श्रीनारदः उवाच—यदा सुराः तेन बलवता संबलिताः युद्धे दैत्याः पराजिताः, तदा ते मायाम्, महायोगिनं मायाधिपतिं, शरणं जग्मुः। स तु महाबलः सुवर्णरजतलोहवर्णानि त्रिणि नगराणि निर्मितवान्, सूक्ष्मयोगेन संयोजितानि, अदृश्यरक्षणोपेतानि। तैः नगरैः दैत्यसेनाः स्वस्वैः अधिपैः सह, पुरातनं वैरं स्मरन्तः, त्रिलोकविनाशाय प्रवृत्ताः। ततः लोकपालाः स्वैः अधिपैः सह, भगवन्तं शरणं गत्वा, नमस्कृत्य, उचुः—“त्रिपुरवासिभिः नष्टाः स्मः, रक्षस्व नो देव!” तदा भगवान् तान् अनुग्रहीतवान्, उवाच—“मा भैष्ट,” इति, धनुषि शरं संधाय, नगराणि प्रति अस्त्रं ससर्ज। ततः सूर्यमण्डलात् ज्वलन्तः शराः अग्निवत् उत्पन्नाः; तेषां नगराणि प्रति गच्छन्तः, सहस्रांशुवत्, अदृश्याः अभवन्। तैः शरैः आहताः सर्वे नगरवासिनः प्राणान् हित्वा पतिताः; मायः महायोगी तान् संगृह्य, अमृतकूपे क्षिप्तवान्। अमृतस्पर्शेन ते वज्रसाराः महाशक्तिसम्पन्नाः, मेघान् विदारयन्तः विद्युत्प्रभवदुत्थिताः। तदा भगवतः प्रयत्नः भग्नः दृष्ट्वा, वृषध्वजः च विषण्णः अभवत्; ततः विष्णुः अन्यं उपायं तत्र चिन्तितवान्। तस्मिन्काले ब्रह्मा वत्सः अभवत्, विष्णुः गौः अभवत्, त्रिपुरं यथाकालं प्रविश्य, कूपात् अमृतं पिबन्। दैत्याः तद् दृष्ट्वा, मोहिताः, न वारयितुम् अशक्नुवन्; तद् ज्ञात्वा मायः योगी, अमृतपालान् सम्बोधितवान्। स स्मितम् अन्वितः, दुःखशून्यः, दुःखितान् स्मरन्, विधेः प्रवृत्तिम् अपि; देवासुरमानुषादिषु कश्चन स्वातन्त्र्यं नास्ति। स्वस्य परस्य वा यद् विधीयते, तद् न निवारयितुम् शक्यं; विधिः हि प्रमुखः। ततः स्वबलैः शिवस्य मुख्यं कर्म अकरोत्। धर्मज्ञानवैराग्यैः ऐश्वर्यतपःश्रुतक्रियाभिः, रथः सारथिः ध्वजः अश्वाः धनुः कवचम् शराः च सर्वं प्रकटितवान्। स सम्पूर्णायुधः, रथमारुह्य, धनुः शरं च गृहीत्वा, क्षणेन विजयपतिः सज्जः अभवत्। तेन शरेण, हे राजन्, हरः त्रिगुण्यनगराणि दग्धवान्; दिवि दुन्दुभयः निनादिताः, आकाशे शतशः दिव्ययानानि संकुलानि अभवन्। देवाः, ऋषयः, पितरः, सिद्धाः, हर्षिताः, पुष्पवृष्टिं कृतवन्तः, जयघोषं कृतवन्तः; अप्सरसां गणाः नृत्यं कृतवन्तः। एवं त्रिपुरं दग्ध्वा, पुरान्तकः भगवान्, ब्रह्मादिभिः स्तुतः, स्वं धाम प्रविष्टवान्। एवं हरिः, स्वबलप्रभवेन, लोकविलासं क्रीडया अनुकुर्य, तस्य कर्माणि ऋषिभिः गीतानि; किम् अधिकं वदामि, यानि लोकपावनानि। सूतः उवाच—आनर्तभूमिं तथा स्वसमृद्धप्रदेशान् समीपं गच्छन्, भगवान् दुःखहरणाय