द्विजोत्तम! यस्य मनः मुकुन्दे स्थिरं भवति, तस्य कामाः — ये स्वर्गकाम्यैः अपि देवैः स्पृह्यन्ते — किं प्रयोजनं कुर्वन्ति? यथा क्षुधार्तस्य राज्ञः अन्ये विषयाः तृप्तिं जनयन्ति, तथा एव तस्य सर्वेऽपि विषयाः हर्षं जनयन्ति। हे भ्रिगुनन्दन! वीर्यशाली स बालकः, स्वमातुः गर्भे स्थितः सन्, तस्य शस्त्रतेजोऽग्निना दग्ध्यमानः, कञ्चन पुरुषं अपश्यत्। स बालकः, पश्यन्, अङ्गुष्ठमात्रं निर्मलरूपं तेजस्विनं, सुवर्णमुकुटमण्डितं, श्यामवर्णं, अद्भुतदर्शनं, पीताम्बरधरं, अच्युतं तं पुरुषं ददर्श। स चतुर्भुजः, दीर्घबाहुः, दीप्तसुवर्णकुण्डलभूषितः, रक्तनेत्रः, गदाधरः, सर्वतो बालकस्य परितः सञ्चरन्, गदां पुनःपुनः चालयन्, धूमकेतुवत् दीप्तिमान् बभूव। स्वगदया तेन शस्त्रतेजः तिरस्कृतम्, यथा गोपालपतिः तिमिरं नाशयति, तथा स भगवान् तत् आपदं निवार्य, बालकः विस्मयेन पश्यन्, 'कः अयम्?' इति चिन्तयामास। दशमासपर्यन्तं, तत्रैव तस्य बालकस्य साक्षात् पश्यतः, धर्मसंस्थापकः, सर्वगतः, अनन्तः भगवान्, तदनन्तरं अन्तर्धानमगात्। यदा सर्वे शुभलक्षणाः प्रादुरभवन्, ग्रहाः च अनुकूलाः बभूवुः, तदा पाण्डुवंशधरो वीर्यसम्पन्नः पुनर्जातः। राजा, हृष्टमनाः, बालकस्य जातकर्मादीनि कर्माणि ब्राह्मणैः — धौम्यकृपादिभिः — कारयामास। स धर्मवित् राजा, जन्मस्थले सुवर्णं, गावः, भूमिं, ग्रामान्, हस्तिनः, अश्वान्, उत्तमं भोजनं च ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्। ते तृप्ताः ब्राह्मणाः, विनीताय राज्ञे ऊचुः — "पुरुवंशश्रेष्ठ! अस्मिन् वंश्ये अयं एव प्रमुखः भविष्यति। यदा शुभ्रकेशः अन्ते प्राप्नोति, तदा परमेश्वरः विष्णुः, भगवतीच्छया, तव पुण्यार्थं एनं प्रेषितवान्। अतः अयं विष्णोरात इति लोके प्रसिद्धः भविष्यति; न संशयः, महान् भक्तः, महात्मा भविष्यति।" युधिष्ठिरः पप्रच्छ — "किमेषः बालकः अस्माकं वंशस्य धर्मज्ञैः, गुणैः, सुकीर्तिभिः, साधुभिः प्रशंसितैः राजर्षिभिः पन्थानं अनुवर्तिष्यते?" ब्राह्मणाः ऊचुः — "पृथानन्दन! अयं जनानां रक्षिता भविष्यति, मानवानाम् इक्ष्वाकुवत्, ब्राह्मणप्रियः, सत्यवादी रामवत्। शिबेः औशीनरस्यवत् दाता, शरण्यः च, यज्ञियेषु दुश्यन्तपुत्रवत् कुलं यशसा व्याप्स्यति। धनुर्धराणां मध्ये श्रेष्ठः, उभयोः अर्जुनयोः सदृशः, अग्निवत् दुस्तरः, समुद्रवद् दुर्गमः। मृगेषु सिंहवत् विक्रान्तः, हिमालयवत् स्थिरः, पृथिव्यवत् क्षमावान्, मातृपितृवत् सहिष्णुः। पितामहवत् समदर्शी, शिववत् सौम्यः, सर्वभूतानां शरण्यः, यथा भगवतः