यदा द्वारकानगर्याः प्रजाः भगवन्तं स्वागतुम् उद्यताः, तदा राजर्षिभिः प्रेषितः गजेन्द्रः अग्रे स्थाप्यते स्म। विप्राः मंगलश्लोकैः स्तुवन्तः, शङ्खदुन्दुभिनिनादेन सह, वेदपाठैः पूज्यमानाः, हर्षविस्मितहृदयाः रथैः समारुह्य तम् अभिमुखम् आगच्छन्। शतशः प्रमुखगजाः, श्रीकृष्णदर्शनलालसाः, मणिकुण्डलैः शोभमानगण्डमुखाः, तस्य तेजः वर्धयन्ति स्म। तत्र नर्तकाः, नाटककाराः, गन्धर्वाः, सूताः, मागधाः, गायका इत्यादयः श्रीकृष्णस्य अद्भुतकृत्यानि गीतानि गायन्ति स्म। स एव भगवान् स्वबान्धवैः नगरवासिभिः च परिवृतः, प्रत्येकं यथाविधि उपसंगृह्य, सर्वान् सत्कारं चकार। नम्राभिवादनैः, आलिङ्गनैः, हस्तस्पर्शैः, स्मितावलोकनैः च, स्वजनान् सान्त्वयन्, बहिरागतान् चाभिनन्द्य, अन्येभ्यः कामान् ददौ। सः स्वयम्, वृद्धैः, पुरोहितैः, भार्याभिः, जरद्भिः बान्धवैः च सह, अन्यैः आशीर्वादैः सत्कृत्य, गायकैः परिवृतः नगरं प्रविष्टः। यदा कृष्णः राजमार्गेण प्रस्थितः, तदा द्वारकायाः कुलवध्वः स्वगृहाणां शृङ्गटोपविष्टाः, तस्य दर्शनमहोत्सवस्य आकाङ्क्षया, तं द्रष्टुम् उत्सुकाः आसन्। द्वारकावासिनः अपि तं नित्यं पश्यन्तः अपि, तस्य सौन्दर्यसागरस्य, श्रीनिवासस्य, दर्शनात् कदापि न तृप्यन्ति स्म। यस्य वक्षः श्रीनिवासः, मुखम् अक्षिणां पानपात्रम्, भुजौ जगतां रक्षिणौ, चरणौ साधूनां शरणम्। श्वेतच्छत्रचामरैः भूषितः, नवान्पुष्पवृष्ट्या मार्गे सिञ्चितः, पीताम्बरवनमाल्यधारी, सः मेघैरिव सूर्यः, इन्द्रधनुषा विद्युतः च शोभमानः प्रकटितः। सः स्वमातृगृहं प्रविश्य, मातृभिः आलिङ्गितः, देवकीं सप्तमातृभिः च सह, मस्तकं सस्मितं नमयामास। मातरः अपि, वात्सल्यविलीनस्तन्याः, पुत्रं गोदोहने स्थित्वा, प्रेमविलसितनयनजलैः स्नापयन्त्यः आनन्दमग्नाः आसन्। ततः सः स्वकीयां सर्वकामदां, अतुलां प्रासादमालां, यत्र षोडशसहस्राणि पत्न्यः निवसन्ति स्म, प्रविवेश। तस्य पत्न्यः, पतिसंगमात् दीर्घकालविरहश्रमशान्त्यै, तं पुनरागतम् आलोक्य, आसनशय्याभ्यः सहसा उत्थाय, हृदयेषु उत्सवमिव अनुभूय, लज्जया नमितमुखलोचनाः, व्रतानां प्रभावात् सन्निहिताः आसन्। तासां भावो निग्रहीतुं कठिनः अपि, भृगुवंश्या महिष्यः, पुत्रैः सह पतिं आलिङ्ग्य, अन्तरङ्गे तं विलोकयन्त्यः, बाष्पैः लज्जया नयनानि पूरयन्त्यः आसन्। ननु, सः तासां समीपे रहसि स्थितः अपि, तस्य पादयुगलं सर्वदा नूतनमिव अभवत्; यस्य पादौ लक्ष्मीरपि न जहाति, तं कः स्त्रीजनः कदापि त्यक्तुं शक्नुयात्? एवं सः राज्ञां द्वेषं जनयित्वा, ये पृथिव्याः भाररूपेण जाताः, स्वबलैः परस्परं विनाशयित्वा, वायुवत् अग्निं निवार्य, शस्त्रहीनः स्थितः। भगवान् सः, स्वेच्छया मानुषेषु अवतीर्य, श्रेष्ठाभिः स्त्रीभिः परिवृतः, मानुषवत् रममाणः। तासां कटाक्षस्मितलज्जितावलोकैः अपि, यः कामो मोहितः धनुषम् अपि विस्मृत्य, ताः