सूतः कथयति—युधिष्ठिरः, धर्मराजः, श्रीकृष्णचरणसेवया सर्वकामानपेक्ष्य प्रजाः पितेव तुष्टिं प्रापयन् निरपेक्षः सन् राज्यं पालयामास। तस्य महाराज्ञः धनं, यज्ञाः, राष्ट्राणि, पत्न्यः, भ्रातरः, जम्बूद्वीपाधिपत्यं, दिव्यं यशः चासीत्। किं तस्य मनसि मुकुन्दे निरतस्य तैः कामैः, यान् देवा अपि कामयन्ते? यथा कञ्चन क्षुधार्तराजायान्यदन्यद् आनन्दं ददाति, तथा तस्यापि तानि सुखदायकानि बभूवुः। हे भृगुनन्दन, तदा वीरः स बालकः, यो गर्भे स्थितः, अस्त्रतेजसा दग्ध्यमानः, कञ्चित् पुरुषं अपश्यत्। स तु पुरुषः निर्मलरूपः, अङ्गुष्ठमात्रः, सुवर्णमुकुटशोभितः, श्यामवर्णः, अद्भुतदर्शनः, पीताम्बरधारी, अच्युतः आसीत्। चतुर्भुजः, दीर्घबाहुः, दीप्तसुवर्णकुण्डलभूषितः, रक्तलोचनः, गदायुधः, सर्वतो बालकं परितः स्फुरन्, गदां प्रज्वलन्तीमिव पुनः पुनः भ्रमयन्, उल्केव द्योतमानः। स्वगदया तेन अस्त्रतेजः प्रहृत्य, गोपालेश्वरः यथा तुषारं नाशयति, तथा तं बालः साक्षात् पश्यन्, 'कः अयं?' इति चिन्तयामास। दशमासे पूर्णे, तं संकटं निवार्य, स धर्मरक्षकः, अनन्तः, साक्षात् भगवाञ्, बालकस्य नेत्रसाक्षात् एव तत्रैव अन्तर्धानं जगाम। ततः सर्वमङ्गललक्षणेषु समुपस्थितेषु, ग्रहेषु च सुमध्यमेषु, पाण्डुप्रजः पुनर्जातः, पाण्डुवीर्यसम्पन्नः। राजा हृष्टचित्तः, बालकस्य जातकर्मादिकं कृत्वा, ब्राह्मणान्—धौम्यकृपादीन्—आहूय, शुभकर्माणि कारयामास। धर्मविद् राजा, जन्मतीर्थे ब्राह्मणेभ्यः सुवर्णं, गावः, भूमिः, ग्रामाः, गजाः, अश्वाः, उत्तमं भोजनं च दत्तवान्। ततः तृप्ताः ब्राह्मणाः, विनीतं राजानं ऊचुः—"हे पुरुवंशश्रेष्ठ, अस्मिन्वंशे स एवायं जातः।" "दैवबलात्, श्वेतकेशस्य समाप्तौ, स विष्णुना, सर्वशक्तिना, भवतः श्रेयसे प्रेषितः।" "तस्मात्, स विष्णुरात इति लोके प्रसिद्धो भविष्यति; स निःसंशयं महाभागवतः, महात्मा च भविष्यति।" युधिष्ठिरः पप्रच्छ—"किं अयं बालः अस्माकं राजर्षिणां धर्म्यमार्गं, यशस्विनां, साधुभिः स्तुतानां, अनुवर्तिष्यते?" ब्राह्मणाः ऊचुः—"हे पृथापुत्र, स प्रजापालनपरः भविष्यति, नरमध्ये इक्ष्वाकुवत्, ब्राह्मणभक्तः, सत्यवादी, दशरथात्मज रामवत्।" "स दाता, शरण्यः, औशीनरशिबिवत्; स्वकुलस्य यशः यज्ञेषु दुष्यन्तपुत्रवत् विस्तारयिष्यति।" "धनुर्धराणां श्रेष्ठः, उभययोः अर्जुनयोः