सौन्दर्यवनानि दिव्यतरुविशेषैः शोभमानानि तत्र आसन्, यत्र द्विसंख्यानि विहङ्गानां मधुरकूजनैः तथा मदोन्मत्तमधूनां गुंजनैः रम्यतां प्राप्तानि। तत्रापि जलाशयाः लाजवार्पणिनिर्मितसोपानैः अलंकृताः आसन्, पद्मैः शतपत्रैः कुमुदैः च पूर्णाः, हंसकुलैः, बकैः, चक्रवाकैः च सेविताः। एतद्विलक्षणं पुत्रस्य महिमानं श्रुत्वा दृष्ट्वा च राजा उत्तानपादः राजर्षिः परमाश्चर्येण पूर्णः अभवत्। सर्वजनप्रियं, मन्त्रिप्रियं च पुत्रं दृष्ट्वा, तं वृद्धिं प्राप्तं जानन्, राजा उत्तानपादः ध्रुवं पृथिव्याः अधिपतिं कृतवान्। स्वयम् वृद्धावस्थां अनुभूय, नृपः वैराग्ययुक्तः आत्मपथं चिन्तयन् वनं प्रति निर्गतः। अथ शौनकः पप्रच्छ—"धर्मिष्ठश्रेष्ठ, युधिष्ठिरः शत्रून् हत्वा, यैः राज्यं धनं च स्पृशितम्, भ्रातृभिः सह भोजनसंपादनं कृत्वा, तदनन्तरं किं अकरोत्? कथं अगच्छत्?" सुतः उवाच—"हरिः, जगत्कर्ता, कुरुवंशं स्वबन्धुज्वालया विनष्टं पुनः स्थापयित्वा, युधिष्ठिरं स्वराज्ये संस्थाप्य, हृदयेन तुष्टः अभवत्। भीष्मस्य अच्युतस्य च वचनानि श्रुत्वा, संशयः ज्ञानविज्ञानाभ्यां नष्टः, युधिष्ठिरः अजेयैः सह भूमिं इन्द्रवत् भ्रातृभिः अनुगतः शासितुम् आरब्धवान्। तस्य राज्ये मेघाः इच्छितवर्षं वर्षन्ति, भूमिः सर्वमनुकूलं फलन्ति, गावः हर्षपूर्णाः ग्रामान् क्षीरपूरितान् अकुर्वन्। नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वनानि, ओषधयः, सर्वाणि औषधानि, यथेष्टं फलानि ददुः। तस्य राज्ञः, यस्य शत्रु न जातः, राज्ये, दैवात्, परजनात्, स्वजनात् च, रोगाः, व्याधयः, क्लेशाः कदाचित् न सञ्जाताः। हरिः, हस्तिनापुरे किञ्चित्कालं सखिभ्यः आनन्दं दातुं, प्रियायाः भगिन्याः च तुष्ट्यर्थं स्थित्वा, अनुमत्याः, अभ्यनुज्ञाय, आलिङ्ग्य, प्रणम्य च, रथं आरोहति स्म। तत्र सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराटकन्या, गान्धारी, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, तथा नकुलसहदेवौ उपस्थिताः। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराजकन्याद्याः महिलाः, शार्ङ्गधारिणः वियोगं न सहन्ति स्म। सत्सङ्गेन दूषणसङ्गात् विमुक्तः, बुद्धिमान् जनः, एकवारं श्रीकृष्णस्य कीर्तिं श्रुत्वा, तं त्यक्तुं न शक्नोति। पृथा-पुत्राः, येषां मनः तस्मिन् स्थिरम्, तं दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, संवादं कृत्वा, सह शयनं, आसनं, भोजनं च, तस्य वियोगं कथं सह्यं कुर्युः? सर्वे जनाः, तं अनुगच्छन्तः, प्रेमबद्धाः, दृष्टिपुटैः अपि न निमीलन्तः, चित्तैः तं अनुगृह्णन्तः, विचित्रं विचरन्ति स्म। महिलाः, देवकीसुतस्य गृहतः निर्गमनसमये, अश्रुपातं निवार्य, 'किञ्चित् अनिष्टं न भवतु' इति चिन्तयन्त्यः, तं अनुगृह्णन्ति स्म। मृदङ्गाः, शङ्खाः, भेरीः, वीणाः, पणवाः, गोमुखाः, धुन्धुरयः, आनकाः, घण्टाः, दुण्डुभयः