यदा भीष्मः अद्वितीयं ब्रह्मणि लयं प्रपद्यते स्म, तदा सर्वे तत्र उपस्थिताः मौनिनः अभवन्, सायं समये विहङ्गमिव। तस्मिन्नेव क्षणे, सुरमानुषैः दुन्दुभीनां निनादः प्रववृते, साधवः तम् स्तुवन्तः, दिवः पुष्पवृष्टिः नृपतिं प्रति समपतन। भीष्मस्य प्रयाणानन्तरं धर्मराजः युधिष्ठिरः, भार्गवात्मजः, नियमानुसारं पितृकृत्यं निर्वर्त्य, किञ्चित्कालं शोकमग्नः अभवत्। तदनन्तरं सन्तुष्टाः मुनयः कृष्णं रहस्यनामभिः स्तुत्वा, हृदि तं भक्त्या धृत्वा, स्वाश्रमं प्रति प्रतस्थिरे। ततः युधिष्ठिरः श्रीकृष्णेन सह गजाह्वयं गत्वा, तत्र पितरं वनस्थितं च गांधारीं तपस्विनीं सान्त्वयामास। पिता च कृष्णश्च अनुमोदनं कृत्वा, स महाबलः धर्मेण राज्यं पितामहपितृपरम्परागतं पालयामास। तदा वीरमातुः स्तनाभ्यां क्षीरधारा स्रवमाणा, नेत्राभ्यां च शुभाश्रूणि वहन्ती, पुनः पुनः पुत्रं स्नेहेन अभ्यञ्जयत्। जनाः च तस्याः महाराज्ञ्याः समीपे अवदन्—"शुभेन भाग्येन तव पुत्रः, दुःखनाशकः, दीर्घकालेन पुनः प्राप्तः, पृथिवीमण्डलं रक्षिष्यति।" "नूनं देवि, त्वया दुःखहरं भगवन्तं सम्यक् पूजितम्। ये धीरचित्ताः तं चिन्तयन्ति, ते कठिनतरमपि मृत्युम् जयन्ति।" एवं जनाः तं भ्रातॄंश्च स्नेहेन अभिरक्षन्तः, स प्रमुदितः राजा गजे समारूढः सर्वैः स्तुतः पुरीं प्रविवेश। तत्र सर्वद्वारेषु शोभनानि मकरतोरणानि, कदलीस्तम्भगुच्छानि, सुप्रतिष्ठितात्तकुलानि च आसन्। प्रत्येकद्वारं जलपूर्णकलशैः, दीपैः, नवाम्रपत्रमालाभिः, मुक्ताहारैः च अलङ्कृतम् आसीत्। पुरी च सर्वतः सुवर्णभूषणैः शोभितैः प्राकारैः, द्वारैः, गृहैः, उज्ज्वलमणिकूटैः च विराजिता आसीत्। राजमार्गे यत्र तत्र चत्वरेषु, उपवेशनेषु, सन्धिषु च, गन्धसिक्तं सम्यक् शुद्धं च, लाजाक्षतपुष्पफलधान्यसमर्पणैः शोभितम्। राजा स्थिरबुद्धिः पन्थानमनुसृत्य यदा गच्छति स्म, तदा नगरस्त्रियः शुभद्रव्यैः—लाजैः, अक्षतैः, दध्ना, जलेन, कुशैः, पुष्पफलैश्च—तं समर्चयन्ति स्म। ताः पुण्यशीलाः स्त्रियः स्नेहात् आशीर्वादान् ददत्यः, तं पितुः प्रासादं प्रविशन्तं बालगीतेषु रममाणाः, शृण्वन्त्यः। तस्मिन् दिव्यप्रासादे, महारत्नगुच्छैः शोभिते, स पित्रा परममप्रियः पूजितः, स्वर्गस्थ इव देवः, निवसति स्म। तत्र शय्याः क्षीरफेनशुभ्राः, सुवर्णभूषणैः अलङ्कृताः, आसनानि रत्नमयानि, उपस्कराः अपि सुवर्णमयाः आसन्। तत्र स्फटिकभित्तिषु, महापन्नगमणिषु, स्त्रीरत्नभूषणैः विभूषिताः रत्नदीपाः दीप्यन्ति स्म। तत्र रम्ये उद्यानानि दिव्यतरुप्रपूरितानि, विहगयुगलनिनादैः, मदोन्मत्तभृङ्गगीतैः च कूजितानि। तत्र पद्मोत्पलाकुमुदैः पूर्णानि, नीलमणिसोपानानि, राजहंसबकचक्रवाकसेवितानि सरांसि आसन्। एवं राजा