भगवान् श्रीकृष्णः स्वपितृगृहं प्रविश्य, मातृभिः स्नेहपूर्णाभिः समालिङ्गितः, हर्षेण शिरः देवक्यादिभ्यः सप्तभ्यः मातृभ्यः प्रणम्य आनन्दितः। ताः मातरः, स्नेहात् स्तन्यैः सिक्ताः, पुत्रं गोदिषु उपवेशयन्त्यः, हर्षविह्वलाः नेत्रजलबिन्दुभिः तं स्नापयन्त्यः। ततः भगवान् स्वस्य अतीव उत्तमं महालयं प्रविश्य, सर्वाभिलषितं सम्पूर्णं, यत्र षोडशसहस्राणि पत्नीनां गृहानि आसन्। तासु पत्नीसु, पतिसंयोगवियोगात्, स्वपत्न्यः भगवन्तं पुनः गृहं आगतम् दृष्ट्वा, हर्षोत्सवेन हृदयैः, लज्जया निम्नमुख्यः, त्वरितं आसनात् शय्यान्तः उत्थाय। ताः भृगुवंशसम्भूताः कुलस्त्रियः, यद्यपि भावान् निग्रहितुं कष्टम्, भगवन्तं स्वपुत्रैः सह आलिङ्गन्त्यः, अन्तरिक्षे तं स्नेहपूर्णं दृष्ट्वा, लज्जावशात् अश्रूणि नेत्रेभ्यः स्रवन्ति। यद्यपि भगवान् तासां समीपे एकान्ते स्थितः, तस्य चरणयुगलम् प्रतिपदं नूतनं प्रतियाति; यस्य चरणं स्त्रियः न त्यजन्ति, यत्र लक्ष्मीः अपि न कदापि विछिद्यते। एवं, पृथिव्याः भाररूपाणां राज्ञां मध्ये वैरं उत्पाद्य, तेषां सैन्यैः परस्परं शक्तिं विचालयित्वा, वातवत् अग्निं निवार्य, तेषां विनाशं कृत्वा, स्वयं निरस्त्रः तिष्ठति। स भगवान्, स्वबलात् इमं मानवलोकं अवतीर्य, उत्तमाभिः स्त्रीभिः परिवृतः, साधारणपुरुषवत् रमते। तासां कामपूर्णदृष्टिभिः, लज्जास्मितैः, कटाक्षैः अपि, कामदेवः मोहितः, धनुषं त्यजति; तथापि, ताः उत्तमास्त्रियः, सर्वैः उपायैः अपि, तस्य इन्द्रियाणि न विचालयन्ति। जनाः, अज्ञानात्, भगवानं आसक्तं इति मन्यन्ते, यद्यपि स अनासक्तः, यः स्वीयमानुषदृष्ट्या तं विवेचयन्ति। एष भगवतः ऐश्वर्यम्—प्रकृतौ स्थितः अपि, गुणैः न बध्यते, यथा भगवत्प्रपन्नस्य बुद्धिः गुणैः न स्पृश्यते। मूढास्त्रियः, स्वस्य भगवन्तं न ज्ञात्वा, तं निजं पुरुषं इति मन्यन्ते, यथा सामान्यबुद्धयः भगवन्तं सीमितं इति मन्यन्ते। भगवान् कृष्णः बलरामः च, गोवृषवत् गर्जन्तौ, पशूनां शब्दान् अनुकरणं कृत्वा, सामान्यवत् क्रीडन्तः। एकदा, कृष्णः बलरामः च, मित्रैः सह, यमुनातटं गाः चरन्तः, दैत्यः तत्र आगतः, तौ हन्तुं संकल्पितः। हरिः, तं दैत्यम्, बकवत् गोमेषु मिलितं दृष्ट्वा, शनैः उपविश्य, निर्दोषवत् बलरामाय दर्शयति। ततः अच्युतः तं दैत्यम् पृष्ठपादाभ्यां, पुच्छं सहितं, गृहीत्वा, घूर्णयित्वा, कपित्थवृक्षस्य शिखरे क्षिपति; दैत्यः, फलैः पतितः, मृतः। एतत् दृष्ट्वा, बालकाः विस्मिताः "धन्यः! धन्यः!" इति शंसन्तः, देवाः प्रसन्नाः पुष्पवृष्टिं कृत्वा। तौ, सर्वलोकस्य रक्षकौ, गोपालकवत् गाः चरन्तौ, यथासम्भवम् प्रातः भोजनम् कुर्वन्तौ। एकदा, प्रत्येकः