धृतराष्ट्रस्य अनुमते श्रीकृष्णस्य च सम्मतेन, महाबलः राजा पितामहपितृपरम्परया प्राप्तं राज्यं धर्मेण पालयामास। वीरमातुः स्तनयोः क्षीरप्रवाहः, नेत्रयोश्च पुण्याश्रवः पुनः पुनः सुतं अभ्यञ्जयन्त्या निर्गच्छन्। जनाः तां रानीं प्राहुः—“सौभाग्येन तव पुत्रः, दुःखहरः, दीर्घकालान्तरात् पुनः प्राप्तः, पृथिवीमण्डलं रक्षितुं समर्थः। नूनं त्वं भगवन्तं दुःखहरं सम्यगर्चितवती, यस्य ध्यानेन धीरचित्ताः मर्त्यं दुष्प्राप्यं जयन्ति।” एवं प्रजाभिः स राजा भ्रातृभिः सह स्नेहेन पूज्यमानः, प्रमुदितः गजे आरूढः, सर्वैः स्तुतः, नगरीं प्रविवेश। तत्र प्रत्येकद्वारे मकरतोरणानि, कदलीस्तम्भसमूहाः, सुपुष्पिततांबूलकूटाः च शोभायमानाः आसन्। प्रत्येकद्वारे घटाः दीपैः सह, नवाम्रपत्रमालाः, मुक्तासूत्राणि च लम्बमानानि अलंकाररूपेण विराजन्त। नगरं सर्वतोर्मणिप्राकारैः, सुवर्णतोरणैः, सुवर्णभवनैः, उज्ज्वलशिखरैः च भूषितम्। गृहाङ्गणानि, मार्गाः, चत्वराणि च निर्मलानि, चन्दनरजसा सिक्तानि, लाजाक्षतपुष्पफलधान्यादिभिः सर्वत्र समर्पितानि। राजा धृतव्रतः मार्गेण यातः, तदा नगरस्त्रियः नानादेशेषु मंगलद्रव्याणि—धान्यं, अक्षतान्, दधि, जलम्, कुशम्, पुष्पाणि, फलानि च—आनीय समर्पयन्। ताः साध्वीः स्त्रियः स्नेहेन, पितुः प्रासादं प्रविशन्तं पुत्रं, बालगीतस्वरैः श्रवणीयैः, आशीर्वचनैः समर्चयन्। तस्मिन् दिव्ये प्रासादे, महारत्नसमूहैः विभूषिते, स पिता अत्यन्तं सुतं समालिङ्ग्य, स्वर्गे देववत् तत्र निवसत्। तत्र शय्याः क्षीरफेनसमप्रकाशाः, सुवर्णभूषणैः शोभिताः; आसनानि परममूल्यानि, सर्वं च सुवर्णमयम्। तत्र स्फटिकभित्तिषु, महारत्नमणिषु, स्त्रीरत्नभूषितदीपाः प्रकाशमानाः। रम्येषु उपवनेषु, दिव्यवृक्षैः, कलहंसमधुपशब्दितेषु, मधुरकूजितद्विजसंघैः च पूरितम्। नीलमणिस्तरणिकासु सरःसु, पङ्कजोत्पल-कुमुदसंपूर्णासु, हंस-बक-चक्रवाकादिभिः सेवितासु। एवं राजा उत्तानपादः, तन्महात्मनः पुत्रस्य अद्भुतं यशः श्रुत्वा दृष्ट्वा च, परमाश्चर्येण तुष्टः। जनप्रियं, मन्त्रिसंमतं च सुतं दृष्ट्वा, पृथिव्याः अधिपतिं ध्रुवं चकार। स्वस्य वृद्धिम् अवगत्य, स राजा विरक्तः, आत्ममार्गं चिन्तयन्, वनं प्रतस्थे। शौनकः उवाच—“धर्मश्रेष्ठ, युधिष्ठिरः स्वराज्यलुब्धशत्रून् हत्वा, भ्रातृभिः सह सुरक्षितभोजनः, ततोऽनन्तरं किं चकार?” सुतः उवाच—भगवान् हरिः, जगदुत्पत्तिकर्ता, स्वपुत्राग्निना नष्टं कुरुवंशं पुनः स्थाप्य, युधिष्ठिरं स्वराज्ये