राज्ञा, स्वबन्धुषु कृतदोषस्य प्रायश्चित्ताय, अश्वमेधं कर्तुम् इच्छता, प्राप्तधनः सः अन्यैः उपायैः विचिन्तयामास, न तु करदण्डादिभिः। तस्य चिन्तितमर्थं सन्दर्श्य, अच्युतप्रेरिताः भ्रातरः तस्य, उत्तरदिग्भ्यः बहुधनं आनीय, तं सम्प्राप्तसम्पदं कृत्वा युधिष्ठिरः धर्मपुत्रः त्रयः अश्वमेधयज्ञान् सम्यक् आचरन्। सः परमभीत्या हरिं समर्चयन्, विप्रैः अभिषिक्तः, राजा स्वयम् भगवन्तम् आमन्त्र्य, तस्य स्नेहात् श्रीकृष्णः स्वबान्धवैः सहितः कतिपयान् मासान् तत्र निवसन्, पश्चात् राज्ञा अनुमतिः प्राप्त्वा अर्जुनयादुभिः सहितः द्वारकां प्रतस्थे। एवमेतस्मिन् समये, हरिणः बाल्ये कृतं भक्तोद्धरणं कर्म, व्रजकुमारकैः कौमार्ये दृष्ट्वा, तैः विस्मयपूर्वं कीर्तितम्। न हि एष आश्चर्यम्, यः परः कर्ता देवो मानुषरूपधारी स्वलीलायै, तस्य स्पर्शेनापि अगः पापी साक्षात् आत्मसमत्वं प्राप्तवान्, यत् दुष्कृतिनां दुर्लभम्। यः एकदा अपि भगवतो मूर्तिं मनसि स्थापयति, सः परमां भक्तिमार्गं गच्छति; किं पुनः, यो मोहवर्जितः नित्यं आत्मानन्दं अनुभवति? एवं सुतः उवाच—एवं, द्विजश्रेष्ठाः, युधिष्ठिरः श्रीकृष्णस्य अद्भुतकर्माणि श्रुत्वा, पुनः शुकदेवं पप्रच्छ, तस्य चित्तं तत्रैव लीनम्। राजा उवाच—हे ब्रह्मन्, कथं तद् हरिणा बाल्ये कृतं कर्म, कुमारकैः कुमार्यां गीतम्, यदा तदन्यकाले जातम्? एतद् योगेश्वर, गुरो, मम परमाश्चर्यं ब्रूहि; नूनम्, एषा हरिमायैव, अन्यो हेतुर् नास्ति। वयं लोके भाग्यवन्तः, गुरो, यद्यपि केवलं नामतः क्षत्रियाः स्मः, यः त्वत्तः नित्यं कृष्णकथामृतं पिबामः। श्रीसूत उवाच—एवं पृष्टः बादरायणिः, अनन्तहृदयविलीन इन्द्रियः, स्मृतिं प्राप्य, बहुशः बहिर् दृष्टिं समादाय, शनैः तस्मै भगवद्भक्तश्रेष्ठाय प्रत्युवाच। द्विजश्रेष्ठ, यथावत् त्वया पृष्टं, तथा अहं लीलावतारकर्माणि भगवतः सम्यक् आख्यातवान्। पतितः, स्खलितः, क्लिष्टः, छिन्नः, अकिञ्चनः वा, यः कश्चन 'हरये नमः' इति उच्चैः शृणोति, सः सर्वपापैः विमुच्यते। अनन्तस्य श्रवणेन यः प्रभावः, तेन भगवान् हृदि प्रविश्य, अतीव दुःखं विशुद्धं करोति, यथा सूर्यः वातश्च तमः मेघांश्च नाशयतः। याः कथाः परं पुरुषं न गृणन्ति, ताः शून्याः मिथ्यावृत्तयः न वक्तव्याः; केवलं सा सत्यं, शुभं, पुण्यं या भगवद्गुणोत्कर्षं जनयति। केवलं सा रम्या, मनोहराऽनवरता नूतना च; सैव मनसः महोत्सवः; सा एव जनानां दुःखसागरोपशोषिका, या भगवतः कीर्तिः गायते। या वागपि अलङ्कृता, या हरिकीर् न गीयते, सा काकतीर्थमिव, न हंसैः सेव्या; यत्र अच्युतः, तत्रैव शुद्धभक्ता भवन्ति। या