ध्रुवस्य मातरः वीरजननी स्नेहात् पुनः पुनः तं पुत्रं स्तन्येन सिञ्चन्ती शुभाश्रुभिः नेत्राभ्यां सिक्तवती। तस्या आनन्दाश्रवः शुभाः सन्तः स्तन्यधारया सह पुत्रं स्नेहेन अभिषिञ्चन्ति स्म। तदा नगरवासिनः तां महाराज्ञीं प्राहुः—"सौभग्येन तव पुत्रः दुःखनाशकः दीर्घकालानन्तरं पुनः प्राप्तः पृथिवीमण्डलस्य रक्षणं करिष्यति।" पुनश्च तं दृष्ट्वा प्रजाः अवदन्—"नूनं राज्ञि त्वया भगवान् दुःखनाशनः पूजितः, यः ध्यायमानानां स्थिरचित्तानां मृत्युमपि दुस्तरं जयन्ति।" एवं प्रजाभिः ध्रुवः भ्रातृभिः सह पूज्यमानः हृष्टः राजा गजे समारूढः सर्वैः स्तूयमानः नगरीं प्रविवेश। तत्र सर्वद्वारेषु शोभनानि मकरतोरणानि, कदलीस्तम्भसमूहाः, सुप्रतिष्ठितैः पूगीफलराशयः च आसन्। प्रतिवेश्मद्वारेषु जलपूर्णकुम्भाः दीपैः सह, नवाम्रदलमालाः, मुक्ताहारशृङ्खलाः च शोभयन्ति स्म। सर्वतो नगरं सुवर्णभूषितैः प्राकारैः, तोरणैः, गृहैः, गगनच्छदसदृशैः शिखरैश्च शोभितम् आसीत्। गृहेषु, मार्गेषु, चत्वरेषु च सर्वत्र चन्दनरजसा सिक्तं शुद्धं च, लाजाः अक्षताः पुष्पफलधान्यैः च समर्पितानि आसन्। राजा ध्रुवः स्थिरचित्तः मार्गेण यायमानः, नगरस्त्रियः विविधेषु स्थलेषु मंगलद्रव्याणि—लाजाः, अक्षताः, दधि, जलम्, कुशाः, पुष्पफलानि च—समर्पयन्ति स्म। ताः साध्वीः स्नेहात् तं राजानं पितृगृहं प्रविशन्तं बालगीतस्वरैः श्रावयन्त्यः आशीः प्रयच्छन्ति स्म। तस्मिन् दिव्ये राजमहति, महारत्नसमूहमण्डिते, स पितृणा परमस्नेहेन पालितः स्वर्गे देववत् वसति स्म। तत्र शय्याः क्षीरफेनशुक्लाः सुवर्णभूषिताः, आसनानि परममूल्यानि, सर्वोपकरणानि सुवर्णमयानि आसन्। स्फटिकभित्तिषु महापन्नगमणिषु च स्त्रियाः भूषणरत्नैः भूषिताः दीपाः प्रज्वलन्ति स्म। तत्र रमणीयानि उद्यानानि दिव्यतरुविशेषैः पूर्णानि, यत्र विहङ्गयुग्मानि कूजन्ति, मदोन्मत्तमधुमक्षिकाः गायन्ति च। तत्रापि वैदूर्यशिलास्तरणेषु सरःस्वेषु, कमलोत्पलकुमुदैः पूर्णेषु, हंसबकचक्रवाकैः सेव्यमानानि आसन्। राजा उत्तानपादः सुतस्य तादृशं महिमानं श्रुत्वा दृष्ट्वा च परमाश्चर्येण पूर्णः अभवत्। तं पुत्रं वृद्धं प्रजाप्रियं मन्त्रिभिः च अनुमोदितं दृष्ट्वा, स राजा ध्रुवं पृथिव्याः अधिपतिं न्ययोजयत्। स्वस्य वार्धक्यं विज्ञाय, स राजा वैराग्ययुक्तः आत्मनः गतिं चिन्तयन् वनं प्रस्थितवान्। एवं कथा समाप्तायां, शौनकः पप्रच्छ—"धर्मज्ञो भवान्, युधिष्ठिरेण स्वराज्यलाभाय रिपून् निहत्य भ्रातृभिः सह भोजनविषये आश्वस्ते सति, किमकरोत्? कथं सः प्रवृत्तवान्?" सुत उवाच—"हरिः जगत्कर्ता, कुरुवंशं स्वजनाग्निना नष्टं पुनर्निर्माय, युधिष्ठिरं