भीष्मस्याच्युतस्य च वचांसि श्रुत्वा, युधिष्ठिरः संशयान् ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः सम्यक् विनिवर्त्य, अनुत्तमबलैः भ्रातृभिः सहितः, इन्द्र इव, पृथिवीं शास्तुम् आरब्धवान्। तस्य राज्ये, मेघाः यथेष्टं ववर्षुः, पृथिवी च कामधुगिव सर्वान् कामान् अवाप्य ददौ, गावश्च प्रमुदिता ग्रामान् क्षीरपूरैः प्लावयन्त्यः अभवन्। नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वनानि, ओषधयः च सर्वाणि, तस्य इच्छया फलानि समर्पयामासुः। तत्र, तस्य नृपतेः अजातशत्रोः राज्ये, न किञ्चित् व्याधिः, न क्लेशः, न दैवभूतात्मसम्भूताः बाधाः प्रजानां समुपजज्ञिरे। हरिः तु, स्वबान्धवानां सुखाय, प्रियायाः स्वसुः प्रीत्यर्थं, हस्तिनापुरे कतिचित् मासान् स्थित्वा, अनुज्ञां लब्ध्वा, तान् परिष्वज्य, प्रणम्य च, रथमारुह्य, केचित् तेन परिष्वक्तः, केचित् पूजिताश्च। तत्र सन्निहिताः आसन्—सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराटतनया, गान्धारी, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, नकुलः, सहदेवः च। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराजतनयाद्याः स्त्रियश्च, शार्ङ्गधन्वनः वियोगं सहितुं न शेकुः, मोहिताः, विषण्णचित्ताश्च। सत्सङ्गेन दुष्टसम्पर्कात् विमुक्तः पण्डितः, एकवारं यशः श्रुत्वा, तं त्यक्तुं न शक्नोति। कथं पाण्डुपुत्राः, येषां मनः तस्मिन् एव स्थितम्, तेन सह दर्शनस्पर्शनसंवादशयनासनभोजनादीनि कृत्वा, तस्य वियोगं सहन्ते? सर्वे ते, हृदयानि तस्मिन् एव प्रवृत्तानि, अनिमेषदृष्टयः, स्नेहबद्धाः, इह तत्र च चरन्तः, अनुगच्छन्ति स्म। स्त्रियः तु, देवकीसुतस्य गृहनिर्गमसमये, अश्रुपातं निगृह्य, "मा किञ्चिदशुभं भवेत्" इति चिन्तयन्त्यः, तं सस्नेहम् अन्वैच्छन्। मृदङ्गशङ्खभेरीवीणापणवगोमुखधुन्धुरीआनकघण्टादुन्दुभीनां निनादः प्रतिश्रुत्यते स्म। कुरुकुलस्त्रियः, कृष्णदर्शनलालसा, राजप्रासादशिखराणि आरुह्य, प्रेममुदितस्मितलोचनाभिः, पुष्पवर्षं चक्रुः। गुडाकेशः, प्रियतममित्रप्रियः, मुक्तासूत्ररत्नदण्डयुक्तं श्वेतछत्रं गृह्णन् अग्रे स्थितः। उद्धवः सात्यकिश्च, अद्भुतवृत्कार्यः, मधुपतिं पुष्पवर्षेण शोभयन्तौ, वीजयामासतुः। तत्र तत्र, ब्राह्मणैः सत्यमङ्गलवाचः श्राव्यन्ते स्म, केचित् युक्ताः, केचित् न, गुणातीताय गुणमयाय तस्मै समर्पिताः। नगरस्य स्त्रीणां मध्ये, कृष्णमयीं वार्तां परस्परं चक्रुः, या श्रोतॄणां हृदयानि हरति। ताः ऊचुः—"एष एव पुराणः पुरुषः, गुणेषु अनवस्थितः, जगत आत्मा, ईश्वरः, सृष्टिप्रलयनिशासु स्वशक्तिम् अन्वितः। पुनः सः, स्वशक्त्या प्रेरितः, स्वजीवशक्तिम् अनुगच्छन्, नामरूपविहीनस्यात्मनः नामरूपाणि कल्पयन्, शास्त्रकर्तृरूपेण