तत्र, सर्वे समागताः पुण्यश्लोकाः महर्षयः दृष्ट्वा, धर्मविद् वसुश्रेष्ठः भीष्मः स्थानकालविचक्षणः तान् आदरयामास। ततः स भगवान् कृष्णं, स्वमाहात्म्यविज्ञं, जगन्नाथं, हृदयस्थितं, मायया स्वरूपधारिणं, यथोचितं पूजयामास। पाण्डुपुत्रान् च, विनयस्नेहसम्पन्नान्, गाढानुरागाश्रुनयनान्, स सान्त्वयामास। स भीष्मः उवाच—“धर्मात्मजाः, ब्राह्मणभक्ताः, धर्मनिष्ठाः, अच्युतभक्ताः, दुःखिताः, अन्यायेन क्लेशमुपगच्छन्ति, एतद् दुःखमिदं अन्यायमिति। पाण्डुयोधः गतः, कुन्ती बालपुत्रैः विधवा, पुनः पुनः दुःखानि सहित्वा, यथैकपुत्री, तव हिताय स्थितवती। सर्वं दुःखं वः कालप्रेरितं मन्ये; यथा मेघाः वातेन नीयन्ते, तथा जगत् राज्ञः कालस्य अधीनम्। धर्मपुत्रः राजा, भीमः गदा धारयति, धनञ्जयः गाण्डीवं वज्रं धारयति, कृष्णः मित्रं—कथं आपद् भवेत्? राजन्, न कस्यापि भगवान् कृष्णस्य इच्छा ज्ञेयम्; विचक्षणाः अपि तत्र मोहिताः। अतः, भारतश्रेष्ठ, एषा कालव्यवस्था विज्ञेयम्; नियतं, अनाथः, त्वं प्रजापालकः भव। एषः साक्षात् नारायणः, भगवन्, वृष्णिषु गूढः, मायया जगत् मोहितवान्। तस्य गूढशक्ति भगवन् शिवः, नारदः, कपिलः च विज्ञाताः। यं मातुलं, प्रियं मित्रं, हिततमं, मन्त्रिणं, दूतं, सारथिं च त्वं मन्यसे—स एव सर्वात्मा, समदर्शी, अद्वितीयः, निरहंकारः; तेन जनानां भेदः सृष्टः, तत्र दोषः नास्ति। तथापि, राजन्, एकान्तभक्तेषु तस्य अनुकम्पां पश्य; अहं प्राणत्यागे स्थितः, कृष्णः स्वयं आगतः। योगी, भक्त्या मनः तस्मिन् निवेश्य, नाम उच्चार्य, शरीरत्यागे, कामकर्मविमुक्तः भवति। स भगवान् देवाधिदेवः, प्रसन्नवदनः, रक्तलोचनः, पद्ममुखः, चतुर्भुजः, मम ध्यानमार्गे स्थितः; स यावत् मम शरीरत्यागः, तिष्ठतु। एवं श्रुत्वा, युधिष्ठिरः, शय्यायां स्थितं भीष्मं विविधधर्मान् पप्रच्छ, ऋषयः श्रवणे स्थिताः। स जातिनिष्ठवर्णाश्रमधर्मान्, वैराग्यसङ्गयोगलक्षणानि च शास्त्रानुसारं पप्रच्छ। दानराज्यमोक्षस्त्रीभगवद्भक्त्यादीन्, तेषां विभागान् योगांश्च, संक्षेपविस्तरेण पप्रच्छ। भीष्मः तत्त्वविद्, धर्मार्थकाममोक्षप्रयोजनानि, तेषां साधनानि, आख्यानपुराणानुसारं वर्णयामास। धर्मोपदेशे तस्य शुभकालः समुपस्थितः—यः योगिनां इच्छितः, उत्तरायणः। ततः, सहस्रधारावद् प्रवृत्तं वाक् संहरन्, मनः सर्वसङ्गविहीनं कृत्वा, आदिपुरुषे, कृष्णे, पीतवाससे, चतुर्भुजे, साक्षात् स्थिते, निर्जिह्मलोचनः, ध्यानं कृतवान्। शुद्धध्यानसमाधिना, सर्वाप्रशस्तं विनष्टं, युद्धक्लान्तिः