तेषां भीषणानां भूतानामपि सन्निकर्षेण हन्तुमिच्छतां स भगवान् न कदापि पराजितः, यथा पतङ्गाः दीपशिखायां विनश्यन्ति, तथा ते तदन्तिके नाशमुपयान्ति। ब्रह्मविदां वाक्यं कदापि मिथ्या न भवति; यथा गार्गऋषिणा पूर्वं कथितं, तथैव सर्वं जातम्। एवं नन्दादयः गोकुलवासिनः कृष्णरामयोः चरितानि श्रुत्वा कथयन्तश्च, परमसुखेन कालं नयन्तः संसारदुःखं न जानन्ति स्म। एवं बाल्यक्रीडायाम्—लुकलुके, सेतुबन्धने, कपिवत् प्लवने च—ते व्रजमध्ये स्वं बाल्यकालं व्यतीत्य सुखेन वर्तन्ते स्म। शौनक उवाच—अश्वत्थामनः ब्रह्मशिरोऽस्त्रस्य प्रभावेनोत्तरे गर्भस्थितं बालं हतं श्रुतम्; भगवतः कृपया स जीवितः। तस्य जन्म, कर्म महात्मनः, मृत्युः च, मृत्यूनन्तरं च गतिं श्रोतुमिच्छामः। यदि त्वया योग्यं मन्यसे, तदाख्यातुं त्वं यतस्व, वयं हि शुकदेवोपदिष्टं श्रवणाय उत्सुकाः स्मः। सूत उवाच—राजा युधिष्ठिरः पितेव स्वजनान् तोषयन्, कृष्णपादसेवया सर्वकामविवर्जितः अभवत्। तस्य धनं, यज्ञाः, राज्यं, पत्न्यः, भ्रातृगणः, जम्बूद्वीपाधिपत्यं, दिव्यकीर्तिश्चासीत्। द्विजश्रेष्ठाः! यस्य चेतसि मुकुन्दे स्थैर्यं, तस्य स्वर्गकामाः अपि कामाः किं प्रयोजनं कुर्वन्ति? यथा अन्यानि वस्तूनि क्षुधितस्य राज्ञः हर्षं जनयन्ति, तथा तस्यापि। भृगुनन्दन! तस्य वीरस्य बालस्य मातुः गर्भे स्थितस्य, अस्त्रतेजसा दह्यमानस्य, कश्चित् पुरुषः दृष्टः। स बालः पश्यति स्म—शुद्धस्वरूपं, अङ्गुष्ठमात्रं, सुवर्णमुकुटमण्डितं, श्यामवर्णं, अद्भुतदर्शनं, पीताम्बरधरं, अच्युतं च। स तु चारुभूषणैः, दीप्तकुण्डलैः, रक्तलोचनैः, गदाधरं, चतुर्भुजं, सर्वदिशि विचरन्तं, दीप्तमिव उल्कां गदां भ्रमयन्तं पश्यति स्म। स्वगदया स भगवान् अस्त्रतेजः छित्त्वा, यथा गोपालो मेघमण्डलं विहन्यादिव, तं बालः सस्मितं पश्यति स्म—‘कः अयम्?’ इति। दशमासस्य अन्ते, तं विघ्नं निहत्य, धर्मरक्षकः, सर्वव्यापी भगवान्, तत्रैव बालस्य साक्षात् अन्तर्धानमगात्। अनन्तरं, सर्वमङ्गललक्षणेषु जातेषु, ग्रहेषु च सम्यगुपस्थितेषु, पाण्डुनन्दनः स पुत्रः पुनर्जातः, पाण्डुवीर्यसम्पन्नः। तदा राजा हृष्टचित्तः, ब्राह्मणान्—धौम्यं, कृपं, चान्यान्—आहूय, जातकम् पश्यापयत्, मङ्गलक्रियाः च कारयामास। राजा धर्मविद् सन्, सुवर्णं, गावः, भूमिः, ग्रामाः, गजाः, अश्वाः, उत्तमं