धर्मराजः युधिष्ठिरः, भीष्मपितामहस्य समीपे स्थितः, तस्य प्रकृत्यनुसारं वर्णाश्रमधर्मान्, शास्त्रेषु निर्दिष्टं वैराग्य-संयुक्तं संयोगं च, तयोः लक्षणानि च, श्रद्धया पप्रच्छ। सः दानस्य, राजधर्मस्य, मोक्षस्य, स्त्रीणां च, भगवद्भक्तेः च, तेषां विभागानां योगाङ्गानां च, सारांशेन विस्तारतः च, धर्मविज्ञाय पप्रच्छ। तदा सत्यवेद्यः ऋषिः, धर्म-अर्थ-काम-मोक्षाणां प्रयोजनानि, तेषां साधनानि, विविधेषु आख्यायिकासु इतिहासेषु च, तस्मै विवृणोत्। एवं धर्मं प्रवदन्तं तं भीष्मं, योगिनां इच्छितः, इच्छामरणस्य शुभः कालः, उत्तरायणं, आस्थितः। तदा भीष्मः, सहस्रधाराभिः प्रवाहितं वाक्यं संहरन्, सर्वासक्तिहीनं मनः आदिपुरुषे, श्रीकृष्णे, पीतवस्त्रधारे, चतुर्भुजे, अग्रे स्थिते, अनिमिषेक्षणे, स्थिरयामास। शुद्धध्यानसमाहितः, सर्वाप्रशस्त्यं विनष्टम्, युद्धक्लान्तिः केवलं दर्शनात् नष्टा, सर्वेन्द्रियवृत्त्यः निरस्ताः, सः जनार्दनं, स्रष्टारं, प्रस्थानसमये स्तुत्वा। भीष्मः उवाच—एवं मम मनः, तृष्णाहीनं, सात्म्ये स्थितम्, सात्वतश्रेष्ठे, सर्वव्यापिने, स्वसुखं प्राप्ते, यदा कदा प्रकृतिसंसारे प्रविशति, यत्र जन्मप्रवाहः उत्पद्यते। तस्मिन् त्रिलोकविलासे, तमालवर्णे, सूर्यांशुवाससि, कुण्डलितकेशे, अर्जुनमित्रे, पद्ममुखे, मे शुद्धा भक्तिः स्थिरा भवतु। युद्धसमये, श्रमश्रमस्वेदेन मुखं शोभितम्, अश्वधूलिलिप्तकेशे, तिग्मशरैः त्वग्विदारिते, कवचदीप्ते, सः कृष्णः आत्मा मे सन्निधौ अस्तु। मित्रवचनं श्रुत्वा, सेनयोर् मध्ये रथं स्थापयन्, शत्रुसैन्यजीवनं रक्षन्, पार्थमित्रे, बलं हृतवान्, तस्मिन् मे भक्तिः स्थिरा भवतु। परिवारद्वेषेण स्वबन्धुहिंसां परिहृत्य, अर्जुनस्य मोहं आत्मज्ञानेन नाशितवान्, तस्य पादयोः परमभक्तिः मे अस्तु। स्वव्रतं परित्यज्य मम व्रतं पूर्त्यर्थं, रथात् उत्तीर्य, उत्तरीयं पतितम्, वेगेन धावन्, वल्गायुक्तः, हरीरिव गजवधाय, सः कृष्णः मे शरणं भवतु। तीक्ष्णशरैः विदारितः, धनुः भग्नम्, रक्तसिक्तः, हन्तुम् उद्धृतः, सः मुकुन्दः मे शरणं भवतु। मृत्युकाले, अर्जुनरथे स्थितं, वल्गाव्याघ्रं, यः सुन्दरः, तं दृष्ट्वा हताः स्वं स्वरूपम् प्राप्तवन्तः, तस्मिन् मे भक्तिः स्थिरा भवतु। गोपिकाः, सुलीलगमनाः, हासविलासाः, कटाक्षप्रेमकोपयुक्ताः, कृष्णस्य लीलानुकरणं, प्रमादमदग्लान्येन, तस्य स्वरूपे लीनाः। राजसूययज्ञे, युधिष्ठिरस्य सभायाम्, ऋषिभिः, नृपैः परिवृतः, केवलं पूज्यः, सः मम नेत्रे प्रकटितः, आत्मस्वरूपं दर्शितवान्। अजं सर्वदेहिनां हृदयस्थितं, मनसः अनुसारं विविधरूपं, एकः