स्वराज्ये प्रतिष्ठाप्य, हृदि संतुष्टः अभवत्। भीष्माच्युतयोः वचः श्रुत्वा, संशयविनाशेन ज्ञानप्राप्तः युधिष्ठिरः अजेयैः सह भ्रातृभिः इन्द्रवत् पृथिवीं पालयामास।" तस्य राज्ये वृष्टयः कामानुसारं वर्षन्ति स्म, पृथिवी सर्वं कामधुग् अभवत्, गावः प्रमुदिताः ग्रामान् क्षीरधारया सिञ्चन्ति स्म। नद्यः, सागराः, पर्वताः, वनानि, ओषधयः च सर्वे तस्य कामानुसारं फलानि ददुः। न कश्चिद् रोगः, न व्याधिः, न क्लेशः—दैवभूतात्मसम्भवः—कदाचित् प्राणिषु अभवत्, अजातशत्रोः राज्ये। हरिः किञ्चित्कालं हस्तिनापुरे स्थित्वा, सुहृदां प्रीत्यै स्वभगिन्याः च तुष्टये, अनुज्ञातः, सानुग्रहं परिष्वज्य प्रणम्य च, रथमारुह्य केचन परिष्वज्य सम्मान्य च प्रययौ। तत्र सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराटसुता, गान्धारी, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, नकुलसहदेवौ च उपस्थिताः। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराजकन्यादयः स्त्रियश्च, शार्ङ्गधारिणः वियोगं न शेकुः सोढुम्। दुर्जनसङ्गात् विमुक्तः सत्सङ्गेन बुद्धिमान् पुरुषः, एकदा श्रुत्वा तस्य श्रवणीयकीर्तिं, तं त्यक्तुं न शक्नोति। पाण्डुपुत्राः, येषां चेतांसि तस्मिन्नेव स्थितानि, तं दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, संवाद्य, शयाने, उपविष्टे, भोजने च, वियोगं कथं सहेयुः? सर्वे तेषां हृदयानि तस्मिन् अनुव्रजन्ति स्म, अनिमेषेण नेत्रेण पश्यन्तः, स्नेहबद्धाः, विचरन्ति स्म। कौरवस्त्रियः देवकीसुतविरहेण प्रवहद्बाष्पं निगृह्य, "स गृहात् निर्गच्छन् किञ्चिदप्यशुभं न भवेत्" इति चिन्तयन्त्यः। मृदङ्गशङ्खभेरीवीणापणवगोमुखधुन्धुरीयानकघण्टादुन्दुभ्यः शब्दयन्ति स्म। कुरुवधूनां सुमनसः कृष्णदर्शनलालसा भवनशिखराणि आरुह्य, सस्मितप्रेमलज्जितलोचनैः पुष्पवृष्टिं चक्रुः। गुडाकेशः प्रियसखप्रियः श्वेतच्छत्रं मुक्ताहारशोभितं रत्नदण्डं च गृहीत्वा स्थितः। उद्धवः सात्यकिश्च दिव्यतमौ चामरौ गृहीत्वा पुष्पवृष्ट्याः मध्ये मार्गे शोभमानं मधुपतिं व्यजन्ति स्म। यत्र तत्र विप्रैः सत्यमिष्टं चानिष्टं च भगवति गुणातीतगुणात्मनि आशीर्वादाः श्रूयन्ते स्म। कौरवराजपुरस्त्रीणां मध्ये परस्परं संवादः प्रवृत्तः, सर्वश्रुतिप्रियः, यत्र तासां चेतांसि श्रीकृष्णे लीनानि आसन्। "एष एव परः पुरुषः, यः सर्गादौ केवलः स्वयम् एवास्ति, गुणानाम् पूर्वं अविभक्तः, विश्वात्मा, ईश्वरः, स्वशक्त्या लीनया प्रलयरात्रौ स्थितः।" पुनः सः स्वशक्त्या प्रेरितः, सृष्टिकामः, नामरूपविहीनात्मनः नामरूपविनियोजनाय, शास्त्रकर्ता, तं प्रवर्तयामास।