भगवान् श्रीकृष्णः स्वबन्धुभिः सह नगरवासिभिः तान् यथायोग्यं समुपेत्य, प्रत्येकं स्वपरम्परानुसारं पूजार्हं सम्मानं च दत्तवान्। सः विनीतप्रणामैः आलिङ्गनैः हस्तस्पर्शैः हास्यावलोकनैः च, यः दूरस्थः तं सान्त्वयन्, अन्येषां कामान् अपि पूरयन्, सर्वान् सन्तोषयन् अभवत्। तत्र सः स्वजनैः वृद्धैः पुरोहितैः पत्निभिः वृद्धबन्धुभिः च सह, अन्यैः आशीर्वादान् प्राप्य, गायनसमूहैः अनुगतः नगरं प्रविष्टवान्। तदा द्वारकायाः राजमार्गे श्रीकृष्णस्य आगमनं दृष्ट्वा, नगरस्य कुलीनाः महिलाः स्वगृहाणि आरुह्य, तस्य दर्शनोत्सवाय उत्सुकाः अभवन्। यद्यपि द्वारकावासिनः निरन्तरं तं पश्यन्ति, तथापि तेषां नेत्राणि तृप्तिं न प्राप्नुवन्ति, यः श्रीसंपदः निवासः सौन्दर्यस्य च मूलम् अस्ति। श्रीकृष्णस्य वक्षः श्रीनिवासः, मुखं नेत्राणां पानपात्रम्, भुजौ लोकपालौ, पद्मपादौ सतां शरणम्। श्वेतछत्रचामरैः भूषितः, नवपुष्पैः मार्गे समर्पितैः, पीतवस्त्रैः वनमालया च शोभितः, सूर्यः मेघैः इन्द्रधनुषा विद्युत्प्रभया च यथा दीप्तः, एवं सः प्रकाशमान् अभवत्। स्वपितृगृहं प्रविश्य, मातृभिः आलिङ्गितः, देवकीं सप्तान्याः मातरः च, हर्षपूर्णः शिरः नमित्वा प्रणम्य, तासां स्तनैः Sneha-निम्नैः, मातरः तं गोदाम् उपवेश्य, हर्षवर्षितैः नेत्रजलैः स्नापयन्त्यः अभवन्। ततः सः स्वं अप्रतिमं महालयं प्रविष्टवान्, यत्र सर्वे कामाः पूर्णः, यत्र षोडशसहस्रं पत्नीनां भवनानि आसन्। ताः पत्न्यः, पतिसंयोगात् विरहिता, तस्य आगमनं दृष्ट्वा, आसनात् शय्यायाः च शीघ्रं उत्थाय, हर्षोत्सवेन हृदयानि पूर्णानि, व्रतानुग्रहात् लज्जया मुखानि नेत्राणि च नीचीकृत्य, तं पतिं दृष्ट्वा, भावनिग्रहं कठिनं अपि, बालकैरपि सह आलिङ्गनं कृत्वा, अन्तरिक्ष्णया तं निरीक्ष्य, लज्जावशात् नयनजलं निवारयन्त्यः, तस्य पादयोः अनुरागं न त्यक्तुं शेकुः। यः स्त्री तस्य पादयोः विरामं कर्तुं शक्ष्यति, यत्र लक्ष्मीः अपि नित्यं स्थिता अस्ति। एवं सः भूमिभाररूपाणां नृपाणां परस्परं विरोधं उत्पाद्य, तेषां सैन्यैः परस्परं विनाशं कृतवान्, वायुः यथा अग्निं निवारयति, तथा सः शस्त्रहीनः स्थितः। सः भगवान् स्वशक्त्या मनुष्यलोके अवतीर्य, उत्तमाभिः स्त्रीभिः परिवृतः, मानुषवत् रमणं कृतवान्। तासां कामावलोकनैः लज्जितस्मितैः कटाक्षैः च, कामदेवः अपि मोहितः धनुः त्यक्तवान्; तथापि ताः सर्वा उपायैः अपि तस्य इन्द्रियाणि चालयितुं न शेकुः। अज्ञाः जनाः तं संसारे प्रवृत्तं दृष्ट्वा, स्वभावेन तं आसक्तं इति मन्यन्ते, यथा स्वसदृशं पुरुषं विचारयन्ति। भगवतः ऐश्वर्यं तु यथा प्रकृतौ स्थितः अपि, गुणैः न बध्यते; यथा तस्य शरणं गत्वा बुद्धिः अपि गुणैः न