यदा महाभारतयुद्धे मम तीक्ष्णैः शरैः विदारिततनौः परिश्रमेण स्वेदबिन्दुभिः मुखमलंकृत्य, अश्वधूमरजोभिः केशेषु स्रस्तेभ्यः, कवचेन दीप्तिमन्तं श्रीकृष्णं पश्यामि स्म, स एव मम परमात्मा सदा सन्निधिं दद्यात्। युद्धभूमौ सखा वचनानि शृण्वन्, स पाण्डवस्य रथं सेनयोः मध्ये स्थापयामास; शत्रुवीराणां प्राणान् रक्षन्, तेषां बलं हृतवान्, पार्थसखायं तं मम हृदि स्थिरा प्रीतिर्भवेत्। प्रतिपक्षिणः सैन्यमवलोक्य, स्वजनहिंसायाः दोषबुद्ध्या विमुखः सन्, अर्जुनस्य मोहं आत्मज्ञानवद्भिः वचोभिः अपानुदत्; तस्य कमलपदयोः मे परमभक्तिर्भवतु। स्वप्रतिज्ञां परित्यज्य, मम प्रतिज्ञां पूर्त्यर्थं, श्रीकृष्णः रथात् उत्पत्य, उत्तरीयमपि पतितं, हस्ते वेगवतीं मूषां गृहीत्वा, गजसंहाराय हरिरिव प्रधावितवान्। मम तीक्ष्णशरैः विदारितः, धनुषि भग्ने, रक्तेन सिक्तदेहः, शत्रुः मम वधाय समुपेतः, स भगवान् मुकुन्दः मम शरणं भवतु। मृत्युकाले अपि, अर्जुनस्य रथे स्थितं, पाणौ राजहंस्यां मूषां च धारयन्तं, यस्य सौन्दर्यं दृष्ट्वा अत्र हताः स्वं स्वरूपं प्राप्तवन्तः, तस्मिन् भगवति मम भक्तिर्निश्चला भवतु। गोपाङ्गनाः तु, लीलाविलासेषु मग्नाः, स्नेहकुपितस्मितावलोकनैः, सप्रेमहासविलासैः, तस्य क्रीडारूपं मदेन मूढाः अनुकीर्तयन्त्यः, तस्य स्वरूपे एव लीनाः आसन्। युधिष्ठिरस्य राजसूये सभायाम्, ऋषिकुलराज्ञः परिवृतः, स एव पूज्यतमः सन्, मम नेत्रयोः साक्षात् प्रकटितः, आत्मस्वरूपं प्रकाशयन् अभवत्। अधुना अहम् अजातं तं पुरुषं सर्वदेहिनां हृदये स्थितं, मनसः भेदेन नानाविधं कल्पितं, एकसूर्यस्य बहुषु प्रतिबिम्बेषु यथा, तं ज्ञात्वा, मम भेदमोहः अपानुतः। एवं, मनः वाचं दृष्टिं च श्रीकृष्णे निवेश्य, आत्मानं परमात्मनि लीनं कृत्वा, स प्राणान् आकृष्य, स्थिरोऽभवत्। भीष्मस्य अखण्डब्रह्मणि लीनत्वं विज्ञाय, सर्वे मौनं जगृहुः, पक्षिणां सायं यथा। तस्मिन्नेव क्षणे, देवानां मानुषाणां च दुन्दुभयः निनदन्ति स्म; साधवः स्तुवन्तः, दिव्यपुष्पवृष्टिः राज्ञि अपतत्। भीष्मस्य गमनानन्तरम्, युधिष्ठिरः, भार्गवात्मजः, नियमानुसारं पितृकृत्यं चकार; तथापि किञ्चित्कालं शोकदुःखेन विवर्णः अभवत्। ऋषयः हृष्टाः, गूढनामभिः कृष्णं स्तुत्वा, तं हृदि निधाय, स्वस्वाश्रमं प्रतिपेदिरे। ततः युधिष्ठिरः, कृष्णसहितः, गजाह्वयपुरं गत्वा, पितरं तपस्विनं गान्धारीं च सान्त्वयामास। पितुः अनुमत्याः, कृष्णस्य च आज्ञायाः, स धर्मराजः, पितामहपितृपरम्पराप्राप्तं राज्यं धर्मेण पालयामास। वीरमातुः स्तन्यं स्रवति स्म, नेत्रयोः