शङ्खं प्राणद् घोषयामास। तस्य शङ्खस्य, शुक्लपृष्ठस्य, उच्चस्वरस्य, बलिनः भगवतः रक्ताधरस्पर्शेन, कमलहस्तेन वादनं, सरसिजवनस्थं हंसनिनादवत् आसीत्। तस्य घोषं श्रुत्वा, भयहरं, सर्वे जनाः भगवदर्शनलालसाः, बहिः निर्गताः। तत्र संगम्य, बलसम्पन्नाः, तम् दीपवत् अन्धकारे पूजयामासुः; तस्य सन्निधौ, स्वात्मा एव तुष्टाः संतुष्टाः च अभवन्। हर्षविकसितमुखाः, हर्षगद्गदस्वरैः, पितरम् रक्षकं मित्रं च बालवत् सम्बोधितवन्तः। “नमः ते, भगवन्, यस्य पदकमलम् ब्रह्मशिवेन्द्रैः नित्यं पूजितम्; तव शरणं श्रेयःकामीनाम्, यत्र कालः अपि न प्रभवति। तव कृते, वयं सृष्टाः, पालिताः, रक्षिताः; त्वं माता, मित्रम्, स्वामी, पिता, त्वं गुरुः देवतम्; तव अनुयायिनः, सिद्धिम् प्राप्तवन्तः। अहो, वयं धन्याः, यद् यद् स्वर्गदेवाः दुरदर्शम्, तत् वयं पश्यामः—तव मुखम्, प्रेमस्मितदृष्टिप्रभम्, तव रूपम्, सर्वमंगलैः भूषितम्। हे पद्मनयन, यदा कुरुमधुस्थलेषु गन्तुम् इच्छसि, तव स्नेहबन्धून् द्रष्टुम्, तदा प्रतिपलम् कोटियुगवत् दीर्घम् अभवत्, सूर्यहीनाक्षवत्, हे अच्युत।” एवं जनाः उक्त्वा, भगवान् भक्तवत्सलः, तेषां वचनानि श्रुण्वन्, करुणया अनुगृह्य, नगरं प्रविष्टवान्। मधु, भोज, दशार्ह, कुकुर, अन्धक, वृष्णिसेनैः, यस्य बलम् तुल्यम्, तेन नगरं सुरक्षितम्, यथा नागाः भोगवतीं रक्षन्ति। सर्वकाले, सर्वसमृद्ध्या, शुभवृक्षलताश्रमवनोपवनसरोवरैः परिवृतं, नगरं शोभितम्। द्वारपथमार्गेषु, उत्सवतोरणानि रचितानि, पताकाध्वजैः शोभितानि, अन्तः सूर्यप्रभावः निरुद्धः। राजमार्गाः, गलीयः, विपणयः, चौर्यः, सम्यक् मार्जिताः, गन्धोदकेन सिक्ताः, फलपुष्पधान्यैः अलङ्कृताः। गृहद्वारेषु, दधि, धान्य, फल, इक्षुना, पूर्णकलशैः, नैवेद्यधूपदीपैः अलङ्कृतानि। प्रियस्य आगमनं श्रुत्वा, वसुदेवः सत्त्वनिधिः, अक्रूरः, उग्रसेनः, बलरामः च अद्भुतवीर्यः, प्रद्युम्नः, चारुदेश्नः, सांबः जाम्बवतीपुत्रः, सर्वे हर्षात् शय्यासनभोजनं त्यक्त्वा, अग्रे गजपतिं स्थापयित्वा, ब्राह्मणैः शुभवाचः घोष्यमाणैः, शङ्खदुन्दुभिस्वनैः, वेदघोष्यः सम्मानिताः, रथैः, प्रेमगौरवयुताः, समागताः। शतशः प्रमुखगजाः, भगवद्दर्शनलोलुपाः, मुक्ताफलशोभितकर्णाः, दीप्तगण्डमुखाः, शोभाम् वर्धयन्ति। नर्तकाः, नाटकाः, गन्धर्वाः, सूताः, मागधाः, गीतकाराः, भगवतः चरितम् अद्भुतम् गीतवन्तः। भगवान्, स्वजनैः नगरवासिभिः च अनुगतः, प्रत्येकं यथाचारम् उपगम्य, सर्वान् सम्मानितवान्।