सूतः उवाच—भगवान् हरिः, जगतां स्रष्टा, कुरुवंशं स्वजनदग्धदहनैः नष्टं पुनरुत्थाप्य, धर्मात्मनं युधिष्ठिरं स्वराज्ये प्रतिष्ठाप्य, हृदि परं संतोषं लेभे। भीष्मस्य च अच्युतस्य च वचनानि श्रुत्वा, संशयान् विज्ञानप्रकाशेन विनिर्गत्य, युधिष्ठिरः, अजितैः भ्रातृभिः सहितः, इन्द्रवत् पृथिवीं शशास। तस्य राज्ये मेघाः कामानुसारं ववर्षुः, पृथिवी च कामधुगिव सर्वं वाञ्छितं फलम् अदात्, गावश्च हर्षपूर्णाः ग्रामान् क्षीरधाराभिः सिञ्चन्त्यः सन्तुष्टाः आसन्। नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वनानि, ओषधयः च स्वयमेव स्फुटितफला अभवन्। तस्य राज्ञः, अजातशत्रोः, राज्ये, न कश्चन व्याधिः, रोगः, क्लेशः, दैवभूतात्मसम्भवः, प्रजाः कदापि न व्यथयामास। हरिः, स्वजनानां सुखाय, प्रियतमाय भगिन्यै च प्रियं कृत्वा, हस्तिनापुरे कतिचित् मासान् स्थित्वा, अनन्तरं अनुमतेषु, सम्यक् अभिवाद्य आलिङ्ग्य च, रथमारुह्य, केचित् आलिङ्गनपूर्वकं सत्कृत्य च, प्रस्थितवान्। तत्र उपस्थिताः आसन्—सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराटतनया, गान्धारी, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, नकुलसहदेवौ च। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराजतनयाद्याः च महिलाः, शार्ङ्गधन्वनः वियोगं न सहन्त्यः, मोहविह्वलाः अभवन्। सत्सङ्गेन पापसङ्गात् विमुक्तः, कश्चन विवेकी, एकवारं श्रुत्वा भगवतः कीर्तिम्, तां विस्मरितुं न शक्नोति। कथं पाण्डुपुत्राः, येषां चेतांसि तस्मिन् एव स्थितानि, तं दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, संवाद्य, सह शय्यासनभोजनैः, तस्य वियोगं सहन्ते? सर्वे तु, हृत्स्पृहया तं अनुसरन्तः, अनिमिषदृष्टयः, स्नेहपाशबद्धाः, विचित्रेषु स्थलेषु विचरन्तः, तं पृष्ठतः अन्वयुः। कुरुकुलस्त्रियः, देवकीसुतस्य गृहतः निर्गमने, 'किञ्चिदपि अमंगलं मा भवतु' इति चिन्तयन्त्यः, प्रवहदश्रूणि निगृह्य तिष्ठन्त्यः, तं स्मरन्त्यः। मृदङ्गशङ्खभेरीवीणापणवगोमुखधुन्धुरीआनकघण्टादुन्दुभीनां निनादः प्रवर्तितः। कुरुकुलस्त्रियः, कृष्णदर्शनलालसा, प्रासादाग्रेषु आरुह्य, स्नेहमोदविभावितस्मितलोचनाभिः, पुष्पवृष्टिं चक्रुः। गुडाकेशः, प्रियसखिप्रियः, मुक्ताफलश्रृङ्खलाभूषितं रत्नदण्डचामरं शुक्लछत्रं जग्राह। उद्धवः सात्यकिश्च, अद्भुतचामराभ्यां, पुष्पवृष्टिमध्ये, मार्गे शोभमानं मधुपतिं व्यजन्तौ स्थितौ। क्वचित् द्विजैः, गुणातीतगुणात्मने, यथायोग्यं यथान्यायं च, आशीर्वचनानि उच्चारितानि। नगरस्य कौरेन्द्रस्त्रीणां मध्ये, तं चिन्तयन्तीनां, परस्परं रमणीयं संवादः, सर्वश्रुतिसुखदः, प्रवर्तितः। 'एष एव हि पुरुषः, गुणानां पूर्वं, आत्मनि अव्यक्ते, जगदात्मा ईश्वरः, स्वशक्तौ लीनायां, केवलोऽवस्थितः' इति ताः ऊचुः। 