मणिनिर्मितसोपानैः सरःसु नीलमणिभिः शोभितानि पद्मैः शतपत्रैः कुमुदैश्च पूर्णानि, हंसक्रौञ्चचक्रवाकसेवितानि तत्रासन्। तत्रैव राजर्षिः उत्तानपादः, आत्मनः पुत्रस्य अद्भुतं यशः श्रुत्वा दृष्ट्वा च, परमविस्मयमवाप। स च राजा, पुत्रं प्रजासु प्रियं मन्त्रिभिः च अनुमोदितं दृष्ट्वा, ध्रुवं पृथिव्याः अधिपतिं चकार। स्वस्य वृद्धिं विज्ञाय, स नृपतिः वैराग्ययुक्तः, आत्मनः गतिं चिन्तयन् वनं प्रति प्रस्थितवान्। अनन्तरं नैमिषारण्ये शौनकः महर्षिं सूतमिदं पप्रच्छ—"धर्मज्ञोत्तम! युधिष्ठिरेण स्वराज्यलाभकामैः रिपुभिः हतेषु, भ्रातृभिः सह भोजनसंपादनं कृत्वा, ततोऽसौ किं चकार? कथं वा नन्वगात्?" इत्युक्ते, सूतः प्रत्युवाच—"हरिः, जगत्कर्ता, स्वसुतैः स्वदाहे विनष्टां कुरुवंशधारां पुनः स्थापयित्वा, युधिष्ठिरं स्वराज्ये प्रतिष्ठाप्य, हृष्टचित्तः बभूव। भीष्मस्याच्युतस्य च वचः श्रुत्वा, संशयान् ज्ञानप्रकाशेन विनिर्दधत्, युधिष्ठिरः अजितैः भ्रातृभिः सहितः, इन्द्रवत् पृथिवीं शशास। तस्य राज्ये, वृष्टयः कामानुगाः, भूमिः सर्वकामदुघा, गावः प्रमोदिताः ग्रामान् दुग्धधाराभिः पूरयन्त्यः। नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वनानि, ओषधयः च—सर्वं यथाकामं फलं ददुः। तस्य राज्ये, दैवभूतात्मसम्भवानि व्याधयः क्लेशाश्च कस्यचित् नासन्। हरिः, हास्तिनपुरे कतिचिन्मासान् स्वसखीनां प्रियायै च स्वभगिन्याः तुष्टये स्थित्वा, अनुज्ञां लब्ध्वा, तान् आलिङ्ग्य प्रणम्य, रथमारुह्य, केचित् आलिङ्गितः, केचित् पूजितः, निष्क्रम्य ययौ। तत्र सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराटतनया, गान्धारी, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, नकुलसहदेवौ च आसन्। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराजकन्यादयः स्त्रियश्च, शार्ङ्गधनुषः वियोगं न शेकुः सोढुम्। सत्संगेन दुष्संगात् विमुक्तः पुमान्, एकवारं हरिकथामृतश्रवणात्, तं विना तदन्यं त्यक्तुं न शक्नोति। पृथापुत्राः, मनः तस्मिन् न्यस्तं कृत्वा, दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, संवाद्य, शय्यासनभोजनैः सह, तद्वियोगं कथं सहिष्यन्ते? सर्वे तु, हृदयानि तस्मिन् प्रवाहितानि कृत्वा, अनिमेषदृष्टयः स्नेहबद्धाः, तं पृष्ठतः अनुगच्छन् विचेरुः। कुरुकुलस्त्रियः, देवकीसुतविरहविह्वलाः, अश्रुपातं निगृह्य, 'गृहत्यागे किञ्चिदशुभं मा भूयात्' इति चिन्तयन्त्यः स्थिताः। मृदङ्गशङ्खभेरीवीणापणवगोमुखधुन्धुरीयानकघण्टादुन्दुभीनां शब्दः समन्तात् प्रवर्तितः। कुरुकुलस्त्रियः, कृष्णदर्शनलालसाः, विमानाग्रेषु