उत्तानपादः, सुतस्यातिमहान् यशः श्रुत्वा दृष्ट्वा च, परमाश्चर्येण पूरितः अभवत्। स च, पुत्रं वृद्धिं गतं, जनप्रियं, मन्त्रिभिः अनुमोदितं दृष्ट्वा, ध्रुवं पृथिव्याः अधिपतिं चकार। स्वस्य जरा-वस्थां विज्ञाय, स नरपतिः वैराग्ययुक्तः, आत्मनः मार्गं चिन्तयन्, वनं प्रति निर्गतः। अथ शौनकः उवाच—"धर्मज्ञश्रेष्ठ! युधिष्ठिरः, येन शत्रवः राज्यं धनं च लुब्धाः हताः, भ्रातृभिः सह भोजनं निश्चित्य, ततः किमकरोत्? कथं प्रवृत्तः?" सूतः उवाच—"हरिः, जगत्कर्ता, स्वकुलपाकाग्निना नष्टं कुरुवंशं पुनः स्थाप्य, युधिष्ठिरं स्वराज्ये प्रतिष्ठाप्य, हृष्टमानसः अभवत्। भीष्माच्युतयोः वचः श्रुत्वा, संशयविनाशेन यथार्थज्ञानं प्राप्य, युधिष्ठिरः अजयैः भ्रातृभिः युक्तः, इन्द्र इव, पृथिवीं शासितुम् आरब्धवान्।" "तस्य राज्ये, यथाकामं मेघाः वर्षन्ति, पृथिवी सर्वं ददाति, गावः प्रमुदिताः ग्रामान् क्षीरधाराभिः सिञ्चन्ति। नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वनानि, ओषधयः, सर्वं यथेष्टं फलप्रदं अभवत्। तस्य राज्ये, न कश्चित् रोगः, व्याधिः, क्लेशः, दैव-भौतिक-आध्यात्मिकः, कस्यचित् अभवत्।" "हरिः, किञ्चित्कालं हस्तिनापुरे स्थित्वा, सुहृदां प्रियं, भगिन्याः च तुष्टिं कर्तुं, तत्रावसत्। तदा, अनुज्ञां प्राप्त्वा, तान् आलिङ्ग्य, प्रणम्य च, रथमारुह्य, केचित् आलिङ्गितः, केचित् पूजितः, निर्गतः।" "तत्र सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराटतनया, गांधारी, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, नकुलसहदेवौ च स्थिताः। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराजतनयाद्याः स्त्रियश्च, शार्ङ्गधन्विनः वियोगं न शेकुः सहितुम्।" "सज्जनसङ्गेन पापसङ्गात् विमुक्तः, सुजनकथां श्रुत्वा, तां त्यक्तुं न शक्नोति। पाण्डुपुत्राणां चित्तानि तस्मिन् एव स्थितानि, तं दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, संवाद्य, शयानः, उपविष्टः, भुक्त्वा च, वियोगं कथं सह्यं स्यात्?" "सर्वे तं हृदये धावन्तः, अनिमेषेण नेत्रेण पश्यन्तः, स्नेहबन्धनात् तं अनुगच्छन्ति स्म। स्त्रियः, देवकीपुत्रस्य गृहनिर्गमसमये, अश्रूणि निगृह्य, 'मा किञ्चित् अमङ्गलं भवतु' इति चिन्तयन्त्यः।" "मृदङ्गशङ्खभेरीवीणापणवगोमुखधुन्धुरीआनकघण्टादुन्दुभीनां निनादः प्रववृते। कुरुस्त्रियः, कृष्णदर्शनकाङ्क्षिण्यः, राजप्रासादाग्रेषु स्थित्वा, प्रेममिश्रितलज्जास्मितलोचनैः तं पुष्पवृष्ट्या सिञ्चन्ति स्म।" एवं भीष्मस्य ब्रह्मलीने, युधिष्ठिरः धर्मेण राज्यं पालयन्, श्रीकृष्णस्य सान्निध्ये सर्वं कल्याणं प्राप, नगरं च शोभायामास, प्रजाः सुखिनः अभवन्, सर्वे च भगवतः अनुग्रहेण पूर्णाः।