शुभलक्षणैः समुपेतानि ग्रहैश्च सुमंगलैः स्थितेषु, पुनः पाण्डुप्रवाहस्य धाता पाण्डुवीर्यसम्पन्नः जातः। तस्य जन्मकाले राजा धर्मात्मा युधिष्ठिरः हर्षभरितचित्तः, ब्राह्मणान्—धौम्यकृपादीन्—आहूय तस्य बालकस्य जातकं निर्मापयामास, शुभकार्याणि च कारयामास। स धर्मवित् राजा पुण्ये जन्मस्थले ब्राह्मणेभ्यः सुवर्णं गावः भूमिं ग्रामान् गजान् अश्वान् उत्तमान्नानि च दत्तवान्। ततः तैः तुष्टैः ब्राह्मणैः स विनीतः राजा इत्युक्तः—"हे पुरुवंशश्रेष्ठ, अस्मिन्तव वंशे स एव अयं जातः।" "दुर्बलान्यपि दैवबलात्, श्वेतशिरसि समाप्ते, भगवान् विष्णुः तव अनुग्रहार्थं एनं प्रेषितवान्।" "तस्मात् स विष्णुरात इति लोके प्रसिद्धो भविष्यति; अत्र न संशयः—स महान् भक्तः, महात्मा च भविष्यति।" युधिष्ठिरः पप्रच्छ—"किमेष बालकः अस्माकं राजर्षीणां धर्ममार्गं चरिष्यति? ये महात्मानः, साधुभिः पण्डितैश्च स्तूयन्ते?" ब्राह्मणाः ऊचुः—"हे पृथासुत, स प्रजापालनपरः भविष्यति, नराणाम् इक्ष्वाकुवत्, ब्राह्मणभक्तः सत्यवादी च रामस्य दशरथात्मनः सदृशः।" "शिबेः औशीनरस्यवत् दानशीलः शरण्यश्च, यशः विस्तारयिता च, यथा दुष्यन्तस्य पुत्रः यजमानानां मध्ये।" "धनुर्धराणां मध्ये श्रेष्ठः, उभयोः अर्जुनयोः तुल्यः, अग्निवत् दुर्जयः, समुद्रवत् दुस्तरः।" "मृगेषु सिंहवत् वीर्यवान्, हिमालयवत् दृढः, पृथिव्याः समः क्षमायाः, मातापित्रोः सहिष्णुः।" "पितामहस्य समः निःस्पृहः, शिवार्चितः सौम्यः, सर्वभूतानां शरण्यः, यथा भगवान् लक्ष्म्याः।" "कृष्णपरायणः, सर्वसद्गुणसम्पन्नः, रन्तिदेववत् उदारः, ययातिवत् धर्मिष्ठः।" "बलावान् बलेः सदृशः, कृष्णभक्तौ प्रह्लादवत्, अश्वमेधयाजी, वृद्धसेवी च।" "राजर्षीणां प्रवर्तकः, पथच्छिद्राणां दण्डकर्ता च, धर्महेतोः कलिं भूमौ निवारयिता।" "तक्षकस्य मृत्युं शृण्वन्, मुनिपुत्रेण प्रेषितं, सर्वसङ्गं परित्यज्य हरिधाम गमिष्यति।" "आत्मतत्त्वं ज्ञातुमिच्छन्, व्यासपुत्रात् शृणोति सः, गङ्गायां देहम् उत्सृज्य, निःशङ्कः सः हरिम् प्राप्स्यति।" एवं ब्राह्मणैः उपदिष्टः राजा, तैः पूजितैः सर्वैः पण्डितैः, स्वगृहान् प्रतिनिवृत्तः। सः लोके परिक्षित् इति प्रसिद्धः, यः पूर्वदृष्टं चिन्तयन्, इमं लोकं पुरुषान् परीक्षिष्यति। स कुमारः, पितुः प्रतिदिनं समिध्भिः पोष्यमाण इव, शशीव शुक्लपक्षे शीघ्रं ववृद्धे। राजा, बान्धवेषु कृतदोषस्य प्रायश्चित्ताय अश्वमेधयागमनिच्छन्, धनं लब्ध्वा, करदण्डात् अन्यानि उपायान् चिन्तयामास। तस्य भावं विज्ञाय, भ्रातरः, अच्युतप्रेरिताः, उत्तरदिग्भ्यः विपुलं