भोज्यं च ब्राह्मणेभ्यः जन्मस्थले दत्तवान्। तैः तुष्टैः ब्राह्मणैः नम्रं राजानं प्रोक्तम्—‘पुरुकुलश्रेष्ठ! अस्मिन्वंशे स एव प्रमुखः। भगवतो विष्णोः अजेयबलस्य, दैवयोगेन, श्वेतकेतुः इव, तव लाभाय प्रेषितः। तस्मात् स विष्णुरात इति लोके ख्यातः भविष्यति; स न संशयः, महान् भक्तः, महात्मा भविष्यति।’ युधिष्ठिर उवाच—‘किमेष धर्म्यं मार्गं पालयिष्यति, यथा अस्माकं राजर्षयः, पुण्यशीलाः, सुकीर्तयन्ति साधवः?’ ब्राह्मणाः ऊचुः—‘पार्थ! स जनानां रक्षकः, मनुष्येषु इक्ष्वाकुवत्, ब्राह्मणप्रियः, सत्यवादी, राम इव दाशरथिः। दाता, शरण्यः, शिबिवत् औशीनरः, यशःवर्धकः, दुष्यन्तपुत्रवत् यजमानानाम्। धनुर्धराणां मध्ये द्वयोरर्जुनयोः समः, अग्निवत् दुष्प्राप्यः, सागरवत् दुस्तरः। सिंहवत् वीर्यवान्, हिमालयवत् स्थिरः, पृथिव्यां समः क्षमया, मातृपितृसमः सहिष्णुतया। पितामहवत् समदृष्टिः, शिववत् सौम्यः, सर्वेषां शरण्यः, लक्ष्म्याः नाथवत्। स कृष्णभक्तः, सर्वगुणसम्पन्नः, रन्तिदेववत् उदारः, ययातिवत् धर्मनिष्ठः। स्थैर्ये बलेः सदृशः, कृष्णभक्तौ प्रह्लादवत्, अश्वमेधयाजी, वृद्धसेवी च। स राजर्षीणां प्रजापतिः, धर्मरक्षणाय कलिं निग्रहीष्यति। तक्षकस्य मुखात् मृत्युसमयम् शृण्वन्, स सर्वसंगपरित्यागी हरिधाम प्राप्स्यति। आत्मतत्त्वज्ञानेच्छया, व्यासपुत्रात् शृण्वन्, गङ्गातटे देहमुत्सृज्य, निर्भयः स हरिलोकं गमिष्यति।’ एवं राजानं विज्ञाप्य, सर्वे ब्राह्मणाः सत्कृताः स्वगृहाणि जग्मुः। स बालः ‘इदं किमपश्यं’ इति चिन्तयन्, लोकं परिक्षिष्यति; तस्मात् परिक्षित् इति लोके प्रसिद्धः। स कुमारः पितृणा यथाकाष्ठैः सोमवृद्धिवत् प्रतिदिनं पोषितः शीघ्रं ववृधे। भ्रातृहत्या-प्रायश्चित्ताय अश्वमेधयागं कर्तुमिच्छन्, राजा, अन्यथा धनोपार्जनं चिन्तयामास। तस्य संकल्पं विज्ञाय, भ्रातरः अच्युतप्रेरिताः, उत्तरदिग्भ्यः विपुलं धनं आनयन्। एवं समाहितधनेन, धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः, हरिं भीतया भक्त्या च पूजयन्, त्रयः अश्वमेधयज्ञान् अकरोत्। राज्ञा आमन्त्रितः भगवान् कृष्णः, ब्राह्मणैः अभिषिक्तं राजानं कृत्वा, सख्युत्साहात् कतिचिद् मासान् तत्रावसत्। ततः राज्ञा अनुमोदितः, कृष्णः, स्वबन्धुभिः सह, अर्जुनयादुभिः च, द्वारकां प्रतस्थे।