सूर्यः बहुधा प्रतिबिम्बितः इव, तं ज्ञात्वा, भेदमोहः नष्टः। सुतः उवाच—एवं मनः, वाक्, दृष्टिं कृष्णे स्थिरयन्, आत्मा परमात्मनि लीनः, श्वासम् आकृष्ट्य, स्थिरः अभवत्। भीष्मः अद्वितीयं ब्रह्मणि लीनं ज्ञात्वा, सर्वे मौनं यथा दिवासमाप्ते पक्षिणः। तस्मिन् क्षणे, देवमानुषैः ढक्काः नादिताः, साधवः स्तुत्वा, दिवः पुष्पवृष्टिः अभवत्। भीष्मस्य निवृत्तये, युधिष्ठिरः, भार्गवपुत्रः, यथाविधि पितृकर्माणि अकरोत्, किंतु किञ्चित्कालं शोकग्रस्तः अभवत्। ऋषयः हृष्टाः, कृष्णं गुह्यनामभिः स्तुत्वा, तदनन्तरं, तं हृदयस्थं, स्वाश्रमं प्रत्यगच्छन्। युधिष्ठिरः, कृष्णसहितः, गजाह्वये गत्वा, पितरं तपस्विनीं गान्धार्यां च सान्त्वयामास। पितृअनुज्ञया, कृष्णस्यानुज्ञया च, बलवान् राजा, पितामहपितृपरम्परया प्राप्तं राज्यं धर्मेण शासनं अकरोत्। वीरमाता, स्तन्यं क्षीरं, नेत्रे शुभाश्रूणि, पुत्रं पुनः पुनः अभिषिञ्चन्। जनाः रानीं उचुः—"सौभाग्येन, तव पुत्रः, दुःखहरः, दीर्घकालानन्तरं पुनः प्राप्तः, पृथिवीं रक्षिष्यति।" "नूनं, हे रानी, त्वं दुःखहरं भगवंतं पूजितवती, यः ध्यायन्तः मृत्युम् अपि जयन्ति, यः दुरतिक्रमः।" एवं जनैः स्नेहितः, भ्रातृभिः च, हृष्टः राजा, गजं आरुह्य, सर्वैः स्तुतः, नगरं प्रविष्टः। तत्र, प्रत्येकद्वारे, शोभायुक्ता मकरतोरणानि, कदलीस्तम्भसमूहाः, पूगफलपर्वताः, सुष्ठु व्यवस्थिताः। प्रत्येकद्वारम्, दीपयुक्तजलकलशाः, नवमङ्गलपुष्पमालाः, मुक्तासूत्राणि लम्बमानानि, अलङ्कृतम्। नगरं सर्वतः, सुवर्णालङ्कृतदुर्गद्वारगृहैः, प्रासादशिखरैः च, शोभितम्। प्रकोष्ठ-रथ्याचौर्याः, शुद्धाः, चन्दनपङ्केन सिक्ताः, लाज-शालि-पुष्प-फल-शालिसम्प्रदानानि सर्वत्र। राजा, मार्गे स्थिरः, नगरस्त्रियः, विविधस्थानेषु, अक्षत-शालि-दधि-जल-दर्भ-पुष्प-फलानि, शुभद्रव्याणि समर्पयन्। स्नेहात्, साध्वीः, आशीर्वादं ददुः, पितृगृहम् प्रविशन्, बालगीतश्रवणे सन्तुष्टः। तस्मिन् दिव्ये गृहः, महारत्नसमूहैः अलङ्कृते, पितरं अतीव प्रियं, स्वर्गे देवः इव, निवसन्। तत्र, शय्याः क्षीरफेनशुक्लाः, सुवर्णालङ्कृताः, आसनानि उत्तमानि, सर्ववस्तूनि सुवर्णमयम्। तत्र, स्फटिकभित्तिषु, महापन्नगेषु, रत्नदीपाः प्रकाशमानाः, स्त्रीरत्नाभिः भूषिताः। रम्यः उपवनेषु, दिव्यवृक्षाः, पक्षियुगलैः, मदमत्तमधुकैः, गीतयुक्ताः। तत्र, वैडूर्यसोपानयुक्ताः सरांसि, पद्मिनी-कुमुदिनी-पद्मैः पूरितानि, हंस-बक-चक्रवाकैः सेवितानि। राजर्षिः उत्तानपादः, पुत्रस्य अद्भुतं ऐश्वर्यं श्रुत्वा, दृष्ट्वा च, परमाश्चर्येण पूर्णः अभवत्।