धनम् आनयन्। तेन सम्पद्विभवेण युधिष्ठिरः, धर्मपुत्रः, त्रीन् अश्वमेधयज्ञान् चकार, हरिं भीत्या भक्त्या च समर्चयन्। राज्ञा आमन्त्रितः भगवान्, ब्राह्मणैः अभिषिक्तं राजानम् कृत्वा, स्वमित्रेषु स्नेहान्वितः किञ्चित्कालं तत्र स्थितवान्। ततः राज्ञा अनुज्ञातः कृष्णः, बन्धुभिः सह, अर्जुनयादुभिः सह द्वारकां प्रस्थितवान्, हे ब्राह्मन्। एष भगवानः बाल्यकृत्यम्—भक्तपरित्राणम्—व्रजकुमारकैः कौमारकाले दृष्टम्, ते विस्मयेन तद्वदन्ति स्म। एतद् न विस्मयनीयम्, यस्य परमात्मनः, लीलया मानुषं रूपम् आश्रित्य, अघोऽपि, तस्य संस्पर्शेन पापविमुक्तः, दुर्लभं आत्मसम्यम् प्राप। यः केवलं एकवारं भगवत्स्वरूपं मनसि स्थापयति, स परमां भक्तिमार्गम् आप्नोति; किं पुनः सः, यः मोहशून्यः, नित्यं आत्मानन्दं अनुभवति? एवं सूतः उवाच—"एवं, द्विजश्रेष्ठ, युधिष्ठिरः, कृष्णस्य अद्भुतकर्माणि श्रुत्वा, पुनः शुकं पप्रच्छ, तस्य मनः तस्मिन् पावने आख्याने निमग्नम्।" राजा प्राह—"हे ब्रह्मन्, कथं तद् हरिणा बाल्ये कृतं कर्म, कुमारकाले गीते, यदा तदन्ये काले जातम्?" "हे महायोगिन्, हे गुरो, एषा परमविस्मयकारिणी कथा ब्रूहि; नूनम्, एतत् हरिमायया एव, अन्यन्नास्ति कारणम्।" "वयं लोके भाग्यवन्तः, हे गुरो, यद्यपि केवलं क्षत्रियाः स्म, यतः त्वत्तः कृष्णकथामृतं निरन्तरं पिबामः।" श्रीसूतः उवाच—एवं पृष्टः बदरायणिः, यस्येन्द्रियाणि अनन्तहृदि प्रविष्टानि, स्मरणात् पुनः बहिरागतम्, शनैः तस्मै भागवतश्रेष्ठाय प्रत्युवाच। "द्विजश्रेष्ठ, यथात्वया पृष्टम्, एवं भगवानः लीलावतारकर्माणि विस्तारतः आख्यातानि।" "पतितः, व्युत्थितः, क्लिष्टः, छिन्नः, वा निरुपायः, यः हरये नमः इति उच्चैः शृणोति, सर्वपापात् विमुच्यते।" "भगवतः अनन्तस्य श्रवणेन प्रतिपाद्यते या शक्तिः, तस्य कीर्तनेन जनानां हृदि प्रविश्य, दुःखं पूर्णतः शमयति, यथा सूर्यः वातः च तमः मेघं च नुदतः।" "यस्य भगवतः परस्य न कीर्त्यते, तस्य शब्दस्य मिथ्यावृत्तस्य न कथनीयता; केवलं तदेव सत्यम्, तदेव शुभं, तदेव पवित्रं, यत् भगवद्गुणप्रवर्तकम्।" "तदेव रमणीयं, मनोहरं, नित्यम् नवीनं च; तदेव महोत्सवः मनसः; तदेव जनानां दुःखसिन्धुं शोषयति, यदा भगवतः पुण्यकीर्तिः गीयते।" "यत् वाक्यं, यद्यपि शोभनं, यदि न हरिवर्णनं करोति, यः जगत् पुणयति, तत् काकतडागवत्, न हंसैः सेव्यमानम्; यत्र अच्युतः, तत्र एव शुद्धभक्ताः।" "यद्वाक्यरचनं, छन्दसि दोषयुक्तमपि, यदि अनन्तभगवत्स्वरूपनामगुणयुक्तम्, तेन जनानां पापानि क्षीयन्ते; साधवः तद् शृण्वन्ति, गायन्ति, पठन्ति च।