प्रतिष्ठाप्य, हृष्टहृदयः अभवत्। भीष्माच्युतवचनश्रवणेन, संशयान् ज्ञानविज्ञाननाशितान् कृत्वा, युधिष्ठिरः अजितैः भ्रातृभिः सह इन्द्रवत् पृथिवीं पालयामास। इच्छानुसारं मेघाः वर्षन्ति स्म, पृथिवी सर्वान् कामान् ददाति स्म, गावः प्रमोदेन ग्रामान् क्षीरपूरैः सिञ्चन्ति स्म। नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वनानि, ओषधयः च, सर्वे इच्छानुसारं फलानि ददुः। न कश्चित् रोगः, न व्याधिः, न क्लेशः—दैव, भूत, आत्मसम्भवः कश्चन—अजातशत्रोः राज्ये प्रजाः न पीडिताः। हरिः कतिपयमासान् हस्तिनापुरे स्वजनान् प्रमोदितुम्, स्वसारं च तर्पयितुम्, स्थितः। अनुज्ञातः, सम्यगनुमतश्च, तान् आलिङ्ग्य, प्रणम्य, रथे आरोहति स्म; केचित् आलिङ्गनसम्मानाभ्यां तं पूजयामासुः। सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराटसुता, गांधारी, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, नकुलसहदेवौ च तत्र स्थिताः। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराजकन्याद्याः महिलाः च, शार्ङ्गधन्वनः वियोगं सोढुं न शेकुः। सत्सङ्गात् मुक्तः, पण्डितः, एकवारं तस्य कीर्तिं श्रुत्वा, तं विना स्थातुं न शक्नोति। पाण्डवाः, मनः तस्मिन् एव स्थितम्, तं दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, संवादं कृत्वा, शय्यायाम्, आसने, भोजने च सह स्थित्वा, वियोगं सहन्तुं कथं शक्नुवन्ति? सर्वे, हृदयैः तं अनुगच्छन्तः, नेत्रैरनिमेषैः, स्नेहेन बध्नन्तः, इतस्ततः विचरन्तः अन्वयुः। कौरवस्त्रियः, देवकीसुतस्य निर्गमने, “किञ्चिदपि अमङ्गलं मा भवेत्” इति चिन्तयन्त्यः, आश्रुप्रवाहं निगृह्य, तं सस्नेहम् अन्वयुः। मृदङ्गशङ्खभेरीवीणापणवगोमुखधुन्धुरीआनकघण्टा, दुन्दुभ्यः च निनदन्ति स्म। कुरुकुलस्त्रियः, कृष्णदर्शनलालसाः, प्रासादशिखराणि आरुह्य, प्रेममन्दस्मितलोचनाः, पुष्पवृष्टिं कृत्वा तं पूजयामासुः। गुडाकेशः, प्रियसखस्य प्रियतमः, मुक्तासूत्रशोभितं रत्नदण्डयुक्तं श्वेतछत्रं समादत्त। उद्धवः, सात्यकिश्च, अद्भुतचामरैः, माधुपतिं मार्गे स्रग्भिः अभिषिञ्चन्तौ, सेवां चक्रतुः। क्वचित् द्विजैः, गुणातीतस्य गुणमयस्य, सम्यक्-असम्यक् आशीर्वचनानि श्रूयन्ते स्म। कौरवनगरस्त्रीणां मध्ये, श्रीमन् विषयकः, सर्वश्रुतिजनहृदयमोहकः, परस्परसंवादः अभवत्। “एष एव पुराणपुरुषः, गुणातीतः, सृष्ट्यादौ केवलः, स्वशक्त्या निःस्पन्दः, जगदात्मा, जगन्नाथः” इति तासां मनांसि श्रीमन्नारायणे संलग्नानि आसन्।