समः; अग्निवत् दुर्निवार्यः, समुद्रवत् दुस्सङ्गमः।" "मृगेन्द्रवत् शूरः, हिमालयवत् धृतिमान्, पृथिव्यवत् क्षमावान्, मातापित्रोः समः सहिष्णुः।" "पितामहसमः समदर्शी, शिववत् प्रसादशीलः, सर्वभूतानां शरण्यः, भगवतः लक्ष्म्याः शरण्यवत्।" "स कृष्णनिष्ठः, सर्वगुणमहिमा युक्तः, रन्तिदेववत् उदारः, ययातिवत् धर्मिष्ठः।" "बलौ बलिवत्, कृष्णभक्तौ प्रह्लादवत्; अश्वमेधयज्ञान् करिष्यति, वृद्धजनसेवकः च भविष्यति।" "राजर्षिणां प्रवर्त्ता, पथभ्रष्टदण्डकृत्; धर्मस्य हेतोः कलेः पृथिव्यां निग्राहकः।" "तक्षकवधसूचनां श्रुत्वा, ऋषिपुत्रेण प्रेषिताम्, सर्वासक्तिं परित्यज्य, हरिधाम प्राप्स्यति।" "आत्मतत्त्वज्ञानकामः, व्यासपुत्रात् श्रोतुम् इच्छन्, गङ्गायां देहमुत्सृज्य, निःशङ्कः हरिसायुज्यं यास्यति।" एवं राजानं उपदिश्य, सर्वे ब्राह्मणाः, सत्कृत्य, स्वगृहं प्रतिपेदिरे। स बालकः, पूर्वदृष्टस्मरणात्, लोके परिक्षित् इति प्रसिद्धः अभवत्, स ह्ययं लोके जनान् परीक्षिष्यति। स कुमारः, पितुः प्रतिदिनं समिध्भिरिव पुष्टः, शशाङ्क इव शीघ्रं ववृद्धे। राजा, बान्धवघातस्य प्रायश्चित्ताय, अश्वमेधयज्ञं कर्तुमिच्छन्, वित्तं प्राप्य, करदण्डविनापि अन्यं मार्गं चिन्तयामास। तस्य चेष्टां विज्ञाय, भ्रातरः, अच्युतप्रेरिताः, उत्तरदिशतः महद् धनं आनयन्। तेन सम्पद्विभवेण, धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः, त्रीन् अश्वमेधयज्ञान् कृत्वा, हरिं भीतिभक्त्या समर्चयत्। राज्ञा निमन्त्रितः भगवान्, ब्राह्मणैः अभिषिक्तं राजानं कृत्वा, मित्रेषु स्नेहात् कतिपयमासान् तत्रावसत्। ततः, राज्ञा अनुमतः, कृष्णः, स्वबान्धवैः सह, अर्जुनयादुभिः सहितः, द्वारकां प्रतस्थे। एष भगवतः बाल्यकृत्यं, भक्तपरित्राणं, व्रजे बालकैः तेषां यौवने दृष्टं, विस्मयेन च कीर्तितं। एतत् न विस्मयकारि, यः स्वयं परं कर्ता, लीलया मानुषं रूपं धारयति; अघोऽपि, यस्य संस्पर्शात् सर्वपापक्षयः, आत्मसमत्वं प्राप, यत् दुष्टानां दुर्लभतम्। यः एकवारं भगवान्नम्नि चित्तं स्थापयति, स परमां भक्तिमार्गं प्राप्नोति; किमुत तेन, यो मोहवर्जितः, नित्यात्मानन्दं अनुभूतवान्? एवं, हे द्विजश्रेष्ठाः, सूतः पुनः कथयति—युधिष्ठिरः, कृष्णकृत्यं श्रुत्वा, तेन चरितेन मनः समाहितं कृत्वा, शुकदेवं पुनः पप्रच्छ। राजा उवाच—"भगवतः या बाल्यक्रीडा बालकैः यौवने गीताऽभवत्, सा कथं भिन्नकाले जाता?