तत्र तस्मिन् दिव्ये प्रासादे, महा-मणि-गणैः भूषिते, सः स्वपित्रा परम-स्नेहेन लालयमानः स्वर्गे देववत् निवसन् आसीत्। तत्र शय्याः क्षीर-फेन-शुभ्राः सुवर्ण-भूषणैः सुसज्जिताः आसन्, आसीनानि च परम-रत्नमयानि, सर्वोपकरणानि सुवर्णमयानि च दृश्यन्ते स्म। तत्र स्फटिक-भित्तिषु च महा-वैडूर्येषु च स्त्री-भूषण-रत्नैः भूषिताः रत्न-दीपाः प्रकाशमाना आसन्। तत्र रमणीय-उद्याना दिव्य-द्रुमैः शोभिता आसन्, यत्र विहग-युगलानां कूजनं मदोत्कण्ठित-भृङ्गाणां गानं च सदा श्रूयते स्म। तत्र नील-मणि-शिलासोपानकानि सरांसि पद्मैः, उत्पलैः, कुमुदैः च पूर्णानि, हंस-क्रौञ्च-चक्रवाक-सेवितानि च आसन्। एवं सुतस्यातिमानुषं वैभवं दृष्ट्वा श्रुत्वा च, राजा उत्तानपादः राजर्षिः परम-आश्चर्येण पूर्णः अभवत्। तं जनप्रियं, मन्त्रिभिः च अनुमोदितं दृष्ट्वा, राजा ध्रुवं पृथिव्याः अधिपतिं कृतवान्। स्वस्य वार्धक्यं विज्ञाय, सः नरपतिर्वैराग्ययुक्तः, आत्मनः मार्गं चिन्तयन्, वनं प्रति निर्ययौ। एतेनैव कालेन, शौनकः पप्रच्छ—"धर्मज्ञोत्तम! युधिष्ठिरः शत्रून् निहत्य राज्य-धन-लोभिनः, भ्रातृभिः सह सुरक्षित-भोजनः किम् अकरोत्? कथं चकार?" इति। सूतः उवाच—"हरिः जगतां स्रष्टा, स्व-बन्धु-विनाशनाग्निना नष्टां कुरुवंश-लक्ष्मीम् पुनः स्थापयित्वा, युधिष्ठिरं स्व-राज्ये प्रतिष्ठाप्य, हृष्ट-चित्तः अभवत्। भीष्म-अच्युत-वचनानि श्रुत्वा, संशय-विनाशकं तत्त्वज्ञानं प्राप्य, युधिष्ठिरः अपराजितैः भ्रातृभिः सह इन्द्रवत् पृथिवीं शशास। तस्य राज्ये, मेघाः यथाकामं ववर्षुः, पृथिवी सर्वं कामधुग् अभवत्, गावः हर्षेण ग्रामान् क्षीरधाराभिः सिञ्चन्त्यः आसन्। नद्यः, सागराः, गिरयः, वनानि, ओषधयः च यथाकामं फलानि अददुः। तस्य राज्ये, दैव-भूत-आत्म-सम्भवानि व्याधयः क्लेशाः च कदापि न अभवन्। हरिः, किञ्चित् मासान् हस्तिनापुरे स्थित्वा, स्व-बान्धवानां हर्षाय, स्व-स्नुषां तुष्ट्यै, तत्र वसन्। तत्र, अनुज्ञां लब्ध्वा, स्नेहेन आलिङ्ग्य, प्रणम्य च, रथमारोह्य, केचित् आलिङ्गितः, केचित् पूजितः च अभवत्। तत्र उपस्थिताः आसन्—सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराट-तनया, गान्धारी, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, नकुल-सहदेवौ च। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराज-तन्यादयः स्त्रियः च, शार्ङ्गधन्वनः वियोगं न सहन्त्यः, मोहिताः, विषण्णाः च आसन्। सत्सङ्गेन दूषित-सङ्गात् विमुक्तः, बुधः एकदा भगवत्-कीर्तिं श्रुत्वा, तां विहाय न शक्नोति। पाण्डुपुत्राः, येषां मनः तस्मिन् एव स्थितम्, साक्षात् दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, भाषमाणाः, सह शय्यायाम्, उपवेशने, भोजनकाले च तेन सह स्थित्वा, कथं वियोगं