भगवद्गुणनामा स्तुतयः, छन्दोभिरपि विरुद्धाः, ताः पापं नाशयन्ति; साधवः ताः शृण्वन्ति, गायन्ति, पठन्ति च। निष्कामकर्मापि, अच्युत, ज्ञानं च, त्वयि भक्ति विना, न शोभते; तर्हि, भगवत्यर्पितं कर्मापि न नित्यशुभदं भवेत्। यत् यशः श्रीधरपादस्मरणं जनयति, तद् एव जातिवर्णाश्रमकर्मणा, तपसा, स्वाध्यायेन वा, श्रवणकीर्तनपूर्वकं, परमं स्मृतम्। कृष्णपादस्मरणं सर्वमङ्गलनाशनं, शुभदं, चित्तशुद्धिदं, परमभक्तिप्रदं, ज्ञानवैराग्ययुक्तं च। युष्माकं द्विजश्रेष्ठाः, धन्यतमाः, ये नारायणं देवं देवेशं नियन्तारं सर्वात्मानं हृदि धृत्य नित्यं पूजयथ। अहं च अपि, यं पुरा परमहंसमुखात् अपृथक् श्रुत्वा, आत्मतत्त्वं स्मृतवान्, यदा पारिक्षित् राज्ञा उपवासः कृतः, महर्षिसंनिधौ। हे ब्राह्मणाः, एवं भगवतः महात्मनः कर्माणि कीर्तितानि, यः सर्वदुःखनाशनः। यः निश्चलचित्तः श्रद्धया वा पठति, शृणोति वा, सः शुद्ध्यति। द्वादश्याम्, एकादश्याम्, श्रवणेन दीर्घायुः स्यात्; संयम्य, उपोष्य, पठन् पापात् विमुच्यते। संयम्य, उपोष्य, पुष्करे, मथुरायां, द्वारकायां वा, पठन् भयात् प्रमुच्यते। यस्य स्तुत्या, श्रवणेन, देवाः, ऋषयः, सिद्धाः, पितरः, मनवः, नृपाश्च, कामान् ददाति गायतो वा शृण्वतः। द्विजः यः ऋग्यजुःसामवेदान् पठति, मधुघृतदुग्धधाराफलानि प्राप्नोति। भक्तिमान् द्विजः, यः पुराणसङ्ग्रहम् पठति, भगवता उक्तं परमं पदं प्राप्नोति। ब्राह्मणः पठन् ज्ञानं लभते, क्षत्रियः समुद्राधिपत्यं, वैश्यः धनाधिपत्यं, शूद्रः पापात् शुद्ध्यति। अन्यत्र हि, हरिः, यः सर्वेश्वरः कलिकल्मषपुञ्जदाहकः, न नित्यं कीर्त्यते; अत्र तु, सर्वरूपधारी भगवान्, श्लोकश्लोकेन सम्यक् गीयते। अजोऽसि, अनन्तः, सत्यमात्मा, यस्य शक्त्या सृष्टिस्थितिलयाः, यं ब्रह्मेन्द्रशिवादयः दुर्निरीक्ष्यं स्तुवन्ति, तस्मै अच्युताय नमः। नित्याय परमात्मने, देवेषु श्रेष्ठाय, यस्य स्वशक्त्या स्थावरजङ्गमं विश्वं सृष्टं, यं पुण्याः एव प्राप्नुवन्ति, तस्मै नमः। व्याससुताय नमः, यस्य स्वानन्दे लीनचित्तः, भगवतः लीलया आकृष्टः, करुणया पुराणं प्रकाशयामास, यद् सत्यदीपः सर्वपापनाशकः। श्रीसूत उवाच—एवं, विदुरः, यदा तीर्थयात्रायां मैत्रेयात् आत्ममार्गं श्रुत्वा, तया ज्ञानकाङ्क्षया तृप्तः, हस्तिनापुरं प्रत्यागच्छत्। यावत् सः कौषारवस्य सन्निधौ पृष्टवान्, तावत् गोविन्दे अनन्यभक्तिं समापन्नः, ततः तानि प्रश्नानि त्यक्तवान्। तं स्वबान्धवं प्रत्यागतम् दृष्ट्वा, धर्मपुत्रः भ्रातृभिः सह, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, सूतः, कृपः, पृथाच च, हर्षिताः।