ध्रुवः स्वपितुः राजगृहं प्रविशन् स्नेहात् साध्वीभिः स्त्रीभिः सौम्यगानानि शृण्वन् ताभिः सुस्वागतम् आशीर्भिश्च पूजितः। तत्र तस्य पितरौ परमप्रियं पुत्रं स्नेहेन रक्षितवन्तौ, स च दिव्ये तस्मिन् महाप्रासादे स्वर्गे देववत् वसति स्म। तस्य प्रासादस्य शय्याः क्षीरफेनशुभ्राः सुवर्णालङ्कृताश्चासन्, आसनानि परममूल्यानि, उपस्कराः सर्वे सुवर्णमयाः। तत्र स्फटिकभित्तिषु महापन्नगमणिषु च स्त्रीरत्नाभरणोपेताः रत्नदीपाः विराजन्ति स्म। तत्र दिव्यवाटिकाः आसन्, यत्र अद्भुतैः सुरद्रुमैः संयुक्तम्, विहगयुगलानां कलरवः मदोन्मत्तभृङ्गानां गीतं च शृयते स्म। तत्र पद्मैः शतपत्रैः कुमुदैश्च पूर्णानि नीलमणिशिलास्तरणानि सरांसि हंसक्रौञ्चचक्रवाकैः सेव्यमानानि आसन्। एतेषु सर्वेषु ध्रुवस्य अतुल्यं वैभवं दृष्ट्वा श्रुत्वा च राजा उत्तानपादः परमाश्चर्येण पूर्णः। स च प्रजासु प्रियतमे, मन्त्रिभिः अनुमते, पुत्रं ध्रुवं भूमिपतित्वे न्ययोजयत्। स्वस्य जरा-कालं विज्ञाय, स राजर्षिः पुरुषश्रेष्ठः वैराग्येन वनं प्रति प्रस्थितवान्, आत्मनः गतिं चिन्तयन्। अथ शौनकः उवाच— धर्मज्ञश्रेष्ठ! युधिष्ठिरः भ्रातृभिः सह शत्रून् हत्वा राज्यं वित्तं च प्राप्य, तदनन्तरं किं कृतवान्? कथं प्रवृत्तः? सुत उवाच— श्रीहरिः, जगतां स्रष्टा, स्वकीयैः कुलपुत्रैः दग्धं कुरुवंशं पुनः स्थापयित्वा, युधिष्ठिरं स्वराज्ये प्रतिष्ठाप्य, हृदि संतुष्टः। भीष्मस्याच्युतस्य च वाक्यं श्रुत्वा, तत्त्वज्ञानविनिर्मुक्तसंशयः युधिष्ठिरः अजेयैः भ्रातृभिः सहितः इन्द्रवत् पृथिवीं पालयामास। तस्य राज्ये वृष्टयः कामानुगाः, पृथिवी सर्वकामदायिनी, गावः हर्षेण ग्रामान् क्षीरस्रोतसा सिञ्चन्ति स्म। नद्यः, समुद्राः, गिरयः, वनानि, ओषधयः च सर्वे इच्छानुसारं फलानि ददुः। तस्य राज्ये न कश्चित् व्याधिः, न रोगः, नापि क्लेशः—दैविक-भौतिक-आध्यात्मिकदोषैः जनाः न पीडिताः। श्रीकृष्णः किञ्चित्कालं हस्तिनापुरे स्थित्वा, स्वजनानां हर्षवर्धनाय, स्वभगिन्याः प्रियार्थं च, तत्र रममाणः। ततोऽनुज्ञां लब्ध्वा, सर्वान् आलिङ्ग्य प्रणम्य च, केनचित् आलिङ्गितः, केनचित् सत्कृतः, रथमारुह्य निर्गतः। तत्र उपस्थिताः आसन्— सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराटतनया, गान्धारी, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, नकुलसहदेवौ च। