बकासुरः वेगेन श्रीकृष्णम् अभिद्रुत्य तं धर्मिणां नाथं च कंसस्य सखायं बाहुभ्यां चञ्चुना गृहीत्वा, बालकैः निरीक्ष्यमाणः सन्, सहजेन साहसेन इव देववीरः स तं बकासुरं सुललितया लीलया द्विधा चकर्त, येन सर्वे गोकुमाराः प्रमोदिताः। तदा दिविस्थाः सुराः बकारिपुं नन्दनपुष्पैः मल्लिकाभिश्च वृष्ट्वा, दुन्दुभिशङ्खनिनादैः स्तुतिभिश्च पूजयामासुः। एतद् दृष्ट्वा गोपपुत्रकाः विस्मिताः सञ्जज्ञिरे। यदा कृष्णः बकास्य मुखात् विमुक्तः, तदा राममुख्याः बालकाः जीवनमिव इन्द्रियेषु पुनः प्राप्तवन्तः, हर्षविह्वलाः तं समालिङ्ग्य, वत्सान् सङ्गृह्य, उत्साहपूर्वकं गानं गायन्तः, व्रजं प्रत्यागच्छन्। एतद् श्रुत्वा गोपाः गोप्यश्च, विस्मयप्रेमपूरितचित्ताः, कृष्णं पिपासुभिः नेत्रैः पश्यन्तः, मृत्योरिव पुनरागतं मन्यन्ते। हन्त, कियत् भीषणानि संकटानि अनेन बालकेन अनुभूतानि! नूनं किञ्चिदस्माकं पूर्वकृतं पापं भयस्य कारणं स्यात्। तथापि, तान् भीमांश्च प्राणिनः कृष्णं न जेतुम् अर्हन्ति; हन्तुं समुपसृत्य अपि, दीपे पतङ्गवत् नश्यन्ति। सत्यमेव ब्रह्मविदां वचनानि; यथा गर्गमुनिना उक्तं तथैव जातम्। एवं नन्दादयः गोपाः कृष्णरामकथासु प्रमोद्यमानाः, संसारदुःखं विस्मृत्य सुखेन कालं निन्यु:। एवं बाल्ये लीलारम्भे, चौर्यक्रीडायां, सेतुबन्धने, कपिक्रीडायां च, व्रजे स्वीयं पौगण्डं कालं निन्यु:। शौनकः उवाच— अश्वत्थाम्नः ब्रह्मशिरोस्त्रेण उत्तराम् उदरस्थं बालकं हतं श्रुतम्, भगवतः कृपया तेन जीवितं पुनः प्राप्तम्। अस्य जन्म, महात्मनः कर्माणि, मृत्युः च, मृत्योरनन्तरं गमनं च श्रोतुम् इच्छामः। यदि त्वया उचितं मन्यते, तद् वद, वयं हि शुकमुखात् एषां रहस्यानां श्रोतारः उत्सुकाः स्मः। सूत उवाच— धर्मनिष्ठः धर्मराजः युधिष्ठिरः कृष्णपादारविन्दसेवया सर्वकामविरक्तः पिता इव प्रजाः तोषयामास। तस्य विभवः, यज्ञाः, राज्यं, पत्न्यः, भ्रातृणः, जम्बूद्वीपाधिपत्यं, दिवि प्रसिद्धिः च आसीत्। हे द्विजश्रेष्ठ! यस्य चेतसि मुकुन्दे स्थिरा भक्ति: तस्य कामाः स्वर्गकाम्याः अपि किं प्रयोजनम्? यथा क्षुधितस्य राज्ञः अन्यद् आनन्ददायकम्, एवं तस्य। हे भृगुनन्दन! स वीरः बालकः, मातुरुदरे स्थितः सन्, अस्त्रतेजसा दह्यमानः, किञ्चित् पुरुषं पश्यति स्म। स तु पुरुषः निर्मलरूपः, अङ्गुष्ठमात्रः, सुवर्णमुकुटमण्डितः, श्यामवर्णः, पीताम्बरधरः, अद्भुतदर्शनः, अच्युतः, चतुर्भुजः, दीर्घकुण्डलशोभितः, रक्तलोचनः, गदायुधः, सर्वतो