प्रवृत्तः। यद् धाम, योगिनः इन्द्रियनिग्रहवायुविजयैः, भक्तिप्रवाहशुद्धमानसैः, पश्यन्ति, स एव संसारशुद्धये योग्यः। यस्य सख्यं गीतं, यस्य कथाः वेदेषु रहसि च गोप्यः, स एक एवेश्वरः, जगदात्मा, लीलया सृजति, पालयति, विनाशयति, न तु तेषु सक्तः। यदा राजानः तमसावृतचित्ताः अधर्मेण वर्तन्ते, तदा स सात्वतानां मध्ये, श्रियं सत्यम् दयां यशश्च धारयन्, लोकहिताय, युगे युगे अवतीर्यते।" "धन्या यदुकुलधर्मः, पुण्यं मधुवनं, यत्र एष पुरुषोत्तमः, श्रीपतिः, स्वजन्मना विहरणेन च, लोकान् आनन्दयति। धन्या सा कुशस्थली, या स्वर्गस्य कीर्तिं भग्न्वती, पृथिव्यां पुण्यं वितन्वती, यस्य जनाः, तस्य प्रभोः सस्मितवलोकनं सदा पश्यन्ति। नूनं एता नार्यः, व्रतनिष्क्रयस्नानहोमादिभिः, तं पतिं लब्धवत्यः, तस्य प्रियवचनामृतपानात्, व्रजयोषितः पूर्णतया तस्मिन् एव मग्नाः। ये तु, स्वयम्वरे वीर्यशुल्केन, शिशुपालादीन् जित्वा, तेन प्राप्ताः, अन्याश्च कन्याः, प्रद्युम्नसाम्बादिराजकन्याः, भौमवधेन उद्धृताः, सहस्रशः तस्मै समर्पिताः। एता अपि, सर्वमर्यादाशुद्धिं त्यक्त्वा, परमं स्त्रीत्वं प्राप्ताः, यतः तासां पतिः, पद्मनयनः, कदापि गृहात् न निष्क्रामति, हृदयानि स्पृशन्, तिष्ठति।" एवं स्त्रीणां संवादे, हरिः सस्मितवलोकनं दत्त्वा, ताः अभ्यनन्द्य, मार्गे प्रस्थितः। अजातशत्रुः तु, मधुसूदनस्य रक्षार्थं, चतुर्विधं बलं संन्यस्य, अन्यद्भयात् तं पालयामास। ततः शौरिः, दूरात् आगतान्, विरहक्लिष्टान् कौरवान्, सस्नेहम् उपगम्य, निवर्तयित्वा, प्रियैः सहितः स्वपुरीं प्रस्थितः। सः कुरुजाङ्गलपाञ्चालशूरसेनयमुनाब्रह्मावर्तकुरुक्षेत्रमत्स्यसारस्वतान् देशान् अतीत्य, मरुद्धन्वानं मरुस्थलं, सौवीराभीरदेशांश्च, ततोऽनर्तं, भार्गवेन सह, अल्पश्रमिताश्वैः जगाम। प्रतिदेशं, जनैः यथोचितं पूजितः, सायं पश्चिमदिशं प्रति गत्वा, गोक्षेत्रं प्रति, गोपालनाय प्रस्थितः। तत्र, "भगवन्, त्वदनुज्ञया वयं दासाः स्वकार्याय गच्छेम; मुनिवरस्य प्रसादात् तव दर्शनं प्राप्तम्," इति निवेद्य, "त्वद्गुणकथायां वाणी, तव चरित्रश्रवणे श्रुतिः, सेवायां करौ, पादयोः मनः, स्मरणे शिरः, तव रूपिणां दर्शनाय नेत्रे अस्तु," इत्यादि प्रार्थितवन्तः। शुक उवाच—एवं तयोः स्तुत्वा, गोकुलेश्वरः, यः दाम्ना उलूखलबद्धः, देवतान् सस्मितं प्राह। श्रीभगवानुवाच—"मया पूर्वमेव एतद् विज्ञातम्, कृपया मुनिना प्रकाशितम्, येन वित्तमदवाक्यैः यूयं पदात् च्युताः, मम प्रसादं च लब्धवन्तौ। ये साधवः समचित्ताः, मयि एकनिष्ठाः, तेषां मम दर्शनात् बन्धनं नास्ति, यथा सूर्यः नयनान् न बध्नाति। अद्य युयम् स्वं स्थानं गच्छत, हे नलकूबर, यत् मयि उत्तमा भक्तिरेकां प्राप्तवंतौ।" एवं स कथा सम्यग् प्रवहति, श्रीभगवतो महिमानं दर्शयन्ती।