्यं प्रति गच्छन्, मार्गे महर्षीन् पृष्ट्वा ययौ।" सर्वैः कथा श्रुता, विचार्य च, न कश्चित् उत्तरम् अददात्; केचित् असाध्यं, केचित् दुष्प्राप्यम्, केचित् मौनम्, केचित् पलायिताः। त्रिषु लोकेषु महान् कोलाहलः जातः, वेदवेदान्तगीतापाठैः जागरितः। भक्तिज्ञानवैराग्यत्रये नोत्पन्ने, जनाः कर्णे कर्णे शुश्रुवुः—"नान्यः उपायः।" नारदेन योगिना अपि न ज्ञातम्, कथं तर्हि अन्यैः इह मानवेषु वक्तुं शक्येत? एवं मुनिगणैः पृष्टः, तद् दुर्गमत्वं निश्चितम्। ततः चिन्तया संतप्तः, स बदार्याश्रमे तपस्यां कर्तुं प्रविवेश। तस्मिन् समये, तस्य पुरतः सनकादयः महर्षयः सहस्रसूर्यसमप्रभाः दृश्यन्ते स्म, तत्र प्रमुखः मुनिः वाक्यम् उदाहरत्। नारदः उवाच—"अद्य महद्भाग्येन यूयं दृष्टाः; हे कुमाराः, शीघ्रं कृपया वक्तुम् अर्हथ।" यूयं योगिनः, ज्ञानीनः, पञ्चसंयमसमन्विताः, प्राचीनानाम् अपि पूर्वजाः। सदा वैकुण्ठे वसन्तः, हरिकथास्वादमत्ताः, केवलं तस्य लीलामृतरसास्वादाय जीवन्ति। येषां मुखे सदा हरिनामैकशरणं, तान् कालकृतो वृद्धिर् न बाधते। तेषां केवलं भ्रुकुट्या, द्वारपालौ हरिणः शीघ्रं पादयोः पतितौ; तेषां कृपया तौ पुनः पुरीं गतौ। अहो, योगभाग्येन यूयं दृष्टाः, दीनाय मय्य् अनुग्रहं कर्तुम् अर्हथ। एवं स कथा एकसूत्रेण, भक्तेः महिमानं, ज्ञानवैराग्ययोः च क्लेशं, नारदस्य प्रयासं, दिव्यवाक्यस्य रहस्यम्, कुमाराणां दर्शनेन तस्य आशां च, सुस्पष्टं प्रकाशयति।