श्रीमत्भागवते महापुराणे द्वितीयाध्यायस्य आरम्भे, नारदः भगवत्याः भक्त्याः दुःखविमोचनाय यत्नं कृतवान्। सः स्नेहेन भक्तिम् उपालभ्य उवाच— “वत्से, किं व्यर्थं शोचसि, कस्य चिन्तया क्लिश्यसे? श्रीकृष्णस्य पदाम्बुजं स्मर—तव शोकः शीघ्रं गमिष्यति।” सा भक्तिः विषण्णा सन्निविष्टा, तदा पृष्टवती— “यः कृष्णः द्रौपदीं कौरवक्लेशात् उद्धृतवान्, गोपाङ्गनाः च संरक्षितवान्, सः अधुना कुत्र गतः?” नारदः पुनः सान्त्वयन् अवदत्— “हे भक्ते, त्वं तस्मै कृष्णाय प्राणादपि प्रिया; यदा त्वं आह्वयति, तदा सः भगवाञ्श् चाण्डालादिप्रियेष्वपि आगच्छति।” पूर्वत्र त्रिषु युगेषु सत्यं ज्ञानं च वैराग्यं च मोक्षोपायाः आसन्; कलियुगे तु केवलं भक्तिः ब्रह्मसायुज्यं ददाति। एवं निश्चित्य चेतनः सः त्वां निर्मितवान्—परमानन्दमयीं, कृष्णस्य प्रियतमाम्। त्वं कृताञ्जलिरपृच्छः— “किं करणीयं?” तदा कृष्णः आज्ञापयत्— “मद्भक्तान् पोषय।” तव आज्ञां गृह्य, हरिः प्रसन्नः अभवत्; सः मुक्तिं तव दासीं कृतवान्, एतौ च ज्ञानवैराग्यौ दत्तवान्। वैकुण्ठे स्वस्वरूपेण त्वं भक्तजनान् पोषयसि; पृथिव्याम् तु छायारूपेण तेषां पोषणाय प्रकटसे। मुक्त्या सह ज्ञानवैराग्यौ गृह्य, त्वं पृथिव्याम् अगच्छः, कृतयुगादारभ्य द्वापरान्तं परमसुखेन स्थितवती। कलियुगे तु मुक्तिः कुत्सितमतैः पीडिता, त्वदीयेनाज्ञया शीघ्रं वैकुण्ठं प्रत्यपद्यत। मोक्षः स्मृतिस्मरणाभ्यां आगच्छति गच्छति च; एते च द्वौ पुत्ररूपेण तव पार्श्वे रक्षितौ। अस्मिन् कलियुगे तव पुत्रौ उपेक्षया दुर्बलौ वृद्धौ च जातौ; तथापि मा विषादम्—अहं उपायं चिन्तयिष्यामि। हे सुन्दरि, नास्ति कलिसमं युगं; तस्मिन् युगे त्वां सर्वगृहे, सर्वजनानां मध्ये स्थापयिष्यामि। अन्यकर्माणि परित्यज्य, महोत्सवान् प्राधान्येन कृत्वा, तस्मिन्काले नाहं हरिं सेविष्ये, न च त्वां जगति प्रसारयिष्यामि। ये जनाः त्वया सह कलियुगे वसन्ति, ते पापिनोऽपि कृष्णमन्दिरं निर्भयम् आगच्छन्ति। ये च हृदये सदा प्रेमरूपया भक्त्या युक्ताः, तान् अपवित्राः अपि स्वप्ने न बाधन्ते। न भूताः, न प्रेताः, न पिशाचाः, नापि असुराः, येषां चित्तं भक्तियुक्तं, तान् स्पर्शमात्रेण अपि न जयन्ति। न तपसा, न वेदैः, न ज्ञानकर्मभ्यां, हरिः प्राप्यते—केवलं भक्त्या; गोप्यः तस्य प्रमाणम्। सहस्रजन्मसु मानुषेषु, भक्तिप्रेम उदेति; कलियुगे भक्त्या भक्त्या—भक्त्या एव कृष्णः साक्षात् भवति। ये भक्तिद्विषः, ते त्रिषु लोकेषु निमज्जन्ति; एकदा