सूत उवाच— स एव भगवान् कृष्णः, येन द्रौपदी कौरेयदुर्बलप्रपाते रक्षिता, गोपिकाः चापि संरक्षिता इति, स कुतः गतः इति चिन्त्यते स्म। तथापि त्वं भक्तिः, तस्मिन्नेव प्राणाधिकप्रिया; यदा त्वया आहूयते, तदा स भगवान् अपि नीचजनगृहेषु अपि स्वयम् आगच्छति। त्रिषु युगेषु सत्यम्, ज्ञानम्, वैराग्यम् च मोक्षसाधनानि; कलियुगे तु केवलं भक्त्या ब्रह्मसाक्षात्कारः सिध्यति। एवं निश्चित्य, स चेतनात्मा भगवतः प्रियं रूपं, परमानन्दमय्याः तव सुषमां सृजन्, त्वां भक्तिं स्वसदृशीं निर्ममे। त्वं कदाचित् अञ्जलिं कृत्वा पप्रच्छः—"किं करवानि?" तदा श्रीकृष्णः आज्ञापयत्—"मद्भक्तान् पोषय।" सैवाज्ञां त्वया स्वीकृत्य हरिः प्रीतः अभवत्; स च मुक्तिं दासीं कृत्वा, ज्ञानं च वैराग्यं च, त्वदनुग्रहेण दत्तवान्। वैकुण्ठे स्वस्वरूपेण भक्तजनान् पोषयसि; पृथिव्यां तु, छायारूपेण भक्तपोषणाय अवतरसि। मुक्त्या, ज्ञानवैराग्याभ्यां सह त्वं पृथिव्यां आगता, कृतयुगादौ यावत् द्वापरान्तं महोत्सवेन तिष्ठसि स्म। कलौ तु, मुक्तिः पाखण्डपीडिता क्षीणा अभवत्; तवाज्ञया सा शीघ्रं वैकुण्ठं प्रत्यागता। मुक्तिः तव अनुस्मरणेन अत्र आगच्छति गच्छति च; ज्ञानवैराग्यौ च, तव सुतरूपौ, तव पार्श्वे सदा रक्ष्येते। कलियुगे तव सुतौ उपेक्षया कृशौ जरायुतौ च अभवताम्; किन्तु मा शुचः, उपायं चिन्तयिष्यामि। सुन्दरी भक्ते! नास्ति युगं कलिसमम्; तत्र सर्वेषां गृहेषु, सर्वेषां जनानां मध्ये त्वां स्थापयिष्यामि। अन्यकर्माणि परित्यज्य, महोत्सवान् अग्रे कृत्वा, तस्मिन्नि काले न अहम् हरिं सेविष्ये, न च त्वां प्रवर्तयिष्ये। ये च जीवाः कलियुगे त्वया सह वर्तन्ते, ते पापिनोऽपि कृष्णमन्दिरं निर्भयम् यास्यन्ति। ये च हृदि सदा भक्तिरूपेण प्रेम्णा पूर्णाः, तेषां मलिनाः अपि स्वप्नेऽपि दुष्टाः न बाधन्ते। न भूताः, न पिशाचाः, न राक्षसाः, नासुराः, भक्तियुक्तचित्तान् स्पर्शेन अपि न जयन्ति। न तपसा, न वेदैः, न ज्ञानकर्मभ्याम्, केवलया भक्त्या हरीः लभ्यते—गोप्यः अस्य प्रमाणम्। सहस्रजन्मान्तरेषु भक्तिप्रेम उदेति; कलौ तु भक्त्या भक्त्या, भक्त्या कृष्णः साक्षात् दृश्यते। ये च भक्तिद्वेषिणः, ते त्रिषु लोकेषु निमज्जन्ति; एकदा दुर्वासाः भक्तनिन्दया दुःखमवाप्तवान्। पर्याप्तं व्रतैः, तीर्थयात्राभिः, योगैः, यज्ञैः, ज्ञानविचारैः; केवलया