पुण्यबाष्पं च, सततं पुत्रं स्नपनं चकार। जनाः देवीमूचुः—"शुभेन ते पुत्रः दीर्घकालान्तरात् आगतः, दुःखनाशकः, पृथ्वीमण्डलं रक्षिष्यति। नूनं भगवतोऽनन्यचेतसा उपासना कृतवती, येन मरणदुष्प्राप्यं जयन्ति।" एवं जनैः पूज्यमानः स राजा भ्रातृभिः सह, हृष्टः, गजे आरोह्य, स्तुतिप्रशंसितः, पुरं प्रविवेश। तत्र प्रतिवेश्मनि शोभनानि मकरतोरणानि, कदलीस्तम्भपुंजाः, सुप्रस्तारितताम्बूलसमूहाश्च आसन्। प्रतिपदं जलपूर्णकलशाः, दीपाः, नवमञ्जरीमालाः, मुक्ताहारश्च शोभायमानाः। नगरं सर्वतोर्मण्डपद्वारगृहैः सुवर्णभूषणैः, गृहशिखरैः च शोभितम्। अन्तःपुरमार्गचत्वरेषु चन्दनरजसा सिक्तानि, लाजाक्षतपुष्पफलशाल्यर्पणानि चासन्। राजा मार्गेण यायमानः, नगरस्त्रियः शुभद्रव्यैः—धान्याक्षतदधोदकदर्भपुष्पफलैः—सहिताः, सस्नेहं तं पूजयामासुः। स तु पितुः प्रासादं प्रविशन्, स्त्रीणां बालगीतं शृण्वन्, तासां स्नेहप्रीत्या आशीर्वादान् प्राप। तस्मिन् दिव्यप्रासादे, महारत्नसमूहेन अलंकृते, पित्रा अतीव स्नेहेन पालितः, स्वर्गे देव इव वसन्। तत्र क्षीरफेनशुक्लानि शय्यानि, सुवर्णभूषणानि, परममूल्यासनानि, सर्वं सुवर्णमयम्। स्फटिकभित्तिषु, महारत्नेषु, स्त्रीरत्नमणिभिः भूषिताः दीपाः विराजन्ति। रम्ये उद्यानानि, दिव्यवृक्षैः, विहंगयुगलकोकिलैः, मदमत्तमधुपगानयुक्तानि। नीलमणिस्तम्भोपेतानि पर्णानि, पद्मोत्पलनलिनैः, हंसबकचक्रवाकैः सेवितानि। राजर्षिः उत्तानपादः, पुत्रस्य अद्भुतं यशः शृण्वन्, परमविस्मयं प्राप। जनप्रियं, मन्त्रिभिः अनुमोदितं, विकसितं दृष्ट्वा, पुत्रं ध्रुवं पृथिव्याः अधिपतिं चकार। स्वस्य जरां ज्ञात्वा, स राजा विरक्तः, आत्मनः मार्गं चिन्तयन्, वनं जगाम। शौनकः उवाच—"धर्मज्ञश्रेष्ठ! युधिष्ठिरेण, राज्यलाभकामैः शत्रुभिः निहतेषु, भ्रातृभिः सह भोजनं सुरक्षितं कृत्वा, ततः किं कृतम्? कथं सः अवर्तत?" सूतः उवाच—भगवान् हरिः, सृष्टिकर्ता, स्वकुलनाशाग्निना विनष्टं कुरुवंशं पुनरुत्थाप्य, युधिष्ठिरं स्वराज्ये प्रतिष्ठाप्य, हृष्टचित्तः अभवत्। भीष्माच्युतयोः वचः श्रुत्वा, संशयः तत्त्वज्ञानविनिर्णयेन विनष्टः, युधिष्ठिरः, जयेन्द्रवत्, अजयैः भ्रातृभिः सहितः, पृथिवीं पालयामास। तस्य राज्ये, यथेष्टवृष्टिः, पृथिव्यां सर्वं कामदुघं, गावः हृष्टाः ग्रामान् क्षीरपूरितान् अकुर्वन्। नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वनानि, ओषधयः—सर्वे तस्य इच्छानुसारं फलं ददुः। न च रोगः, न च क्लेशः, न च दुःखं—दैवमानुषस्वभावाजं—कदापि तस्य शत्रुनिर्जितस्य राज्ये प्रजाः पीडिताः।