दुर्वासाः अपि भक्तनिन्दया दुःखम् अन्वभवत्। व्रतानां पर्याप्तिः, तीर्थानां पर्याप्तिः, योगानां पर्याप्तिः, यज्ञानां पर्याप्तिः, ज्ञानचर्चायाः पर्याप्तिः—केवलं भक्तिः मोक्षदायिनी। एवं नारदेन भक्त्याः स्वरूपम् अवगत्य, सा सर्वमङ्गला नारदम् उवाच— “भो नारद, धन्यः त्वम्! त्वत्स्नेहो मयि नित्यः; अहं त्वां कदापि न त्यक्ष्यामि, सदा तव हृदये स्थास्ये।” “दयालो महर्षे, त्वया मे दुःखं क्षणेन नष्टम्; मम पुत्रौ चेतनाहीनौ, तौ जागरय, जागरय।” सूतः उवाच— तस्याः वचनं श्रुत्वा, नारदः करुणया पूर्णः, तौ पुत्रौ अङ्गुलिभिः स्पृशन् जागरयितुम् आरब्धवान्। कर्णयोः समीपं मुखं स्थापयित्वा, सः उच्चैः उक्तवान्— “हे ज्ञान, शीघ्रं उत्तिष्ठ! हे वैराग्य, उत्तिष्ठ!” वेदवेदान्तगीताभिः पुनः पुनः पाठयन्, तौ बोधयितुं यत्नं कृतवान्; किञ्चित्प्रयत्नेन, तौ कस्यचित् उत्तिष्ठतुः। किंतु, नेत्रे अपि न प्रसारयन्तौ, जर्जरौ बकवत्, धूम्रवर्णौ, शुष्ककाष्ठसदृशौ, जृम्भयन्तौ। तौ द्वौ क्षुधया कृशौ, पुनः निद्रायाम् मग्नौ दृष्ट्वा, स महर्षिः चिन्तायाम् अगमत्— “किं कर्तव्यं मया?” इति। “कथमिदं निद्रायाः आगमनं, एवं वृद्धत्वम्?” इति चिन्तयन्, भार्गवः गोविन्दं स्मर्तुम् आरब्धवान्। तस्मिन्नेव क्षणे, दिव्यं वाक्यं व्योम्नः श्रुतम्— “हे मुनि, मा शुचः; तव प्रयासः निष्फलः न भविष्यति, न संशयः।” “एतदर्थं, हे देवर्षे, पुण्यकर्माणि कुरु; पुण्यैः भूषिताः साधवः तव कर्म प्रचारयिष्यन्ति।” “यदा तत्तत् पुण्यकर्म कृतं स्यात्, तदा तयोः निद्रा वृद्धत्वं च क्षिप्रं नश्येत्, भक्तिः च सर्वत्र प्रसारिष्यते।” एवं व्योमवाणी सर्वैः श्रुता, नारदः विस्मितः— “एतत् मया न ज्ञातम्,” इति उवाच। नारदः पुनरपि— “एतदपि दिव्यवाणीना रहस्यरूपं कृतम्; किं तदुपायः, किं तत्तत्कर्म, येन तयोः कार्यं सिद्ध्येत?” “कुत्र साधवः प्राप्यन्ते, कथं ते उपायं दास्यन्ति? अहं किं कर्तव्यम्, यथा व्योमवाणी उक्तवती?” सूतः उवाच— तौ द्वौ तत्र स्थाप्य, नारदः एकस्मात् तीर्थात् अन्यं प्रति गतः, मार्गे महर्षीन् पृष्ट्वा ययौ। सर्वैः कथा श्रुता, किन्तु कश्चित् उत्तरं न दत्तवान्; केचित् असाध्यम् इति, केचित् दुरवबोधम् इति, केचित् मौनम्, केचित् पलायिताः। त्रिषु लोकेषु महदाक्रन्दः उत्पन्नः, आश्चर्यं जनयन्; वेदवेदान्तगीताभिः घोषितः, जनाः जागृताः। यदा भक्तिज्ञानवैराग्यत्रयं नोत्थितम्, तदा जनाः कर्णात्कर्णं गूढं वदन्ति— “नान्य उपायः अस्ति।