बालकस्य परितः विचरन्, गदां प्रदीप्तमिव उल्काम् उत्पाट्य पुनः पुनः भ्रमयन् दृश्यते स्म। स गदया तस्य अस्त्रतेजः निवार्य, यथा गोपतिः कुन्दलं निवारयति, तं बालकः विस्मयेन पश्यन्, "कः एषः?" इति चिन्तयामास। ततः, दशमासपर्यन्ते, स धर्मपालकः, सर्वव्यापी भगवान्, तं भीषणं निवार्य, बालकस्य साक्षात् अन्तर्दधे। अनन्तरं, सर्वमङ्गललक्षणेषु समुपस्थितेषु, ग्रहेषु च अनुकूल्येषु, पाण्डुप्रजाः पुनः जातः, पाण्डुवीर्यसम्पन्नः। राजा हृष्टचित्तः ब्राह्मणान्—धौम्यं, कृपं, इत्यादीन्—आहूय जातकर्मादिकं कारयामास। स धर्मवित् राजा ब्राह्मणान् सुवर्णं, गावः, भूमिं, ग्रामान्, गजान्, अश्वान्, उत्तमं भोज्यं च जन्मस्थले दत्तवान्। ततः सन्तुष्टाः ब्राह्मणाः विनीतं राजानम् ऊचुः—"हे पुरुवंशश्रेष्ठ! अस्मिन्नेव वंशे, एष एव तव वंशस्य भूषणम्।" "दैवबलात्, श्वेतकेशान्ते, स विष्णुनैव तव कल्याणाय प्रेषितः।" "तस्मात्, स विष्णुरात इति लोके प्रसिद्धः भविष्यति; स नूनं भक्तिमान् महात्मा च।" युधिष्ठिर उवाच— "किमेष बालः अस्माकं वंशस्य धर्मज्ञैः, पुण्यैः, प्रशस्तैः राजर्षिभिः पन्थानं चरिष्यति?" इति। ब्राह्मणाः ऊचुः—"हे पृथासुत! स प्रजापालनरतः, इक्ष्वाकुवत्, ब्राह्मणभक्तः, सत्यपरायणः, रामवत् भविष्यति।" "स दाता, शरण्यः शिबिवत्, कीर्तिवान् दुश्यन्ततनयवत्, धनुर्धरः द्वयोरर्जुनयोः समः, अग्निवत् दुर्जयः, समुद्रवत् दुस्तरः।" "सिंहवत् शूरः, हिमालयवत् धैर्यवान्, पृथिव्यवत् क्षमावान्, पितृमातृवत् सहिष्णुः।" "पितामहवत् समदृष्टिः, शिववत् सौम्यः, सर्वेषां शरणम्, लक्ष्मीपतिवत्।" "कृष्णपरायणः, सर्वगुणसम्पन्नः, रण्तिदेववत् दाता, ययातिवत् धर्मिष्ठः।" "बलावान् बलिवत्, कृष्णभक्तौ प्रह्लादवत्, अश्वमेधयाजी, वृद्धसेवी च।" "राजर्षिप्रवरः, धर्मसंरक्षकः, कलिं पृथिव्यां निगृह्य स्थापयिता।" "ऋषिपुत्रेण प्रेषितेन तक्षकात् मृत्युसमाचरणं श्रुत्वा, सर्वसङ्गं परित्यज्य, हरिलोकं गमिष्यति।" "आत्मतत्त्वज्ञानाय, व्यासपुत्रात् श्रवणं कृत्वा, गङ्गायां देहम् उत्सृज्य, निर्भयः साक्षात् गमिष्यति।" एवं ब्राह्मणैः राज्ञे उपदिष्टे, तैः पूजितैः ब्राह्मणैः स्वगृहं प्रतिनिवृत्तम्। स बालकः परिक्षित् इति लोके प्रसिद्धः जातः, पूर्वदृष्टं चिन्तयन्, इह पुरुषान् परीक्षिष्यति। स च राजकुमारः, पितरि प्रतिदिनं समिद्धदर्भवत् पोष्यमानः, शशिन इव वर्धते स्म।