सूतः उवाच—भीष्मः स्वमनः, वाक्, दृष्टिं श्रीकृष्णे स्थिरं कृत्वा, आत्मानं परमात्मनि लीनं कृत्वा, प्राणं समाहित्य स्थिरः अभवत्। तं भीष्मं अद्वितीयं ब्रह्मणि लीयमानं विदित्वा, उपस्थिताः सर्वे सायं पक्षिणामिव मौनं प्राप्तवन्तः। तस्मिन्नेव क्षणे, देवानां च मानवानां च वाद्याः निनादिताः, साधवः भीष्मं स्तुत्वा, आकाशात् पुष्पवृष्टिः राज्ञि अभवत्। भीष्मस्य निधनानन्तरं, युधिष्ठिरः भार्गवपुत्रः विधिवत् तस्य श्राद्धादिकं कृतवान्, किंतु किञ्चित्कालं शोकवशं स्थितवान्। ततः कृतकृत्याः ऋषयः श्रीकृष्णं गुह्यानाम्ना स्तुत्वा, तं हृदयेन समर्प्य स्वाश्रमं प्रत्यगच्छन्। युधिष्ठिरः श्रीकृष्णसहितः गजाह्वयपुरं गतः, पितरं तथा तपस्विनीं गान्धार्यां शमयितुम्। तस्य पितुः अनुमत्याः श्रीकृष्णस्य च अनुमोदनाय, बलवान् राजा पितामहात् पितरः च प्राप्तं राज्यं धर्मेण शासनं कृतवान्। वीरमातुः स्तनाभ्यां क्षीरधारा, नेत्राभ्यां शुभाश्रूणि स्रवन्, पुत्रं पुनः पुनः अभिषिञ्चन्ति। जनाः राणीं प्रति ऊचुः—“भाग्येन तव पुत्रः दुःखहरः दीर्घकालानन्तरं पुनः प्राप्तः, पृथिवीमण्डलं रक्षिष्यति।” “नूनं हे रानी, भगवंतं दुःखहरं त्वया आराधितम्; ये धीरचित्तेन तं ध्यायन्ति, ते दुर्गमं मृत्युमपि जयन्ति।” एवं जनाः युधिष्ठिरं भ्रातृभिः सहितं स्नेहपूर्वकं पोषयन्तः, हृष्टः राजा गजारूढः सर्वैः स्तुतः नगरं प्रविष्टः। तत्र नगरद्वारेषु सर्वत्र शोभनानि मकरतोरणानि, कदलीकाण्डगुच्छानि, सुपर्णीकुलानि, मनोहररूपेण व्यवस्थितानि दृष्टानि। प्रत्येकद्वारे जलकलशाः दीपैः, आम्रपत्रमालाः, मुक्तासूत्राणि लम्बमानानि अलङ्कृतानि। नगरं सर्वतः किलकिलाभिः, द्वारैः, गृहैः सुवर्णाभरणैः, उज्ज्वलशिखरैः शोभितम्। प्राङ्गणानि, मार्गाः, चौरास्तम्भाः, चन्दनजलेन सिक्तानि, लाजैः, अक्षतैः, पुष्पैः, फलैः, तण्डुलैः सर्वत्र उपस्थापितानि। निरन्तरं राजा स्थिरचित्तः मार्गे यायमानः, नगरस्त्रियः विविधेषु स्थानेषु शुभद्रव्याणि—अक्षतान्, लाजान्, दधि, जलम्, कुशम्, पुष्पाणि, फलानि—आनीय सन्निधाय। ताः साध्वीः स्त्रियः स्नेहवशात् राजा पितुः प्रासादं प्रविशन्तं आशीर्वादैः सत्कारयन्ति, बालानां मधुरगीतं शृण्वन्ति। तस्मिन् शोभनप्रासादे, महारत्नगुच्छैः अलङ्कृते, राजा पित्रा अतीव स्नेहेन पालितः, स्वर्गस्थ देववत् निवसन्। तत्र शय्याः क्षीरफेनसदृश्याः सुवर्णभूषणैः विभूषिताः, उत्तमासनानि, सर्वं सुवर्णमयं उपकरणम्। तत्र स्फटिकभित्तिषु, महामारकतेषु, रत्नदीपाः दीप्यमानाः, स्त्रीभूषणरत्नैः शोभिताः। तत्र रम्याः उद्यानानि दिव्यतरुविशेषैः, द्विस्वरेण कूजन्ति पक्षिणः, मदोत्कटभ्रमराः