श्रीमद्भागवतपुराणम्

किल्बिषकर्मसु प्रवृत्ताः, नास्तिकाः, नरकनिवासिनः अपि, तीर्थस्थलेषु तिष्ठन्ति, किन्तु तेषां तीर्थानां सारः तु निष्क्रान्तः। येषां चित्तानि महत् कामक्रोधलोभतृष्णाभिः क्षुभ्यन्ति, ते अपि तपस्यां प्रवृत्ताः, तथापि तत्रापि तपसः सारः विनष्टः। मनसोऽपि पराजयात्, लोभात्, दम्भात्, पाखण्डाश्रयणात्, शास्त्राध्ययनमात्रात् च, ध्यानयोगयोः फलं नश्यति। विद्वांसः अपि स्वदारैः सह महिषवत् हृष्टाः, पुत्रोत्पादने कुशलाः, मोक्षलाभे तु अकुशलाः सन्ति। परम्पराचार्येषु अपि सच्च वैष्णवत्वं न दृश्यते, तस्मात् सर्वत्र तत्त्वसारः विनष्टः। एषा हि युगधर्मा—कः दोषार्हः? अतः कमलनयनः भगवान् समीपस्थः स्थित्वा सर्वं सहते। एवं श्रुत्वा सुतः, ते सर्वे महदाश्चर्येण पूर्णाः अभवन्। पुनः भक्तिः उवाच—"शृण्वन्तु एतदपि, हे शौनक!" भक्तिः उवाच—"देवर्षे, धन्यः त्वं, यतः मम सौभग्येन अत्र आगतः। साधूनां दर्शनं सर्वसिद्धिप्रदं लोके। जय जय तस्मै, यस्य देहः मायामूलं, यः एकेन वचसा सर्ववाचः सृजति। तस्य कृपया ध्रुवः नित्यपदं प्राप्तवान्। ब्रह्मणः सुताय, सर्वमङ्गलधाम्ने, नमः।" इति श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये द्वितीयोऽध्यायः आरभ्यते। नारदः उवाच—"वत्से, किमर्थं त्वं व्यर्थं शोचसि, चिन्तया क्लिष्टा? श्रीकृष्णस्य पदाम्बुजं स्मर—तव दुःखं नश्यति। स एव कृष्णः द्रौपदीं कौरवविपत्तेः उद्धृतवान्, गोपीकाः च रक्षितवान्; सः कृष्णः इदानीं कुत्र गतः?" तथापि, हे भक्ते, त्वं तस्मै प्राणाधिकाऽसि। यदा त्वं आह्वयसि, तदा सः भगवान् नीचजनगृहे अपि आगच्छति। पूर्वत्र त्रिषु युगेषु सत्यं, ज्ञानं, वैराग्यं च मोक्षसाधनानि; किन्तु कलौ केवलं भक्तिः ब्रह्मसाक्षात्कारकारिणी। तस्मात्, स चेतनः त्वामेव स्वस्वरूपसमां, कृष्णप्रियां, परमानन्दरूपिणीं सृष्टवान्। कृताञ्जलिः त्वं एकदा पृष्टवती—"किं करवानि?" कृष्णः आज्ञापयत्—"मद्भक्तान् पोषय।" तं आदेशं त्वं स्वीकृतवती, हरिः तुष्टः अभवत्। सः तव दासीं मुक्तिं अदात्, एते द्वौ—ज्ञानं च वैराग्यं च—दत्तवान्। वैकुण्ठे तु स्वस्वरूपेण पोषयसि, पृथिव्यां तु भक्तपोषणाय छायारूपेण वर्तसे। मुक्त्या, ज्ञानवैऱाग्याभ्यां सह त्वं भूमौ आगता, कृतयुगादौ द्वापरान्तं यावत् सुष्ठु स्थित्वा हृष्टा अभवः। कलियुगे पाखण्डपीडिता मुक्ति विनष्टा, तव आज्ञया