विद्वांसः स्वपत्नीभिः महिषवत् रमन्ति, पुत्रोत्पत्तौ कौशलिनः सन्ति, परन्तु मोक्षप्राप्तौ अकुशलिनः। सर्वत्र, धर्माचार्येषु अपि, सच्चैव वैष्णवत्वं न दृश्यते, अतः तत्त्वस्य सारः सर्वत्र नष्टः। परन्तु, युगस्य स्वभावः एवं अस्ति—कः दोषार्हः? अतः पद्मनयनः भगवान् समीपस्थः तिष्ठति, सहनशीलः। एवं श्रुत्वा, सुतः कथयति—ते सर्वे विस्मयेन पूर्णाः अभवन्। पुनः भक्तिः उवाच—“एषा अपि कथा श्रोतव्या अस्ति, हे शौनक।” भक्तिः उवाच—“देवर्षे, त्वं धन्यः, यः मम सौभाग्येन अत्र आगतः। सत्पुरुषाणां दर्शनं लोके सर्वसिद्धिं ददाति।” “जय जय तस्मै, यस्य शरीरं मायायाः आधारः, यस्य एकेन वाक्येन सर्वा वाणी सृज्यते। तस्य कृपया ध्रुवः शाश्वतं पदं प्राप्तवान्। ब्रह्मणः पुत्रं, शुभस्य पात्रं, नमामि।” श्रीमद्भागवतम् यशः—द्वितीयोऽध्यायः। नारदस्य प्रयासः भक्त्याः दुःखनिवारणाय। नारदः उवाच—“बालिके, व्यर्थं दुःखेन किम्? चिन्तया किम्? श्रीकृष्णस्य पद्मपादौ स्मर—तव दुःखं नश्यति।” “सः एव द्रौपदीं कौरवविपत्तेः रक्षितवान्, गोपिकाः च संरक्षितवान्। सः कृष्णः कः कुत्र गतः?” परन्तु, “हे भक्ते, त्वं तस्य प्राणात् अपि प्रियासि। यदा त्वं आवाहयसि, भगवान् नीचेषु अपि गृहेषु आगच्छति।” “त्रिषु युगेषु सत्यं ज्ञानं च, वैराग्यं च मोक्षस्य साधनम्; परन्तु कलौ केवलं भक्तिः ब्रह्मसाक्षात्कारं ददाति।” “एवं निश्चित्य, चेतनः त्वां सृजितवान्, कृष्णस्य प्रियं, परमानन्दरूपां, शोभनां।” “कृताञ्जलिः त्वं एकदा पप्रच्छः—‘किम् करवानि?’ तदा कृष्णः आज्ञापयत्—‘मम भक्तान् पोषय।’” “त्वं ताम् आज्ञां स्वीकृत्य, हरिः तुष्टः अभवत्। सः मुक्तिं दासीं अकरोत्, एवं ज्ञानं वैराग्यं च।” “वैकुण्ठे, त्वं स्वस्वरूपे भक्तान् पोषयसि; पृथिव्यां, छायारूपे भक्तान् पोषयितुम् अवतरसि।” “मुक्त्या, ज्ञानवैराग्याभ्यां सह, त्वं पृथिव्यां आगता, कृतयुगादि द्वापरान्तं सुखेन स्थितवती।” “कलौ, मुक्तिः कूटमतैः विपन्ना, तव आज्ञया शीघ्रं पुनः वैकुण्ठं गता।” “मुक्तिः इह आगच्छति गच्छति, यथा त्वं स्मरसि; एते द्वौ तव पुत्रौ, तव पार्श्वे रक्षितौ।” “अवहेलनात्, कलियुगे तव पुत्रौ दुर्बलौ वृद्धौ च अभवन्; तथापि, त्वं चिन्ता न कुरु—अहं उपायं चिन्तयिष्यामि।” “सुन्दरी, कलियुगस्य सदृशः कालः नास्ति; तस्मिन् युगे, सर्वगृहे सर्वजनानां मध्ये त्वां स्थापयिष्यामि।” “अन्यकर्माणि