सर्वेषु ऋतुṣu, सर्वसमृद्ध्या सहितं, शुभवृक्षलता-आश्रम-उद्यान-वाटिका-पद्मसरोवरैः परिवृतं नगरी दिव्यतेजसा स्फुरति स्म। नगरे द्वारेषु, द्वारपृष्ठेषु, मार्गेषु च उत्सवमण्डपाः निर्मिताः, विविधध्वजपताकाभिः शोभिताः, अन्तः सूर्यप्रकाशः अपगमितः। राजमार्गाः, गलीः, विपणयः, चौर्यस्थानानि च सर्वे सम्यक् मार्जितानि, सुगन्धिम् जलैः सिक्तानि, फल-पुष्प-धान्यैः अलङ्कृतानि च। प्रत्येकगृहद्वारे दधि-धान्य-फल-इक्षु-पूर्णकलशैः, नैवेद्य-धूप-दीपैः च शोभितानि आसन्। यदा प्रियजनस्य आगमनं श्रुत्वा, वसुदेवः, सत्त्ववान् अक्रूरः, उग्रसेनः, बलरामः च अद्भुतवीर्यः, प्रद्युम्नः, चारुदेष्णः, सम्भः जाम्बवतीपुत्रः, सर्वे हर्षात् शय्या-आसन-भोजनं त्यक्त्वा उत्थिताः। अग्रे महागजं स्थापयित्वा, ब्राह्मणैः शुभमन्त्रैः स्तुत्य, शङ्ख-भेरी-निनादैः, वेदघोषैः सम्मानिताः, रथैः प्रेम-भय-संयुक्ताः सानन्दं प्रागच्छन्। शतशः प्रमुखगजाः, श्रीकृष्णदर्शनलालसाः, रत्नकुण्डलैः, प्रभामुखैः, शोभाम् वर्धयन्ति स्म। नर्तकाः, नाटककाराः, गन्धर्वाः, सूताः, मागधाः, गीतकाराः च भगवत्कृत्यानि गाथाः गायन्ति स्म। भगवतः, स्वजनैः, नगरवासिभिः च सह, प्रत्येकं यथाचारं संप्राप्त्य, सर्वान् सम्मानितवान्। विनयपूर्वकं नमस्कार-परिष्वङ्ग-हस्तस्पर्श-हास्यदृष्ट्या, दूरस्थेभ्यः सान्त्वनम्, अन्येषां कामान् दत्तवान्। सः स्वयम्, वृद्धैः, पूजकैः, पत्निभिः, वृद्धस्वजनैः च सह, अन्यैः आशीर्वादम् प्राप्य, गीतकारैः सह नगरे प्रविष्टः। श्रीकृष्णः द्वारकायाः राजमार्गे गच्छन्, नगरनारीः स्वगृहशिखराणि आरोहन्त्यः, महोत्सवदर्शनलालसाः आसन्। द्वारकावासिनः निरन्तरं तं पश्यन्तः अपि, तृप्तिं न प्राप्नुवन्ति, सः हि श्रीनिवासः, सौन्दर्यस्य आधारः। तस्य वक्षः श्रीनिवासः, मुखम् नेत्राणां पानपात्रम्, बाहुः जगतां रक्षकः, पद्मपादौ साधूनां शरणम्। श्वेतच्छत्र-चामरैः अलङ्कृतः, मार्गे नवपुष्पवर्षेण, पीतवस्त्र-वनमालया शोभितः, मेघैः, इन्द्रधनुषा, विद्युत्-आश्रितः सूर्यः इव स्फुरति। सः मातृगृहं प्रविष्टः, मातृभिः आलिङ्गितः, देवकीं सप्त अन्याः च सानन्दं नमस्कृतवान्। ताः महिलाः, स्तनैः स्नेहसिक्तैः, पुत्रं गोदाम् आरोप्य, हर्षात् नेत्रजलबिन्दुभिः अभिषेकं कृतवन्त्यः। ततः सः स्वं अतुल्यं महालयं प्रविष्टः, सर्वकामसम्पूर्णं, यत्र षोडशसहस्रपत्नीगृहाणि आसन्। ताः पत्न्यः, पतिसंयोगात्, स्वगृहं आगतम् दृष्ट्वा, शीघ्रं आसन-शय्या-त्यक्त्वा, हर्षोत्सवेन हृदयम् पूरितम्, लज्जया मुखं, नेत्रं च नीचीकृतम्। यद्यपि भावान् निग्रहितुं कठिनम्, ताः भृगुवंश्या पतिं पुत्रैः सह आलिङ्ग्य, अन्तः कामेन