बालकः निजं गवां समूहं जलतीरे नेत्वा, गाः पाययित्वा, स्वयं जलं पिबन्ति। तत्र, बालकाः एकं महात्मानं दृष्ट्वा, इन्द्रवज्रहतं शिखरवत् स्थितम्। स बकः, महान् दैत्यः, बकवत् रूपधारी, सहसा आगत्य, तीक्ष्णचञ्चुना कृष्णं बलात् गृहीत्वा। कृष्णं बकस्य मुखे निगीरितं दृष्ट्वा, रामः अन्ये च बालकाः, इन्द्रियवत् प्राणहीनाः, मोहिताः। गोपपुत्रः, जगद्गुरुः, बकस्य तालुं अग्निवत् दग्ध्वा, स पीडया कृष्णं मुक्त्वा, पुनः क्रुद्धः चञ्चुना आक्रमति। बकः आक्रमन्, कृष्णः, धर्मपालः, कंसमित्रः, बाहुभ्यां चञ्चुं गृहीत्वा, बालकानां पुरतः, सहजं द्विधा कृत्वा, देववत्, तान् हर्षयति। ततः, स्वर्गवासिनः कृष्णद्विषम् नन्दनपुष्पैः मालतीभिः च वर्षन्ति, भेरीशंखगीतैः स्तुवन्ति; गोपबालकाः विस्मयं यान्ति। कृष्णः बकस्य मुखात् मुक्तः, बालकाः रामप्रमुखाः, इन्द्रियेषु प्राणं पुनः प्राप्तम् इव, तं आलिङ्ग्य, गाः संगृहीत्वा, हर्षेण वृजं प्रतिगच्छन्ति, तस्य कृत्यं गायन्ति। गोपाः गोप्यः च, तद्वृत्तं श्रुत्वा, विस्मय-स्नेह-पूर्णाः, कृष्णं तृष्णया पश्यन्ति, मृतात् पुनः प्राप्तम् इव। "हन्त! कियत् विपदः अयं बालः अतीतवान्! किम् अस्माकं किञ्चित् पूर्वपापं एतस्य भयस्य कारणम्?" तथापि, तं हन्तुं संकल्पिताः दैत्याः न शक्नुवन्ति; तं समीपं गत्वा, पतङ्गवत् दीपे, नश्यन्ति। वस्तुतः, ब्रह्मविदां वचनम् कदापि मिथ्या न भवति; यथा गार्गमुनिः उक्तवान्, तथा सम्पद्यते। एवं नन्दः अन्ये च गोपाः, कृष्णरामयोः कथायाम् रममाणाः, सुखेन कालं यापयन्ति, संसारदुःखं न जानन्ति। बाल्यक्रीडया—लुका-लुका, बन्ध-निर्माणं, कपिवत् क्रीडनम्—एवं वृजे बाल्यं यापयन्ति। शौनकः उवाच—अश्वत्थामनः ब्रह्मशिरः अस्त्रेण उत्तरायाः गर्भस्थः बालः हतः, भगवतः कृपया जीवनं पुनः प्राप्तः। तस्य जन्म, महात्मनः कर्म, अन्ते किम् अभवत्, मृत्युः अनन्तरं कुतः गतः—एतद् वयं श्रोतुम् इच्छामः। यदि त्वं उचितं मन्यसे, तद् वद, वयं श्रोतृपक्षः, शुकदेवेन एषा विद्या प्रदत्ता। सूतः उवाच—युधिष्ठिरः, पितृवत् प्रजाः आनन्दयन्, कृष्णपादसेवया सर्वकामान् अनासक्तः। तस्य धनं, यज्ञाः, राज्यं, पत्न्यः, भ्रातृगणः, जम्बूद्वीपाधिपत्यं, दिव्यकीर्तिः च आसीत्। द्विजश्रेष्ठ, यः मनः मुकुन्दे स्थितम्, तस्मै देवाभिलषिताः कामाः किं मूल्यं? यथा अन्यानि वस्तूनि क्षुधितं राजानं हर्षयन्ति, तथैव तानि तं आनन्दयन्ति। भृगुवंशज, गर्भस्थः वीरः बालः, अस्त्रशक्त्या दग्धः, एकं पुरुषं दृष्टवान्। स तं निष्कलंकं रूपं, अङ्गुष्ठमात्रं, श्यामं, सुवर्णमुकुटेन भूषितं, पीतवाससम्, अद्भुतं, अपराजितं दृष्टवान्।