त्यक्त्वा, महोत्सवान् प्राधान्यं दत्त्वा, तस्मिन् काले अहं न हरिं सेविष्ये, न त्वां लोकस्य प्रसारयिष्ये।” “ये जीवाः कलियुगे त्वया सह वर्तन्ते—even पापिनः—ते निर्भयम् कृष्णमन्दिरं गच्छन्ति।” “ये हृदयेन प्रेमरूपया भक्त्या पूर्णाः, अपवित्राः अपि तान् न बाधयन्ति, स्वप्ने अपि न। न भूताः, न पिशाचाः, न राक्षसाः, न असुराः अपि, येषां मनः भक्तियुक्तं तान् स्पर्शेन अपि न जयन्ति।” “न तपोभिः, न वेदैः, न ज्ञानकर्मभिः, हरिः लभ्यते—केवलं भक्त्या; गोपिकाः तस्य प्रमाणम्।” “सहस्राणि जन्मानि, तदा भक्तिप्रेम उत्पद्यते; कलौ भक्त्या भक्त्या—भक्त्या कृष्णः साक्षात् भवति।” “ये भक्तिद्वेषिणः, त्रिषु लोकेषु पतन्ति; एकदा दुर्वासाः भक्तनिन्दया दुःखम् अनुभूतवान्।” “पर्याप्तं व्रतानां, तीर्थयात्रायाः, योगस्य, यज्ञानां, ज्ञानचर्चायाः—केवलं भक्तिः मोक्षं ददाति।” एवं नारदेन भक्त्याः स्वरूपं निश्चितं श्रुत्वा, सा शुभयुक्ता नारदं प्रति उवाच। भक्तिः उवाच—“हे नारद, त्वं धन्यः, यः मयि अनन्यं प्रेम अस्ति। अहं त्वां न त्यजामि, सदा तव हृदये स्थित्वा तिष्ठामि।” “दयासिनः, त्वया मम दुःखं क्षणेन नष्टम्। मम द्वौ पुत्रौ चेतनाहीनौ—तस्मात्, जागरय, जागरय।” सुतः उवाच—एवं तस्या वचनं श्रुत्वा, नारदः करुणया पूर्णः, तौ द्वौ स्पर्शयन् जागरयितुं आरब्धवान्। सः तयोः कर्णसमीपे मुखम् स्थापयित्वा, उच्चैः उवाच—“हे ज्ञान, शीघ्रं जागरय! हे वैराग्य, जागरय!” पुनः पुनः वेदान्तं गीतां च पाठयन्, तान् जागरयितुं प्रयासं अकरोत्, तथा च तौ किञ्चित् जागृतौ। तौ, नेत्राणि अपि न उद्घाट्य, शुष्ककाष्ठवत् कृशाङ्गौ, शिशिरयष्टिवत् श्यामलाङ्गौ, तृषार्तौ, पुनः निद्रायाः निमग्नौ। तयोः कृशत्वं दृष्ट्वा, पुनः निद्रायाम् मग्नौ, महर्षिः चिन्तायुक्तः अभवत्—“किम् कर्तव्यम्?” “कथा निद्रा आगच्छति? कथं वृद्धत्वम् एवम्?” इति चिन्तयन्, भार्गवः गोविन्दं स्मर्तुम् आरब्धवान्। तस्यैव काले, आकाशवाणी अभवत्—“हे ऋषे, चिन्ता न कुरु। तव प्रयासः सफलः भविष्यति—न संशयः।” “एतदर्थं, हे देवर्षे, पुण्यकर्माणि कुरु। पुण्यैः भूषिताः साधवः तव कर्म उद्घोषयन्ति।” “यदा तद् पुण्यकर्म सम्पाद्यते, तयोः निद्रा वृद्धत्वं च शीघ्रं नश्यति, भक्तिः सर्वत्र प्रसारितव्या।” एवं आकाशवाणी सर्वैः श्रुता, नारदः विस्मितः अभवत्—“एषा मया न ज्ञाता।