गीतानि गायन्ति। तत्र पद्मरजतमयी सीढ्यः, सरांसि पद्मैः, शालिनीभिः, कुमुदैः पूर्णानि, हंसैः, सारसैः, चक्रवाकैः सेवितानि। राजा उत्तानपादः राजर्षिः, पुत्रस्य अद्भुतं ऐश्वर्यं श्रुत्वा दृष्ट्वा, परमविस्मयेन पूर्णः। तं पुत्रं वृद्धं, जनैः प्रियं, मन्त्रिभिः अनुमोदितं दृष्ट्वा, पृथिव्याः अधिपतित्वं ध्रुवाय दत्तवान्। स्वस्य वृद्धावस्थां विज्ञाय, नराधिपः वैराग्येण युक्तः, आत्मपथं चिन्तयन् वनं गतः। शौनकः उवाच—हे धर्मश्रेष्ठ, युधिष्ठिरेण राज्यम्, धनम्, शत्रुश्च हत्वा, भ्रातृभिः सह भोजनसिद्धिः कृतः; ततः किं कृतवान्? कथं अभवत्? सूतः उवाच—हरिः लोककर्ता, स्ववंशजैः अग्निना नष्टं कुरुवंशं पुनः स्थाप्य, युधिष्ठिरं स्वराज्ये स्थापयित्वा हृष्टः अभवत्। भीष्मस्य अच्युतस्य च वचः श्रुत्वा, तत्त्वज्ञानवशात् संशयः नष्टः, युधिष्ठिरः अजितैः भ्रातृभिः सहितः इन्द्रवत् पृथिवीं शासितवान्। इच्छानुसारं मेघाः वर्षन्ति, भूमिः सर्वं कामं ददाति, गावः हृष्टाः ग्रामान् क्षीरपूरितान् कृत्वा। नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वनानि, ओषधयः, सर्वं फलानि इच्छानुसारं ददाति। तस्य राज्ञः राज्ये, भाग्यजन्यं, परजन्यं, स्वजन्यं दुःखं, रोगः, क्लेशः कश्चित् न अभवत्। हरिः किञ्चित् मासान् हस्तिनापुरे स्थित्वा, मित्राणां हर्षाय, प्रियायाः भगिन्याः प्रीत्यर्थं। तत्र, अनुमतिः प्राप्त्वा, आलिङ्गनं कृत्वा, प्रणम्य, रथमारुह्य, किञ्चित् आलिङ्गितः, किञ्चित् सत्कृतः। सुभद्रा, द्रौपदी, कुन्ती, विराटकन्या, गान्धार्यः, धृतराष्ट्रः, युयुत्सुः, कृपः, नकुलसहदेवौ उपस्थितौ। वृकोदरः, धौम्यः, मत्स्यराजकन्यादयः स्त्रियः, मोहवशात्, शार्ङ्गधारिणं वियुक्तं सहनं न शेकुः। दुष्टसंगात् मुक्तः, सत्संगेन युक्तः, बुधः, एकवारं भगवतः कीर्तिं शृण्वन्, तं त्यक्तुं न शक्नोति। पाण्डुपुत्राणां मनः तस्मिन्नेव स्थितं, दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, संवादं कृत्वा, शयानः, उपविष्टः, भोजनं कृत्वा, तस्य वियोगं कथं सहिष्यन्ति? सर्वे भगवतः प्रेम्णा बद्धाः, अनिमिषेण नेत्रेण तं अनुगच्छन्ति, हृदयेन तं अनुगम्य, इदं तत्र विचरन्ति। स्त्रियः, देवकीसुतस्य वियोगे दुःखपूर्णाः, अश्रूणि निगृह्य, “गृहात् निर्गच्छति, तस्य किञ्चित् अशुभं न भवतु” इति चिन्तयन्ति। मृदङ्गाः, शङ्खाः, भेरीः, वीणाः, पणवाः, गोमुखाः, धुन्धुरयः, आनकाः, घण्टाः, दुन्दुभयः च निनादिताः। एवं श्रीकृष्णस्य, युधिष्ठिरस्य च, भीष्मादीनां महापुरुषाणां चरितं, धर्मराज्यं, नगरशोभा, प्रजासंरक्षणं, भगवतो वियोगः च, भक्तिपूर्णेन हृदया, श्रद्धया, सुतया कथितम्।