वैकुण्ठे भगवन् स्वस्वरूपेणैव भक्तजनान् पोषयसि, पृथिवीतले तु तेषां पोषणाय स्वस्य छायामात्ररूपेण प्रकटो भवसि। मुक्त्या ज्ञानवैराग्याभ्यां सहितः त्वं कृतयुगादौ पृथिव्यां समागतः, द्वापरान्तपर्यन्तं महोत्साहेन स्थितवान्। कलियुगे तु, मुक्तिः कुत्सितमतैः पीडिता भगवन्, तवाज्ञया शीघ्रं वैकुण्ठं प्रतिनिवृत्ता। एषा मोक्षः तव स्मरणे यत्र कदा चिदागच्छति गच्छति च; एते द्वौ तवात्मजौ तव पार्श्वे रक्षितौ। कलियुगे तव पुत्रौ उपेक्षया दुर्बलौ जराग्रस्तौ जातौ; तव चिन्ता नास्ति—अहं उपायं चिन्तयिष्यामि। कलियुगसमये, सुन्दरे, अन्येषां धर्माणां परित्यागं कृत्वा, महोत्सवान् प्राधान्यं दत्त्वा, तदा नाहं हरिं सेविष्ये, न च त्वां लोके प्रसरयिष्यामि। ये जनाः कलियुगे त्वया सह वसन्ति, पापिनोऽपि सन्तः, कृष्णमन्दिरं निर्भयम् आगच्छन्ति। येषां हृदयं सदा प्रेमरूपया भक्त्या पूर्णं, तान् मलिनाः प्राणिनोऽपि स्वप्नेऽपि बाधितुं न शक्नुवन्ति। न भूता न प्रेताः न पिशाचाः नापि दानवाः, येषां चित्तं भक्तियुक्तं, तान् स्पर्शमात्रेणापि न जयन्ति। न तपसा, न वेदैः, न ज्ञानकर्मभ्याम्, केवलं भक्त्या एव हरिः लभ्यते; गोप्यः तत्र प्रमाणम्। सहस्रशः जन्मसु मानुषेषु, प्रेमरूपा भक्तिः जायते; कलियुगे भक्त्या भक्त्या—भक्त्या एव कृष्णः साक्षात् सन्निधत्ते। ये भक्तिद्वेषिणः, ते त्रिषु लोकेषु निमज्जन्ति; एकदा दुर्वासाः भक्तनिन्दया दुःखमवाप्तवान्। व्रतानां तीर्थयात्रायाः योगस्य यज्ञानां ज्ञानचर्चायाः च पर्याप्तम्—भक्तिरेव मोक्षदायिनी। एवं नारदेन भक्त्याः स्वरूपं निश्चित्य श्रुत्वा, सा शुभलक्षणा नारदं प्रति वचनमब्रवीत्। "धन्यः त्वं, नारद! मयि तव प्रेम स्थिरम्; न कदापि त्वां विहाय गच्छामि, सदा तव हृदये स्थास्यामि।" "दयासिन्धो! त्वया मम क्लेशः क्षणेन नष्टः; मम पुत्रौ चेतनाहीनौ—तौ जागरय, जागरय।" एवं तस्याः वचः श्रुत्वा, नारदः करुणया परिपूर्णः, तौ पुत्रौ अङ्गुल्यग्रैः संस्पृशन् जागरयितुम् आरब्धवान्। कर्णयोः समीपं मुखं स्थाप्य, सः उच्चैः शब्दं कृत्वा अवदत्—"ज्ञान, शीघ्रं उत्तिष्ठ! वैराग्य, उत्तिष्ठ!" वेदान्तगीताभ्यां पुनःपुनः श्रवणेन जागरयितुम् प्रयत्नं चकार; कष्टेन तौ किञ्चित् उत्थितौ। उन्मीलितुं न अशक्नुतः, तौ शुष्ककाष्ठसमानौ, बकवत् कृशौ, पाण्डुराङ्गौ, पुनः निद्रायामगच्छताम्। तौ क्षुधया कृशौ पुनः स्वप्ननिमग्नौ दृष्ट्वा, मुनिः चिन्तायामगमत्—"किं कर्तव्यं मया?" इति। "कथं निद्रा, कथं जरा?" इति चिन्तयन्, भार्गवः गोविन्दं स्मर्तुं आरब्धवान्। तस्मिन्नेव क्षणे, दिव्यं वाक्यं व्योम्नः श्रुतम्—"मुने, मा शुचः! तव प्रयत्नः निष्फलः न भविष्यति, न संशयः।" "अस्मिन्नेव निमित्ते, हे देवर्षे, पुण्यकर्म कुरु। पुण्याः साधवः तव कृत्यं घोषयिष्यन्ति।" "यदा तद् पुण्यकर्म कृतं, तदा तयोः निद्राजरौ क्षिप्रं नश्येतां, भक्तिश्च सर्वत्र व्याप्स्यति।" एवं शुद्धं व्योमवाक्यं सर्वैः श्रुतं; नारदः विस्मयमगमत्—"एतदपि मया न ज्ञातम्" इति। तदा नारदः उवाच—"अस्यापि दिव्यवाक्यस्य रहस्यम् अस्ति; किम् उपायः, किम् कर्तव्यं, येन तयोः कार्यं सिद्ध्येत?" "कुतः पुण्यजनाः, कथं तैः उपायः प्रदेयः? किं कर्तव्यं मया, यथा व्योमवाक्ये उक्तम्?" एवं सुतः उवाच—"तौ तत्र स्थाप्य, नारदः पुण्यतीर्थान्यनुसृत्य, महर्षीन् पृष्ट्वा गच्छन्, उपायं विचिन्तयामास।" सर्वे तदाख्यानं श्रुत्वा, चिन्तयित्वा, कश्चिदपि न प्रत्यवदत्; केचित् अशक्यम्, केचित् दुरवबोधम् इति; केचित् मौनम्, केचित् पलायिताः। त्रिषु लोकेषु महान् कोलाहलः उत्पन्नः, वेदवेदान्तगीताप्रवचनेन जागरितः। यदा भक्तिज्ञानवैराग्यत्रयं न उत्पन्नम्, तदा जनाः कर्णे कर्णे शुश्रुवुः—"नान्य उपायः" इति। नारदेनापि न विज्ञातम्; किमुत अन्यैः मनुष्येषु? ऋषिगणैः पृष्टः, तद् अत्यन्तदुर्लभम् इति निश्चितम्। तदा चिन्तया पीडितः, सः बदरीवनं गतः, तत्र तपः कर्तुं निश्चितवान्। तस्मिन्नेव काले, सः पुरतः स्फुरन्तान् सहस्रसूर्यसमान् सनकादीन् महर्षीन् अपश्यत्; तेषां मध्ये श्रेष्ठः ऋषिः उवाच। नारदः उवाच—"महद्भाग्येन अद्य यूयं दृष्टाः; हे कुमाराः, कृपया शीघ्रं ब्रूत, मयि दया दर्शयन्तः।" "यूयं योगिनः, ज्ञानिनः, पञ्चसंयमसमन्विताः, प्राचीनानामपि प्राचीनाः।" "सदा वैकुण्ठनिवासिनः, हरिकथारसपानमत्ताः, हरिगुणगानरताः, तस्यैव लीलाकथासु जीवितम्।