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराजतनयाद्याः स्त्रियश्च, शार्ङ्गधन्वनः वियोगदुःखेन विमूढमनसः, तं वियुक्तुं न शेकुः। सत्सङ्गेन दूषितसङ्गात् विमुक्तः पण्डितः, एकवारं तस्य पुण्यकीर्तिं श्रुत्वा, तं विना स्थातुं न शक्नोति। पाण्डुपुत्राः, येषां चेतांसि तस्मिन् एव लीनानि, तं दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, संवाद्य, सह शयानाः, सह उपविष्टाः, सह भोजनं कृतवन्तः, तस्मात् वियुक्तिम् कatham सहिष्यन्ति? सर्वे तं प्रति हार्दं समाकृष्यमाणाः, अनिमिषैः नेत्रैः अनुगच्छन्तः, स्नेहेन बद्धाः, तत्र तत्र विचरन्तः। स्त्रियः, देवकीसुतस्य वियोगकातराः, अश्रूणि निगृह्य, 'गृहात् निर्गच्छन् काचिदपि अमङ्गलं मा भूयात्' इति चिन्तयन्त्यः। तदा मृदङ्गशङ्खबेर्यादिवाद्यरवः, वीणा, पणव, गोमुख, धुन्धुरि, आनक, घंटा, दुन्दुभयः च शब्दितवन्तः। कुरुकुलस्त्रियः कृष्णदर्शनलालसाः, राजप्रासादाग्रेषु आरोह्य, स्नेहमार्दवस्मितनेत्राभिः पुष्पवृष्टिं कृतवन्त्यः। गुडाकेशः प्रियसखस्य प्रियतमः, श्वेतच्छत्रं मुक्तादाम्ना रत्नदण्डेन च भूषितम् आदाय स्थितवान्। उद्धवः सात्यकिश्च, अद्भुतचामरैः, माधुपतिं मार्गे पुष्पवृष्टिम् अनुभवन्तं सेवितवन्तौ। तत्र तत्र द्विजातिभिः शुभाशिषः, केचित् यथायोग्याः केचित् अयुक्ताः, गुणातीताय गुणात्मने चोक्ताः। नगरस्त्रीणां मध्ये, तं श्रीमानं चिन्तयन्तीनां, मनोहरः संवादः परस्परं प्रवृत्तः, यं शृण्वन्तः सर्वे आकर्ष्यमाणाः। ताः ऊचुः— 'एष एव पुरुषः सनातनः, गुणानां पूर्वं आत्मनि एकरूपः, जगन्नाथः, स्वशक्त्या प्रलयकाले सुप्तः। स एव पुनः स्वशक्त्या प्रेरितः, स्वां जीवशक्तिं अनुगम्य, सृष्ट्यर्थं निराकारात्मनः नामरूपविन्यासं कर्तुम् इच्छन्, वेदकर्ता सन् प्रवृत्तवान्। तद्वास एव योगिभिः जितेन्द्रियैः जितप्राणैः च, पराभक्तिपरिशुद्धचित्तैः दृष्टं, स एव संसारपावनः। यस्य मैत्री गीताः, यः वेदेषु गुह्येषु च कथितः, स एवैकः जगन्नाथः, लीला-क्रीडया सृष्टिस्थितिलयान् कुर्वन्, तत्र न संबद्धः। यदा राजानः अधर्मेण वर्तन्ते, तदा स सात्वतवन्शे, श्रीसत्यदयकीर्तियुक्तः, स्वपृथिव्याः हिताय युगे युगे अवतीर्यते। अहो यदुवंशः कीर्तनीयः, मधुवनं पुण्यतमम्, यत्र श्रीनिवासः जन्मनाविहारैश्च लोकान् आनन्दयति। कुशस्थली अपि स्वर्गात् अधिककीर्तिः, धर्मवर्धिनी, यत्र जनाः तस्य प्रसादेन सदा हसितवदनं पश्यन्ति। नूनं एता नार्यः व्रतनियमनैः, स्नानहोमैः, पूजाभिः च अर्चिताः, यः तासां पाणिग्रहणं कृतवान्; व्रजाङ्गना अपि तस्य प्रियवादामृतपानात् पूर्णतया तस्मिन् लीनाः। याः स्वयम्वरे वीर्यशुल्केन जिताः, शिशुपालादीन् बलदर्पितान् जित्वा, याश्च कन्याः प्रद्युम्नसाम्बादीनां कन्याः, याः भौमवधेन उद्धृताः, सहस्रशः तेन नीताः। एता नार्यः, यद्यपि सर्वलज्जापवित्र्यं त्यक्तवन्त्यः, परं परमस्त्रीत्वं प्राप्नुवन्ति, यतः तासां पतिः पद्मलोचनः कदापि गृहात् न निष्क्रामति, हृदयानि स्पृशन्।' एवमस्त्रीणां संवादे प्रवृत्ते, हरिः सस्मितदृष्ट्या ताः अभिनन्द्य, स्वमार्गे अग्रे गतः।