'सः पुनः, स्वशक्त्याविष्टः, स्वां जीवशक्तिं अनुगम्य, सृष्टुम् इच्छन्, नामरूपयोः कल्पनायै, शास्त्रकर्ता, तद् प्रवर्तयामास। यं मुनयः, जितेन्द्रियाः, जितप्राणाः, भक्तिप्रवाहविशुद्धचित्ताः, पश्यन्ति, स एव संसारशुद्धये अर्हति। यस्य सख्यं वेदेषु, गुह्येषु च, गीयते, स एक एवेश्वरः, जगदात्मा, लीलया सृष्टिस्थितिसंहारान् कुर्वन्, तेषु अनासक्तः' इति ताः ऊचुः। 'यदा राजानः तमसाच्छन्नचित्ताः अधर्मेण जीवन्ति, तदा स सात्वतवृषभः, श्रीधर्मदयायशोभिः स्वरूपैः, युगयुगे लोकहिताय आविर्भवति। अहो, यदुवंशः कीर्तनीयः, मधुवनं च पावनं, यत्र भगवान् श्रीपतिर्जन्मविहाराभ्यां लोकं मोदयति। कुशस्थली स्वर्गस्य यशः हरन्ती, भूमिं पुण्यां कुर्वती, सदा तस्य प्रियस्य मुखस्मितावलोकनं प्रजाः पश्यन्ति' इति स्त्रियः ऊचुः। 'नूनं, एता महिलाः व्रतस्नानहोमादिभिः भगवन्तं सम्पूज्य, तेन पाणिग्रहणं प्राप्ताः। व्रजस्त्रियः तु तस्य प्रेममधुरवचनामृतपानात् भगवति एकचित्ताः अभवन्। या अपि स्वयमेव स्वयम्बरमण्डपे वीर्यशुल्केन जिताः, शिशुपालादीन् नृपतीन् विजित्य, अन्याश्च प्रद्युम्नसाम्बादिराजकन्याः, भौमवधेन मुक्ताः, सहस्रशः तस्य पत्न्यः अभवन्।' 'एता अपि, लज्जां शुचिं च त्यक्त्वा, परमं स्त्रीत्वं प्राप्ताः, यतः तेषां पतिः पद्मलोचनः, गृहात् कदापि न निष्क्रामति, हृदयेषु सदा स्थितः।' इत्येवं स्त्रीणां संवादे, हरिः स्मितावलोकनपूर्वं ताः सम्भाष्य, स्वमार्गे प्रस्थितवान्। अजातशत्रुः, मधुसूदनस्य रक्षार्थं, स्नेहात्, चतुर्विधबलं तस्य पृष्ठतः योजयामास। ततः शौरिः, दूरात् आगतान्, कृष्णवियोगदुःखदग्धान् कुरून् दृष्ट्वा, स्नेहेन प्रत्याश्वास्य, प्रियजनैः सह स्वपुरं प्रस्थितः। स कुरुजनाङ्गलपाञ्चालशूरसेनयमुनाब्रह्मावर्तकुरुक्षेत्रमत्स्यसारस्वतान् देशान् अतीत्य, मरुद्धन्वमरुस्थलं लङ्घयित्वा, सौवीराभीरानार्तदेशान्, भार्गवेन सहितः, श्रान्ताश्वः अगच्छत्। यत्र यत्र अगच्छत्, तत्र तत्र जनैः सम्यक् पूजितः, सायं पश्चिमदिशं प्रति गच्छन्, गवां भूमिं चरायै प्राविशत्। तत्र प्रजाः, 'भगवन्, वयं तव सेवकाः, ऋषेः प्रसादात् तव दर्शनं प्राप्तवन्तः, अनुमतिं दत्त्वा गच्छेम' इति ऊचुः। 'नः वाणी तव गुणकीर्तने, श्रोत्रे तव कथाश्रवणे, हस्तौ तव सेवायाम्, मनः तव पादयोः, शिरः तव स्मरणे, नेत्रे तव भक्तजनदर्शने सन्तु' इति प्रार्थयन्तः। शुकः उवाच—एवं तयोः स्तुवतोः, गोकुलेश्वरः, यः यदा दाम्ना उलूखलबद्धः, देवतान् सस्मितं प्रत्युवाच। भगवान् उवाच—'एतत् मया पूर्वमेव ज्ञातं, दयालुना मुनिना उक्तं, युष्माकं धनदर्पदोषेण स्थानभ्रंशः, मम प्रसादश्च। ये सन्तः, समचित्ताः, मयि एकभक्तिमन्तः, तेषां मम दर्शनात् न बन्धः, यथा सूर्यस्य दर्शनं पुरुषाणां न बन्धनं भवति' इति। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे दशमेऽध्याये कथेयं प्रवहति।