लक्ष्म्याः। कृष्णपरायणः, सर्वसद्गुणसम्पन्नः, रन्तिदेववत् उदारः, ययातिवत् धर्मनिष्ठः। बलौ बलेः तुल्यः, कृष्णभक्तौ प्रह्लादवत्, अश्वमेधयाजी, वृद्धसेवी च भविष्यति। राजर्षीणां प्रजाता, पथभ्रष्टदण्डकृत्, धर्मरक्षणाय कलेः पृथिव्यां निग्राहिता च। यदा तक्षकः ऋषिपुत्रेण प्रेषितः मृत्युसमयम् आगमिष्यति, तदा सर्वसङ्गं त्यक्त्वा, हरिलोकं प्राप्स्यति। स्वरूपतत्त्वज्ञानाय, व्यासपुत्रात् श्रुत्वा, गङ्गायां शरीरं त्यक्त्वा, स निर्भयः साक्षात् परमां गतिं यास्यति।" एवं ब्रुवाणाः ब्राह्मणाः, पूजिताः सन्तः, स्वगृहाणि प्रतिपेदिरे। स बालकः, पूर्वदृष्टं चिन्तयन्, लोके परिक्षिष्यति इति 'परिक्षित्' इति लोके प्रसिद्धः। स कुमारः, पितुना प्रतिदिनं समिद्भिः इव पुष्यमाणः, शशिन इव वर्धमानः। स राजा, बान्धवकृतदोषपरिहाराय अश्वमेधं कर्तुम् इच्छन्, अन्यान् उपायान्, करदण्डवर्जितान्, चिन्तयामास। तस्य चेष्टितं विज्ञाय, अच्युतप्रेरिताः भ्रातरः, उत्तरदिग्भ्यः बहुधनं आनयन्। तैः समाहृतधनेन, धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः, त्रयः अश्वमेधयज्ञान् अकरोत्, हरिं भीतिपूर्वकं भक्त्या च पूजयन्। राज्ञा आहूय, भगवान् ब्राह्मणैः अभिषिच्य, स्वबान्धवैः सह कतिचित् मासान् स्नेहात् तत्रावसत्। अनुज्ञातः तेन राज्ञा, कृष्णः स्वबान्धवैः, अर्जुनयादुभिः सहितः, द्वारकाम् अगच्छत्। हरिणः एष बाल्यक्रीडानुकरणं, भक्तपरित्राणं, व्रजकुमारकैः किशोरभावे अद्भुतत्वेन श्रुतम्। न हि आश्चर्यं — स भगवान् सृष्टिकर्ता, मनुष्यरूपेण क्रीडार्थं अवतीर्य, अघस्यापि स्पर्शमात्रेण पापं क्षालयन्, दुर्लभं आत्मसम्यं प्रापयत्। एकवारं मनसि भगवदाकृतिं स्थापयन् अपि, परमां भक्ति-पथं प्राप्य, किमुत मोहशून्यः, नित्यात्मानन्दरसास्वादकः? सूत उवाच — एवं द्विजोत्तम! युधिष्ठिरः, कृष्णचरितं श्रुत्वा, मनसा तत्रैव लीनः सन्, शुकदेवं पुनः पप्रच्छ। राजा उवाच — "भगवन्! यत् हरिणा बाल्ये कृतं, तत् किशोरैः किशोरभावे कथं गीतम्? तद्दिनं चान्यः कालः। महायोगिन्! भगवन्! एतद् महदाश्चर्यं वितनोतु; नूनम् एष हि हरिमायायाः कार्यं, अन्यथा न। वयं लोके भाग्यवन्तः, केवलं नामतः क्षत्रियाः, यः त्वत्तः भगवत्कथामृतं पुनःपुनः पिबामः।" श्रीसूत उवाच — एवं पृष्टः, बदरायणसुतः, अनन्तहृदयसमाहितेन्द्रियः, स्मरणं प्राप्य, बहु प्रयत्नेन बहिर्दृष्टिं पुनः प्राप्तवान्, शनैः तस्मै भक्तश्रेष्ठाय उत्तरं दत्तवान्। "द्विजश्रेष्ठ! यथा त्वया पृष्टं, तथा अहम् अत्र भगवतः लीलावतारकृत्यानि सम्पूर्णानि कथितवान्।