दृष्टमात्रेण नष्टा, इन्द्रियकार्याणि निरस्तानि, जनार्दनं, सृष्टिकर्तारं, प्रस्थानसमये स्तुत्वा। भीष्मः उवाच—“एवं मम मनः तृष्णाविमुक्तं, सात्वतश्रेष्ठे, सर्वव्यापिने, स्वानन्दगते, यः कदाचित् प्रकृतिलोकं प्रविशति, जन्मप्रवाहस्य कारणम्। तं त्रैलोक्यरमणं, तमालवर्णं, सूर्यरश्मिसदृशवस्त्रं, कुण्डलितकेशं, पद्ममुखं, अर्जुनमित्रं, मम प्रेम स्थिरं भवतु। युद्धे, श्रमेण सिक्तवदनं, अश्वधूलिलिप्तकेशं, कवचदीप्तं, मम तीक्ष्णबाणैः विद्धं, कृष्णं, आत्मानं, सन्निधिं मे अस्तु। मित्रस्य वचनं श्रुत्वा, सेनयोर् मध्ये रथं स्थापयित्वा, शत्रुप्राणरक्षणे स्थितं, पार्थमित्रं, यः बलं हरति, तत्र मम प्रेम स्थिरं भवतु। प्रतिपक्षं दृष्ट्वा, स्वबन्धुवधदोषज्ञानात्, अर्जुनस्य मोहं आत्मज्ञानेन निवार्य, तस्य पद्मपादयोः परमभक्तिः मे भवतु। स्वव्रतं त्यक्त्वा, मम व्रतं पूर्णयितुं, रथात् उत्पत्य, उत्तरीयं पतितं कृत्वा, वेगं कृत्वा, हस्तैः शृङ्गं धृत्वा, हरिरिव गजवधाय, अग्रे धावन्—स मे शरणं भवतु। तीक्ष्णबाणैः विद्धः, धनुः भग्नः, रक्तसिक्तः, हन्तुम् उद्यतः, मुकुन्दः, स मे शरणं भवतु। मृत्युकाले, अर्जुनरथस्थं, रश्मिदण्डधारिणं, यं हत्वा, दृष्ट्वा, मृताः स्वस्वरूपं प्राप्तवन्तः, तस्मिन् मम भक्ति स्थिरं भवतु। गोप्यः, लीलायाः अनुकरणं, हसितं, प्रेमकोपसमीक्षां, तन्मयतया, कृष्णविलासं, अन्धमदेन, अनुचरन्—तासाम् कृष्णस्वरूपे तन्मयता अभवत्। राजसूययज्ञे, युधिष्ठिरसभायाम्, ऋषिकिङ्गैः परिवृतः, केवलं स पूजनीयः, साक्षात् मम दृष्टिपथं आगतः, स्वस्वरूपं प्रकाशयन्। अद्य अहं अजं, सर्वदेहिनां हृदयस्थितं, यः मनः अनुसारं विविधं रूपं धारयति, यथा एकः सूर्यः बहुषु प्रतिबिम्बेषु भिन्नः इव; मम भेदमोहः नष्टः।” एवं, भीष्मः मनः, वाक्, दृष्टि, भगवति कृष्णे स्थिरीकृत्य, आत्मानं परमात्मनि निवेश्य, श्वासं आक्रोशयन्, स्थिरः अभवत्। तं भीष्मं ब्रह्मणि विलीनं ज्ञात्वा, सर्वे मौनम् अकरोत्, यथा पक्षिणः दिनान्ते। तदा, देवमनुष्यैः ढक्काः नादिताः, पुण्यकर्मणः स्तुतिः कृताः, दिवः पुष्पवृष्टिः अभवत्। भीष्मस्य निधनानन्तरम्, युधिष्ठिरः भागवतपुत्रः, विधिवत् मृतकक्रियाः अकरोत्; किं तु, किञ्चित् कालं शोकात् स्थिरः अभवत्। ऋषयः हृष्टाः, कृष्णं गुह्यानाम्ना स्तुत्वा, तदनन्तरं, कृष्णे हृदयस्थिताः, स्वस्वाश्रमं प्रत्यगच्छन्। ततः, युधिष्ठिरः कृष्णसहितः, गजाह्वयं गत्वा, पितरं तपस्विनीं गान्धारीं च सान्त्वयामास।