तं पश्यन्त्यः, लज्जया नेत्रजलं निवारयन्त्यः अपि, अश्रु प्रवाहितम्। स्वगृहे, सन्निधौ अपि, प्रतिपदं तस्य चरणयुगलं नित्यनूतनं प्रतीतं; यः श्रीः अपि न त्यजति, तस्य चरणेभ्यः स्त्रीः कदा न निवर्तेत्? एवं, पृथिवीभाररूपराज्ञां विरोधं कृत्वा, तेषां बलं परस्परं सैन्येन प्रवर्त्य, सः वातः इव ज्वालां शमयन्, तेषां परस्परनाशं कृत्वा, शस्त्ररहितः स्थितवान्। सः भगवान्, स्वबलात् नरलोकं अवतर्य, श्रेष्ठाभिः महिलाभिः परिवृतः, मानुषवत् रमते स्म। कामः अपि, तासां कटाक्ष-हास्य-लज्जितदृष्टिभिः हतविक्रमः, धनुः त्यक्त्वा मोहितः; ताः सर्वा अपि, सर्वरूपसम्पदाभिः, तस्य मनः न कम्पयितुं शमम्। जनाः, अज्ञानात्, तं संसक्तं मन्यन्ते, यद्यपि सः असंसक्तः; स्वीयमूल्येन पुरुषं पश्यन्ति, तं लोकवृत्तेषु संलग्नम्। भगवतः ऐश्वर्यं एतत्—सः प्रकृतौ स्थितः अपि, तस्य गुणैः न बध्न्यते; यथा भगवत्प्रपन्नस्य बुद्धिः गुणैः न स्पृशति। मूढाः महिलाः, भगवतः सीमां न ज्ञात्वा, तं निजं पतिम् इव, एकान्ते प्रियं इत्येव मन्यन्ते; यथा सामान्यबुद्धिः भगवंतं सीमितं इति भ्रान्तः। तौ, कृष्णबलरामौ, वृषभौ इव गर्जन्तौ, पशूनां शब्दान् अनुकरणं कृत्वा, सामान्यवत् क्रीडाम् अकुर्वताम्। एकदा कृष्णबलरामौ, मित्रैः सह यमुनातटे वत्सपालनं कुर्वन्तौ, दैत्यः तत्र आगच्छत्, तौ हन्तुम् इच्छन्। सः दैत्यः वत्सरूपधारी, गोसमूहमध्यं प्रविश्य, हरिः शनैः उपविश्य, निर्दोषवत् आचरन्, बलरामाय तं दर्शितवान्। ततः अच्युतः तं पृष्ठपादयोः पकड्य, घूर्णयित्वा, कपित्थवृक्षस्य शिरसि क्षिप्तवान्; महाकायः दैत्यः फलपातेन आहतः, मृतः पतितः। एतद् दृष्ट्वा बालकाः विस्मिताः 'धन्यं! धन्यं!' इति उच्चैः उक्तवन्तः, देवाः च प्रसन्नाः, पुष्पवर्षं कृतवन्तः। तौ, सर्वलोकपालकौ अपि, गोपालकबालकौ इव, वत्सपालनं कृत्वा, प्रतिदिनं भोजनं अकुर्वताम्। एकदा, प्रत्येकबालकः स्वस्य वत्ससमूहं जलतीरं निनीतवान्; वत्सान् पाययित्वा, स्वयं अपि जलम् पीतवन्तः। तत्र बालकाः एकं महान् सत्त्वं दृष्टवन्तः, इन्द्रवज्राघातेन शिखरवत् स्थातुम्। सः बकः, महादैत्यः, बकवेषधारी, सहसा आगत्य, तीक्ष्णचञ्चुना कृष्णम् बलात् गृहीत्वा निगलितवान्। कृष्णं बकेन निगलितं दृष्ट्वा, बलरामः अन्ये च बालकाः, प्राणहीनेंद्रियवत्, मोहिताः अभवन्। गोपालपुत्रः, जगद्गुरुः, बकस्य तालु-मूलं अग्निवत् दग्धवान्; तेन पीडितः बकः कृष्णं शीघ्रं उगलितवान्, क्रुद्धः पुनः चञ्चुना हन्तुम् आक्रमितवान्। बकः आक्रमन्, कृष्णः, साधूनां नाथः, कंसमित्रः, बाहुभ्यां चञ्चुं गृहीत्वा, बालकैः पश्यद्भिः, देववीरः इव, सहजं तं विदारितवान्, सर्वे हृष्टाः अभवन्।