ब्राह्मणैः भगवद्भागवतशास्त्रस्य उपदेशः प्रतिगृहे प्रतिपुरुषं प्रचारितः, किन्तु दक्षिणालोभेन तेषां कथासारः पराङ्मुखः जातः। ये च अतिदारुणानि बहूनि कर्माणि कुर्वन्ति, ये च नास्तिकाः नरकनिवासिनः, ते अपि पुण्यस्थलेषु वसन्ति, परं तेषां पुण्यस्थलानां सारः अपगतः। येषां च मनांसि महतीनां कामक्रोधलोभतृष्णानां विकारैः व्याकुलानि, ते अपि तपस्याम् आसक्ताः, तथापि तेषां तपसः सारः नष्टः। मनः पराजयात्, लोभात्, दम्भात्, अपि च कुतर्काश्रयणात्, शास्त्राध्ययनमात्रात् च, ध्यानयोगस्य फलम् अपि नष्टम्। पण्डिताः अपि स्वदारैः सह महिषवत् रमन्ते, पुत्रोत्पादने कुशलाः, मोक्षलाभे तु अकुशलाः। परम्पराध्यक्षेषु अपि सच्च वैष्णवत्वं न दृश्यते, तस्मात् सर्वत्र तत्त्वसारः नष्टः। एषा तु युगधर्मता—कः दोषाय? अतः पद्मनाभः भगवाञ् समीपे स्थित्वा सहनशीलः अस्ति। एवं श्रुत्वा सुतः उवाच—ते तु वचनानि श्रुत्वा महदाश्चर्येण पूरिताः। भक्तिः पुनः उवाच—"एतदपि शृणु, हे शौनक।" भक्तिः उवाच—"देवर्षे, धन्यः त्वम् असि, यतः मम सौभाग्येन अत्र आगतः। अस्मिन्लोके साधूनां दर्शनम् सर्वसिद्धिदं भवति। जय जय तस्मै यस्य देहः मायामूलं, यस्यैकवचनात् सर्वा वाणी उत्पद्यते। यस्य कृपया ध्रुवः नित्यपदं प्राप्तवान्। ब्रह्मपुत्राय, सर्वमङ्गलधाम्ने, नमः।" श्रीमद्भागवतस्य माहात्म्ये द्वितीयोऽध्यायः—नारदस्य प्रयासः भक्त्याः दुःखनिवारणाय। नारदः उवाच—"वत्से, किमर्थं त्वं व्यर्थं शोचसि, चिन्तया पीडिता? श्रीकृष्णस्य पद्मपादौ स्मर—तव दुःखं नश्यति। यः द्रौपदीं कौरवविपत्तेः त्रातवान्, गोपाङ्गनाश्च रक्षितवान्, स कृष्णः क्व गतः?" तथापि, "हे भक्ते, त्वं तस्मै प्राणेभ्योऽपि प्रिया। त्वया आहूते स भगवान् नीचगृहेऽपि आगच्छति।" "पूर्वत्र त्रिषु युगेषु सत्यं ज्ञानं च वैराग्यं च मोक्षोपायाः, किन्तु कलौ केवलं भक्त्या ब्रह्मसायुज्यं लभ्यते।" तस्मात्, "स चेतनः त्वामेव स्वस्वरूपसमां परमसौख्यरूपां कृष्णप्रियां सुषमां सृष्टवान्।" "साञ्जलिः त्वं कदाचित् पृष्टवती—'किं करणीयं?' तदा कृष्णः आज्ञप्तवान्—'मम भक्तान् पोषय।'" त्वं तामाज्ञां स्वीकृतवती, हरिः तुष्टः। स तव दासीं मुक्तिं दत्तवान्, एते च द्वौ—ज्ञानं वैराग्यं च। वैकुण्ठे त्वं स्वस्वरूपेण पोषयसि, पृथिव्यां तु छायारूपेण भक्तजनपोषणाय प्रकट्यसे। मुक्त्या ज्ञानवैराग्याभ्यां सह त्वं पृथिवीं प्राप्तवती, कृतयुगादौ द्वापरान्तं परमसुखेन स्थितवती। कलौ तु मुक्तिः कुतर्कपीडिता नष्टा, तवाज्ञया शीघ्रं पुनः वैकुण्ठं गतवती। मोक्षः अत्र आगच्छति गच्छति च यथास्मर्यते, एते द्वौ तव पुत्रौ तव पार्श्वे रक्ष्यमाणौ। उपेक्षया तव पुत्रौ कलियुगे दुर्बलौ जर्जरौ च जातौ; तथापि मा शुचः—अहं उपायं चिन्तयामि।" "कलियुगसमः कश्चिद् अन्यो नास्ति, तस्मात् तस्मिन्नहं त्वां प्रतिगृहे प्रतिपुरुषं स्थापयिष्यामि। अन्यानि कर्माणि परित्यज्य महोत्सवेषु प्राधान्यं दत्त्वा, तस्मिन्काले न अहं हरिं सेविष्ये, न च त्वां लोके प्रचारयिष्यामि। ये जीवाः कलियुगे त्वया सह वसन्ति, ते पापकृतोऽपि कृष्णमन्दिरं निर्भयाः गच्छन्ति। येषां हृदये सदा प्रेमरूपा भक्तिः विद्यते, तान् अशुद्धाः अपि स्वप्ने न बाधन्ते। न भूता न प्रेताः न राक्षसाः नापि दैत्याः, येषां चित्तं भक्तियुक्तं, तान् स्पर्शमात्रेणापि न जयन्ति। न तपसा, न वेदैः, न ज्ञानकर्मभ्यां हरिः लभ्यते—केवलं भक्त्या; गोप्यः तत्र प्रमाणम्।" "सहस्रजन्मसु भक्त्याः प्रेम उदेति; कलौ भक्त्या भक्त्या—भक्त्या कृष्णः साक्षात् तिष्ठति। ये भक्तिद्वेषिणः, ते त्रिषु लोकेषु मग्नाः; एकदा दुर्वासाः भक्तनिन्दया दुःखं प्राप। संकल्पानां तीर्याटनानां योगानां यज्ञानां ज्ञानचर्चायाः च पर्याप्तम्—केवलं भक्त्या मोक्षः लभ्यते।" एवं नारदेन स्वस्वरूपं निर्णीतम् आकर्ण्य, सा सर्वमङ्गलसम्पन्ना भक्तिः नारदं प्रत्युवाच। भक्तिः उवाच—"हे नारद, धन्यः त्वम्; त्वदीया मयि प्रीतिर्नित्यं स्थिरा। अहं त्वां कदापि न त्यक्ष्यामि, सदा तव हृदये स्थास्यामि। हे करुणासिन्धो, त्वया मम दुःखं क्षणेन विनष्टम्। मम द्वौ पुत्रौ चेतनाहीनौ—तौ जागरय, जागरय।" एवमुक्त्वा, सुतः उवाच—तस्याः वचनानि श्रुत्वा, नारदः करुणया पूरितः, तौ द्वौ पुत्रौ अङ्गुलिस्पर्शेन जागरयितुं प्रारब्धवान्। कर्णयोः समीपं मुखं स्थाप्य, स उच्चैः प्रोवाच—"हे ज्ञान, शीघ्रं उत्तिष्ठ! हे वैराग्य, उत्तिष्ठ!" वेदवेदान्तगीताभ्यां पुनः पुनः पाठेन तौ जागरयितुं प्रयत्नं कृतवान्, यत्नेन तौ किञ्चिदुत्थितौ। उभौ नेत्राणि न उद्घाटयन्तौ, जर्जरौ, शुष्ककाष्ठवत् धूम्रवर्णौ, शुष्कबकवत् जृम्भमाणौ। तौ द्वौ क्षुधया कृशौ पुनः निद्रायाम् अवस्थितौ दृष्ट्वा, महर्षिः चिन्तायुक्तः अभवत्—"किं मया कर्तव्यम्?" इति। "कथमेषा निद्रा, कथं चैतादृशं जरः?" इति चिन्तयन्, भार्गवः गोविन्दं स्मर्तुं प्रववृते।