स्थित्वा, प्रेममुदितस्मितलोचनाः, पुष्पवृष्टिं चक्रुः। गुडाकेशः, प्रियसखस्य प्रियः, श्वेतच्छत्रं मुक्तादामविभूषितं मणिदण्डं च गृहित्वा स्थितः। उद्धवः सात्यकिश्च, अद्भुतचामरैः, पुष्पवृष्टिमध्ये मार्गे शोभमानं मधुपतिं सेवेताम्। यत्र तत्र च, विप्रैः सत्यमिष्टमिष्टं च स्वस्तिवचनं गुणातीतस्य गुणात्मनः प्रति श्रूयते। नगरस्त्रीणां मध्ये, श्रीकृष्णे मनो न्यस्य, परस्परं हर्षजनकं संवादः प्रवृत्तः। "एष एव पुरुषः सनातनः, गुणाभावपूर्वं स्वयमेव स्थितः, विश्वात्मा, स्वशक्त्या लीनायां प्रलयनिशायाम्। स एव पुनः, स्वशक्त्या प्रेरितः, स्वजीवशक्तिं अनुगम्य, सृष्ट्यर्थं नामरूपविहीनस्यात्मनः नामरूपविधानाय, वेदकर्ता, प्रवृत्तिं चकार। तद्वास एव, यं योगिनः जितेन्द्रियाः जितवाताः, भक्तिप्रवाहविशुद्धमना, पश्यन्ति, स एव संसारशुद्धये योग्यः। यस्य मैत्री गायते, वेदेषु रहसि च रहस्यविद्भिः कथ्यते, स एवैकः भगवान्, विश्वात्मा, लीलया सृजति, पालयति, हन्ति, तत्र न सञ्जायते। यदा यदा राजानः तमसाच्छन्नबुद्धयः अधर्मेण वर्तन्ते, तदा तदा सात्वतवंशे, सः श्रीसत्यदयाशौर्यकीर्तिभिः संयुक्तः, लोकहिताय युगे युगे अवतरति। अहो, यदुवंशः खलु पुण्यः, मधुवनं च परमपावनं, यत्रायं पुरुषोत्तमः, श्रीपतिः, जन्मविहाराभ्यां लोकं आनन्दयति। कुशस्थली अपि स्वर्गस्य कीर्तिं जयति, भूमिं पुण्ययति, यतोऽत्र जनाः तस्य सस्मितावलोकनं सदा पश्यन्ति।" "नूनं, एताः स्त्रियः व्रतस्नानार्चनादिभिः भगवन्तं सम्पूज्य, तेन पाणिग्रहणं प्राप्ताः; व्रजयोषितः तस्य प्रियवचनामृतपानात् तन्मयीभूताः। या अपि स्वयम्वरे शौर्येण जिताः, शिशुपालादिदैत्यवधेन, प्रद्युम्नसाम्बादिदुहितरः च, सहेन सहस्रशः तस्य परिणीताः। एता अपि, सत्स्त्रीधर्मं परित्यज्य, परमं स्त्रीत्वं प्राप्ताः, यतो हि पद्मलोचनः पतिः तासां गृहं न कदापि त्यजति, तासां हृदयेषु सन्निहितः।" इत्येवं नगरस्त्रीणां संवादे, हरिः स्निग्धस्मितेन ताः अवलोक्य, स्वमार्गे प्रस्थितः। अजातशत्रुः, मदुसूदनस्य रक्षार्थं, स्नेहानुरागयुक्तः, चतुरङ्गबलं व्यवस्थितवान्। ततः शौरिः, दूरागतान् कुरून् वियोगविह्वलान् दृष्ट्वा, स्नेहानुग्रहपूर्णं प्रोत्साह्य, प्रियजनैः सह स्वपुरीं प्रति प्रस्थितः। स कुरुजनाङ्गलपाञ्चालशूरसेनयमुनाब्रह्मावर्तकुरुक्षेत्रमत्स्यसारस्वतान् देशान् अतिक्रम्य, मरुद्धन्वनं पारगत्य, सौवीराभीरदेशान् च, ततोऽनर्तं, भार्गवेन सहितः, अश्वान् किञ्चिद्विश्रान्तान् कृत्वा, जगाम। प्रतिदेशं, हरिः तत्रस्थानां जनानां यथोचितं पूजां प्राप्य, सायं पश्चिमदिशं गत्वा, गवां देशं प्रति प्रस्थितवान्।