भक्त्या मोक्षः लभ्यते। एवं नारदेन भक्त्याः स्वरूपं निश्चितम् आकाशवाणी श्रुत्वा, सा भक्तिः सर्वमङ्गला नारदम् उवाच। भक्तिरुवाच—"धन्योऽसि नारद! त्वयि मम प्रेम नित्यं निश्चलम्; त्वां न कदापि त्यक्ष्यामि, सदा तव हृदि स्थास्यामि। हे करुणासिन्धो! त्वया मम क्लेशः क्षणेन नष्टः; मम द्वौ सुतौ चेतनरहितौ—तौ बोधय, बोधय।" सूत उवाच— तस्याः वचः श्रुत्वा, नारदः करुणया पूर्णः सञ्जातः; तौ ज्ञानवैराग्यौ अङ्गुलिस्पर्शेन बोधयितुम् आरब्धवान्। तस्य कर्णसंनिधौ मुखं स्थापयित्वा, स उच्चैः प्रोवाच—"ज्ञान, शीघ्रं उत्तिष्ठ! वैराग्य, उत्तिष्ठ!" वेदान्तगीताभिः पुनः पुनः पाठेन तौ बोधयन्, प्रयत्नेन तौ किञ्चित् उत्तिष्ठतुः। तावुभौ नेत्राणि न विवृत्य, जडौ बकवत् जृम्भमाणौ, तनू शुष्ककाष्ठवत् पालितवर्णौ, क्षुधया कृशौ पुनः निद्रायाम् अपततुः। तौ निरीक्ष्य, मुनिः चिन्तायाम् अपद्यत—"कथमेषां निद्रा, कुतो वा एषा जराः?" एवं विमृश्य, भार्गवः गोविन्दं स्मर्तुं प्रवृत्तः। तस्मिन्नेव क्षणे दिव्यवाणी व्याहरति स्म—"मुनिवर! मा शुचः, तव प्रयासः निष्फलः न भविष्यति, न संशयः।" "अस्मिन्कर्मणि, सुरश्रेष्ठ, पुण्यकर्माणि कुरु; धर्मशीलाः साधवः तव कृत्यं घोषयिष्यन्ति। तदा तयोः निद्राजरौ क्षिप्रं नश्येते, भक्तिः च सर्वत्र प्रवर्तिष्यते।" एवं स्पष्टं दिव्यवाणी सर्वैः श्रुता, नारदः विस्मितः—"एषा मम न ज्ञाता" इति। नारद उवाच—"अत्रापि दिव्यवाच्याः रहस्यम् अवशिष्टम्; किम् उपायः, किम् कर्म कर्तव्यम्, येन कार्यं सिध्येत्?" "क्व साधवः, कथं च उपायं दास्यन्ति? किम् अत्र मया कर्तव्यम्, यथा दिव्यवाणी उक्तवती?" सूत उवाच— एवं तौ तत्र स्थाप्य, नारदः पुण्यतीर्थानि गच्छन्, मार्गे महर्षीन् पृच्छन्, उपव्रज्य ययौ। सर्वे तद्वृत्तान्तं श्रुत्वा, चिन्तयित्वा न कश्चित् उत्तरम् अयच्छत्; केचित् असंभवमिति, अन्ये दुर्विज्ञेयमिति, केचन मौनं जगृहुः, अपरे पलायितवन्तः। त्रिषु लोकेषु महद् उत्सुक्यं जातम्; वेदवेदान्तगीतापाठैः जनाः जागृताः। भक्तिज्ञानवैराग्यत्रयं नोत्पद्यते स्म; जनाः कर्णे कर्णे शुश्रूषन्तः—"नास्त्यन्य उपायः" इति। नारदेन योगिना अपि न विज्ञातम्; कथं तर्हि अन्यैः मनुष्यैः वक्तुं शक्यते? एवं सूतः परमर्षिभिः साकं भक्त्याः चरितं कथयामास।