स्पृश्यते। मूढाः स्त्रियः तस्य महत्त्वं न जानन्त्यः, तं स्वं गृहीतम् इति मन्यन्ते, यथा सामान्यबुद्धयः भगवद्रूपं सीमितं इति मन्यन्ते। कृष्णः बलरामः च, वृषभवत् गर्जन्तौ, पशुशब्दान् अनुकरणं कृत्वा, सामान्यवत् क्रीडन्तौ अभवन्। एकदा कृष्णः बलरामः च मित्रैः सह यमुनातटे वत्सपालनं कुर्वन्तौ, दैत्यः तत्र आगतः, तौ हन्तुं संकल्पितः। सः दैत्यः वत्सरूपं धारयित्वा, गोपगणे समाविष्टः, हरिः तं शान्तभावं प्रदर्श्य, शनैः उपविष्टः, बलरामाय इङ्गितं कृतवान्। ततः अच्युतः तं दैत्यं पृष्ठपादाभ्यां, पुच्छं सहितं, गृहित्वा, घूर्णितः, कपित्थवृक्षस्य शिखरे क्षिप्तवान्; सः महाकायः दैत्यः फलैः पतितः, मृतः अभवत्। तद् दृष्ट्वा गोपबालाः विस्मिताः "साधु! साधु!" इति ऊचुः, देवाः च प्रसन्नाः, पुष्पवर्षं कृतवन्तः। तौ सर्वलोकपालकौ अपि वत्सपालकवत्, प्रतिदिनं प्रातःभोजनं कुर्वन्तौ, क्रीडन्तौ अभवताम्। एकदा प्रत्येकः बालकः स्वं वत्सगणं जलतटे नेत्वा, वत्सान् पाययित्वा, स्वयं अपि जलं पितवन्तः। तत्र बालकाः एकं महाभूतं दृष्टवन्तः, यः इन्द्रवज्रहतशिलातुल्यः आसीत्। सः बकः दैत्यः बकवेषधारी, सहसा आगत्य, तीक्ष्णचञ्चुना कृष्णं बलात् गृहीत्वा निगलितवान्। कृष्णं बकस्य मुखे निगलितं दृष्ट्वा, रामः अन्ये च बालकाः, प्राणहीनाङ्गवत् विमूढाः अभवन्। गोपसुतः जगद्गुरुः, बकस्य तालुं अग्निवत् दग्धवान्; तेन दुःखात् बकः कृष्णं मुक्त्वा, क्रुद्धः पुनः चञ्चुना आक्रमितवान्। बकः पुनः आक्रमन्, कृष्णः धर्मिकानां नाथः, कंसमित्रः, भुजाभ्यां चञ्चुं गृहित्वा, बालकैः पश्यद्भिः, सहजं द्विधा कृतवान्, देववीरवत्, तान् हर्षितान् कृतवान्। ततः सुराः बकशत्रवे नन्दनपुष्पैः मालतीपुष्पैः च वर्षं कृतवन्तः, भेरीशङ्खस्तोत्रैः स्तुतिं कृतवन्तः; गोपबालाः तद् दृष्ट्वा विस्मिताः अभवन्। कृष्णः बकस्य मुखात् मुक्तः, बालकाः राममुख्याः, तं आलिङ्ग्य, प्राणवद् आनन्दं अनुभूय, वत्सान् सङ्गृह्य, हर्षेण गानं कुर्वन्तः वृजं प्रतिगच्छन्। तद् श्रुत्वा गोपाः गोप्यः च, विस्मयस्नेहेन, कृष्णं तृष्णया पश्यन्तः, मृतो जीवितः इव अभवत्। अहो, कियत् आपदः एषः बालः अतीतवान्! किम् अपि पूर्वपापं अस्माकं भयस्य कारणम्। तथापि तं हन्तुं इच्छन्तः दारुणाः दैत्याः, दीपे पतङ्गवत् विनश्यन्ति। ब्रह्मविदां वचनं कदापि मिथ्या न भवति; यथा गर्गऋषिः उक्तवान्, तथा घटितम्। एवं नन्दः अन्ये च गोपाः, कृष्णरामयोः कथासु रममाणाः, दुःखं विस्मृत्य, सुखेन कालं नयन्ति। एवं बाल्यक्रीडया—लूका, सेतुबन्धनं, कपिवत् क्रीडनं—व्रजे बाल्यं व्यतीतवन्तः। शौनकः उवाच—अश्वत्थामनः ब्रह्मशिरस्त्रवेण उत्तरा-गर्भः विनष्टः, किन्तु भगवतः कृपया जीवितः पुनः अभवत्।