सहेरन्? सर्वे अपि, हृदयानि तस्मै सन्दधाना, अनिमिष-लोचनैः पृष्ठतः अन्वगच्छन्, स्नेह-बद्धाः, इतस्ततः विचरन्तः। तत्र कुरुकुल-स्त्रियः, देवकीसुतस्य गृहम् त्यजतः, अश्रूणि निगृह्य, 'किंचित् अपशकुनं मा भूयात्' इति चिन्तयन्त्यः। मृदङ्गाः, शङ्खाः, भेर्यः, वीणाः, पणवाः, गोमुखाः, धुन्धुरयः, आनकाः, घण्टाः, दुन्दुभयः च शब्दायमानाः आसन्। कुरुवर-स्त्रियः, कृष्ण-दर्शन-लालसाः, प्रासाद-शिखराणि आरुह्य, प्रेम-लज्जा-स्मित-विलास-विलोकनैः पुष्पवृष्टिं चक्रुः। गुढाकेशः, प्रिय-सखा, श्वेत-छत्रं मुक्तादाम-रत्नदण्ड-संयुक्तं जग्राह। उद्धवः सात्यकिश्च, दिव्य-चामरैः माधुपतिं सेवमानौ, पन्थाने पुष्पवृष्ट्या शोभमानं विचित्रयामासतुः। यत्र तत्र च, द्विजैः, गुणातीतस्य गुणात्मनः प्रति, किञ्चित् यथोचितं, किञ्चित् अयुक्तं, आशीर्वचनानि श्रूयन्ते स्म। तदा नगर-स्त्रीणां मध्ये, भगवद्-भाव-विह्वलानां, परस्परं संवादः प्रवर्तते स्म, यः श्रोतृणां चित्तं हरति। ताः ऊचुः—"स एवायं पुरुषः, यः गुणानां पूर्वे, आत्मनि एकरसे, जगन्नाथः, स्वशक्त्या निद्रायां प्रविष्टः आसीत्। स एव, पुनः, स्वशक्त्या प्रेरितः, सृष्ट्यर्थं, नामरूप-कल्पनायै, वेद-निर्माता, प्रकृतिं प्रेरयामास। यं योगिनः, जितात्मानः, जितप्राणाः, परभक्त्या शुद्धचित्ताः पश्यन्ति, स एव अस्माकं जीवनं शुद्धयितुम् अर्हति। यः सखा गीतः, यः वेदेषु, रहस्येषु, गीयते, स एवैकः जगन्नाथः, लीला-क्रीडया सृजन्, पालयन्, लयञ्च कुर्यादपि, तेषु न सङ्गं गच्छति।" "यदा राजानः तमसावृता, अधर्मेण जीवन्ति, तदा स सत्त्वतः मध्ये, श्री-धर्म-सत्य-कृपा-कीर्तिभिः युक्तः, युगानुयुगं लोक-हिताय अवतीर्यते। अहो, यदुवंशः कियत् पुण्यः! मधुवनं च कियत् पावनम्! यत्रायं पुरुषोत्तमः, श्रीपतिः, जन्मना विचरणेन च, लोकान् प्रमोदयति। कुशस्थली तु स्वर्गस्य कीर्तिं हरति, धर्मं च पृथिव्यां स्थापयति, यत्र तस्य जनाः सदा प्रसन्न-वदनं भगवन्तं पश्यन्ति।" "नूनं, एता नार्यः व्रत-स्नान-होमादिभिः भगवन्तं पूजयन्त्यः, तेन पाणिग्रहणं प्राप्ताः। व्रजस्त्रियः तस्य प्रिय-वचनामृतं पुनः पुनः पीत्वा, तस्मिन् एव लीनाः अभवन्। याः स्वयंवरे शौर्येण जिताः, शिशुपालादीन् बलान् नृपतीन् जित्वा, प्रद्युम्न-साम्बादि-राजकन्याः च, याः भौमं हत्वा उद्धृताः, ताः सहस्रशः भगवति समर्पिताः।" "एता नार्यः, शील-पावन्यौ त्यक्त्वापि, परम-स्त्रीत्वं प्राप्ताः, यः तासां पतिः पद्मनयनः, कदापि गृहेभ्यः न गच्छति, हृदयानि स्पृशन् सदा तिष्ठति।" इति नगर-स्त्रियः संवादं कुर्वत्यः, भगवान् हरिः सस्मित-विलोचनः ताः वाक्यानि अनुमोद्य, मार्गे अग्रे प्रस्थितः। अजातशत्रुः अपि, मधुसूदनस्य रक्षार्थं, अन्यैः सम्भाव्यमान-अपद्भ्यः, चतुरङ्गिणीं सेनां व्यवस्थितवान्।