च उच्चैः निनदन्ति स्म। कुरुवंशमहिलाः, कृष्णदर्शनलालसाः, प्रासादाग्रेषु आरुह्य, पुष्पवर्षं कृत्वा, प्रेममुदितदृष्टिभिः तं पश्यन्ति स्म। गुडाकेशः, प्रियसखिप्रियः, श्वेतच्छत्रं मुक्तासूत्ररत्नदण्डयुक्तं धारयति स्म। उद्धवः, सात्यकिः च, अद्भुतवातः पाणिभिः माधुपतिं मार्गे पुष्पवर्षेण शोभयन्ति स्म। द्विजातयः, तत्र तत्र, गुणातीतस्य गुणात्मनः प्रति, शुभाशुभाः आशीर्वादाः उच्चरन्ति स्म। कौरवराजनगरमहिलाः, तं स्मृत्वा, परस्परं संवादं कुर्वन्ति स्म, यः सर्वश्रवणानां मनः आकर्षति। ताः उचुः—"एषः एव प्राचीनः पुरुषः, गुणातीतः, सृष्टिप्राक् आत्मा, जगन्नाथः, स्वशक्त्या प्रलयनिशायां स्थितः। पुनः, स्वशक्त्याः प्रेरणया, स्वजीवनशक्तिं अनुगृह्य, सृष्ट्यर्थं, नामरूपविन्यासं इच्छन्, वेदकर्ता, तां प्रवर्तयति। साधवः, इन्द्रियविजिताः, वातसंयमिताः, भक्तिप्लुतशुद्धचित्ताः, तस्य धाम दर्शनं कुर्वन्ति, स एव संसारपावनः। यस्य सख्यं गीतं, यस्य कथाः वेदेषु गुह्येषु च गूढज्ञैः कथ्यन्ते, स एको जगन्नाथः, लीलया सृजन, पालन, संहारं कुर्वन्, तत्र आसक्तः न भवति। यदा यदा राज्ञः, अज्ञानदुष्टचित्ताः, अधर्मेन जीवन्ति, तदा सत्वतवर्गात्, सः धर्म, सत्य, दया, कीर्तियुक्तं रूपं धृत्वा, लोकहिताय युगयुगं प्रकटते। अहो, यदुवंशः साध्यः, मधुवनं परमपावनं, यत्र श्रीनिवासः जन्म, विहारं च कृत्वा, सर्वान् आनन्दयति। कुशस्थली, स्वर्गस्य कीर्तिं अपि अतिक्रम्य, भूमेः पुण्यं वर्धयन्ती, भाग्यशालिनी, यस्य जनाः भगवत्कृपया सदा तस्य हास्यस्मितदृष्टिं पश्यन्ति। नूनं, ताः महिलाः, व्रतस्नानहोमादिभिः तं पूजिताः, यतः तेन पाणिग्रहं प्राप्ताः; व्रजस्त्रियः तस्य प्रेममधुरवचनं पुनः पुनः पिबन्त्यः, तं सर्वथा मनः समर्पयन्ति। ये स्त्रियः, स्वयम्वरे स्ववीर्यबलदानेन भगवता जिताः, शिशुपालाद्यराज्ञः विजित्य, तथा प्रद्युम्नसंभाद्यराजकन्याः, भौमं हत्वा भगवता उद्धृताः, ताः सहस्रशः भगवतो गृहम् आगच्छन्। ताः महिलाः, सर्वलज्जाशीलं परित्यज्य, परमस्त्रीत्वं प्राप्ताः, यतः तस्य पद्मलोचनपतेः पतिः कदापि गृहं न त्यजति, तासां हृदयम् स्पृशति। एवं नगरीमहिलाः संवादं कुर्वन्त्यः, हरिः, हास्यस्मितदृष्ट्या ताः अभिवाद्य, मार्गे अग्रे गतवान्। अजातशत्रुः, मद्वैरिणः रक्षायै, अन्यैः सम्भाव्यम् आपद्भ्यः रक्षणार्थं, चतुर्विधं सैन्यं संयोजयत्। शौरिः, दूरात् आगतान्, वियोगदुःखान् कौरवान् दृष्ट्वा, स्नेहपूर्वम् प्रत्यावर्तयन्, प्रियजनैः सह स्वनगरं प्रति प्रस्थितः। सः कुरु, जाङ्गल, पाञ्चाल, शूरसेन, यमुनापार्श्व, ब्रह्मावर्त, कुरुक्षेत्र, मत्स्य, सारस्वतदेशान् अतीत्य, मरुदान्वमरुस्थलं लंघयित्वा, सौवीराभीरदेशान्, अनर्तं च, भार्गवसहितः, अश्वान् किंचित् क्लान्तान् कृत्वा, प्रस्थितवान्।