शीघ्रं वैकुण्ठं प्रत्यगच्छत्। मुक्ति यत्रकुत्रापि आगच्छति गच्छति च, एते द्वौ तव पुत्रौ इव, तव समीपे रक्ष्येते। उपेक्षया तव द्वौ पुत्रौ कलौ दुर्बलौ जराजर्जरौ च जातौ; तथापि मा शुचः, उपायं चिन्तयिष्यामि। कलिसमया इव नान्यः कश्चित्; तत्र त्वां सर्वगृहे सर्वजनानां मध्ये स्थापयिष्यामि। अन्यकर्माणि परित्यज्य, महोत्सवान् प्राधान्येन कुर्वन्, तदा न अहं हरिं सेविष्ये, न त्वां लोकत्रे प्रचारयिष्यामि। ये जनाः कलौ त्वया सहिताः—even पापिनः अपि—कृष्णमन्दिरं निर्भयम् आगच्छन्ति। येषां हृदि प्रेमरूपा भक्तिः सदा वर्तते, तान् अशुद्धाः अपि स्वप्ने अपि बाधितुं न शक्नुवन्ति। न भूताः, न पिशाचाः, न राक्षसाः, न असुराः अपि, येषां मनः भक्तियुक्तं, तान् स्पर्शेन अपि न बाधन्ते। न तपसा, न वेदैः, न ज्ञानकर्मभ्याम्, केवलं भक्त्या हरिः लभ्यते; गोप्यः प्रमाणम्। सहस्रजन्मान्तरेषु भक्त्याः प्रेम उत्पद्यते; कलौ भक्त्या भक्त्या—भक्त्या कृष्णः प्रत्यक्षः भवति। ये भक्तिद्वेषिणः, ते त्रिलोक्यां पतन्ति; एकदा दुर्वासाः भक्तनिन्दया दुःखं प्राप। व्रतानां, तीर्थाटनानां, योगानां, यज्ञानां, ज्ञानचर्चायाः अपि पर्याप्तिः—भक्तिः एव मुक्तिदायिनी। एवं नारदेन स्वस्वरूपं निश्चित्य श्रुत्वा, सा भक्तिः सर्वमङ्गलयुक्ता नारदं प्रति उवाच। भक्तिः उवाच—"नारद, धन्योऽसि त्वं! तव मयि प्रेम नित्यं दृढम्। अहं त्वां न कदापि त्यक्ष्यामि; सदा तव हृदि स्थित्वा भविष्यामि। करुणासिन्धो, त्वया मम व्यथा क्षणेन नष्टा। मम द्वौ पुत्रौ चेतनाहीनौ; तौ बोधय, बोधय।" एवं श्रुत्वा, नारदः करुणया पूर्णः, तौ बोधयितुं प्रारब्धवान्, अङ्गुलिभिः तौ स्पृशन्। तयोः कर्णसंनिकर्षे मुखं निधाय, सः उवाच—"हे ज्ञान, शीघ्रं उत्तिष्ठ! हे वैराग्य, उत्तिष्ठ!" वेदवेदान्तगीताभिः पुनः पुनः पाठं कृत्वा तौ बोधयितुं यत्नं कृतवान्; कठिनेन तौ कथञ्चित् उत्थितौ। उभौ नेत्रौ न उद्घाटयितुं शक्तौ, जर्जरौ, शुष्ककाष्ठवत् धूम्रवर्णौ, क्लमेन यथाकोकिलौ विवृतौ। तौ द्वौ क्षुधया कृशौ, पुनः निद्रायाम् अवस्थितौ दृष्ट्वा, स ऋषिः चिन्तायाम् मग्नः अभवत्—"किं कर्तव्यं मया?" इति। "कथमेषा निद्रा, कथं चैतादृशी जरा जायते?" इति चिन्तयन्, भार्गवः गोविन्दं स्मर्तुं आरब्धवान्। तस्मिन्नेव क्षणे, आकाशवाणी अभवत्—"ऋषे, मा शुचः। तव प्रयासः निष्फलः न भविष्यति; न संशयः।