स्त्रियः तस्य चित्तं न क्षोभयन्ति स्म। जनाः, अज्ञानात्, तं असङ्गिनम् अपि सङ्गिनम् इव मन्यन्ते, स्वभावदृष्ट्या तस्य व्यवहारमवलोक्य। एष भगवतः ऐश्वर्यम्—सः प्रकृतौ स्थितः अपि, गुणैः न बध्यते; यथा भगवदाश्रयस्य बुद्धिः गुणैः न स्पृश्यते। मूढास्त्रियः, स्वस्वामिनः तत्त्वं न जानन्त्यः, तं स्वकीयम् इव, रहसि तदनुरागिणम् इव, मन्यन्ते; यथा सामान्यबुद्धयः भगवन्तम् अपि सीमितम् इव मन्यन्ति। कदाचित्, रौद्रनर्दनैः वृषेन्द्रवत्, तौ (कृष्णबलरामौ) पशूनां शब्दान् अनुकरणं कृत्वा, बालवत् क्रीडाम् अकुरुताम्। एकदा, कृष्णबलरामौ सखिभिः सह, यमुनातटे वत्सान् चरयन्तौ, कश्चन दानवः, वत्सरूपेण, तौ हन्तुम् आगतः। हरिः, तं वत्सरूपिणम्, गवां मध्ये प्रविष्टम्, शनैः उपविश्य, निर्दोषवद् बालरामाय दर्शयामास। ततः अच्युतः, तस्य पृष्ठपादौ चोदग्रिवं गृहित्वा, चक्रवात् घूर्णयित्वा, कपित्थवृक्षस्य शिखरे प्राक्षिपत्; सः महाकायः दानवः, फलैः आहतः, मृतः पपात्। इति दृष्ट्वा, बालकाः विस्मिताः "साधु! साधु!" इति उच्चैः शंसन्तः, देवाः च हृष्टाः पुष्पवृष्टिं कृत्वा स्तुवन्ति स्म। तौ, सर्वलोकपालकौ अपि, गोपालकवत् वत्सपालनं, प्रातःकाले भोजनं च कुर्वन्तौ दृष्टौ। अन्यस्मिन् दिने, प्रत्येकः बालकः स्ववर्गस्य वत्सान् तटमानीय, तेषां पानं कृत्वा, स्वयं जलं पिबन्ति स्म। तत्र, बालकाः पर्वतशिखरमिव स्थूलम्, इन्द्रवज्राहतम् इव, कञ्चन भीमम् अदृश्यन्। सः बकः, महादानवः, बकवपुः धृत्वा, सहसा समागत्य, तीक्ष्णचञ्चुना कृष्णम् आक्राम्य ग्रसित्वा। कृष्णं बकास्ये निगीरितम् दृष्ट्वा, रामसखयः च, इन्द्रियवद् प्राणविहीनाः, मूर्च्छिताः अभवन्। यदाऽपि, गोकुलसुतः जगद्गुरुः, बकस्य तालुमूलं वह्निवत् दग्ध्वा, सः बकः वेदनया पीडितः, कृष्णं निष्क्राम्य, क्रुद्धः पुनः चञ्चुना तं हन्तुम् उद्यतः। तदा कृष्णः, धर्मपालकः, कंसमित्रः, तं बकं बाहुभ्यां चञ्चुना गृहित्वा, बालकैः पश्यद्भिः, सहजं देववीरवत्, सरलतया, विदारयामास। ततः, दिवौकसः बकशत्रवे, नन्दनपुष्पैः, मल्लिकाभिः च वृष्टिं कृत्वा, दुन्दुभिशङ्खस्तोत्रैः स्तुत्वा, गोपपुत्राणां विस्मयं वर्धयन्ति स्म। कृष्णे बकास्याद् विमुक्ते, राममुख्याः बालकाः, इव इन्द्रियेषु प्राणः प्रत्यागतः इव, कृष्णम् आलिङ्ग्य, वत्सान् समाहृत्य, हृष्टाः गोकुलं प्रतिजग्मुः, तद्वृत्तांतं गायन्तः। एतत् श्रुत्वा, गोपाः गोप्यश्च, विस्मयवात्सल्यपूरितचित्ताः, कृष्णं तृप्तनयनैः, मृत्योरपि पुनरागतं इव, पश्यन्ति स्म। "हा, कियत् भीषणानि अस्माकं शिशुना अनुभूतानि! कच्चित् पूर्वकृतं किञ्चन पापं अस्माकं एषां भीतानां कारणम्?" इति चिन्तयन्तः। तथापि, ते भीषणाः प्राणघातिनः दानवाः तं न जेतुं शक्नुवन्ति; अग्नौ पतङ्गवत् विनश्यन्ति। न हि ब्रह्मविदां वचनं मिथ्या भवति; यथा गर्गाचार्येण उक्तं, तथैव सर्वं जातम्।