भगवान् उवाच — मा भैष्ठ, अहं बालस्य तं कठोरं तपः निवर्तयिष्यामि। स्वं राज्यं प्रतिनिवर्तध्वं। यत् तस्य मयि योगात् तव प्राणः निरुद्धः, हे उत्तानपादपुत्राः। एवं सूतः कथयति — स राजा, स्वजनान् कष्टं न कर्तुम् इच्छन्, धर्मं सर्वं ज्ञातुम् इच्छन्, देवव्रतस्य शय्यां यत्र सः शयानः तत्र अगच्छत्। तस्मिन् समये सर्वे भ्रातरः सुवर्णाभरणयुक्तैः अश्वैः रथैः अनुगताः, व्यासः, धौम्यः, अन्ये च ऋषयः तत्र आगच्छन्। भगवान् श्रीकृष्णः अपि धनञ्जयेन सह रथमारुह्य आगच्छत्; तेषु मध्ये राजा कुबेर इव यक्षेषु प्रकाशमाना अभवत्। पाण्डवाः, स्वजनैः सह, चक्रधारिणा श्रीकृष्णेन सह, भूमौ पतितं भीष्मं दिव्यात् पतितं देवमिव दृष्ट्वा, प्रणम्य तम् अभिवादयन्। तत्र सर्वे ब्राह्मणर्षयः, दिव्यर्षयः, राजर्षयः, भरतानां श्रेष्ठं द्रष्टुं समागच्छन्। पर्वतः, नारदः, धौम्यः, श्रीबदरायणः, बृहदश्वः, भरद्वाजः शिष्यैः सह, रेणुकापुत्रः च उपस्थितः। वसिष्ठः, इन्द्रप्रमदः, त्रितः, गृत्समदः, असितः, काक्षीवान्, गौतमः, अत्रिः, कौशिकः, सुदर्शनः च तत्र आसन्। अन्ये अपि ऋषयः, शुद्धहृदयः ब्रह्मराटः आदि, शिष्यैः सह, कश्यपः, अङ्गिराः च आगच्छन्। एतान् सर्वान् समागतान् दृष्ट्वा, धर्मज्ञः, स्थानकालविभागविद्, सर्वेभ्यः सम्मानम् अकरोत्। कृष्णं अपि, स्वीयं ऐश्वर्यं जानन्तं, सर्वविश्वेश्वरं, हृदयस्थितं, स्वमायया रूपं धारयन्तं, सत्कृत्य पूजयामास। पाण्डवपुत्रान्, विनयेन प्रेम्णा उपविष्टान्, अश्रुपूर्णनेत्रान्, भीष्मः सम्बोधयामास। "धर्मपुत्राः, दुःखं, अन्यायं, यद्वः अभवत्, ब्राह्मणेषु, धर्मे, अच्युते च भक्ताः, दुःखार्हाः न वा, दुःखजीवनार्हाः न वा। पाण्डु महाबलवान् गतः, कुन्ती बालैः सह विधवा, पुनःपुनः कष्टानि सहिता वः कृते, मातृवत्। यद्वः अप्रियं तद् कालस्य कारणम्; जगत्, राज्ञः सहितम्, कालवशम्, वातेन मेघाः इव। यत्र धर्मपुत्रः राजा, भीमः गदा धारयति, धनञ्जयः गाण्डीवम्, कृष्णः मित्रम्—कथम् आपद् भवेत्? हे राजन्, कस्यापि योजना न ज्ञायते; जिज्ञासावन्तः अपि तस्य विचित्रतया मोहिताः। अतः, भरतश्रेष्ठ, एतत् दैवविधानम्; अनाथः सन्, त्वं लोकपालनं कुरु। एष भगवान् स्वयं नारायणः, वृश्णिषु अन्तःप्रविष्टः, स्वमायया जगत् मोहितवान्। तस्य परमार्हं शक्तिं भगवान् शिवः, दिव्यर्षिः नारदः, भगवान् कपिलः एव जानन्ति। यं त्वं मातुलं, प्रियं मित्रं, हिततमं, मन्त्रिणं, दूतं, सारथिं च अकुरुत, स एव सर्वात्मा, समदर्शी, अद्वैतः, निर्लेपः; तेन जनानां भेदे दोषः नास्ति। तथापि, पश्य, राजन्, तस्य अनन्यभक्तेषु करुणाम्—मम प्राणत्यागे कृष्णः स्वयं उपस्थितः। यो योगी, भक्त्या मनः तस्मिन् स्थापयति, नाम उच्चारयति, स देहत्यागे कामकर्मविमुक्तः भवति। स देवदेवः भगवान्, मम देहत्यागपर्यन्तं तिष्ठतु; स प्रसन्नमुखः, अरुणनेत्रः, पद्ममुखः, चतुर्भुजः, मम ध्यानमार्गे तिष्ठति। सूतः पुनः कथयति — युधिष्ठिरः, एतत् श्रुत्वा, शरशय्यायाम् स्थितं भीष्मं विविधधर्मान् पप्रच्छ, ऋषयः श्रुत्वा। स स्वभाव, वर्ण, आश्रमानुसारं धर्मान्, वैराग्यसंगयोगं, शास्त्रेषु उक्तं, पप्रच्छ। दानधर्म, राजधर्म, मोक्षधर्म, स्त्रीधर्म, भगवद्भक्तिधर्म, विभागान् योगांश्च, संक्षेपेण विस्तारश्च पप्रच्छ। ज्ञानी ऋषिः, धर्मार्थकाममोक्षान्, तेषां साधनानि, इतिहासपुराणेषु यथावत्, वर्णयामास। धर्मकथनस्य समये, शुभः कालः आगतः—यः योगिभिः इच्छामरणाय कामितः, उत्तरायणः। तदा, सहस्रधारया प्रवृत्तं वचनं संहरन्, सर्वसंगवर्जितं मनः आदिपुरुषे, कृष्णे, पीतवस्त्रधारे, चतुर्भुजे, अनिमिषे, पुरतः स्थिते, न्यवेशयत्। शुद्धध्यानसमाधिना, सर्वदुष्टं विनष्टम्, युद्धक्लान्तिः केवलं दर्शनात् नष्टा, सर्वेन्द्रियवृत्तीनां विरामे, जनार्दनं स्रष्टारं, प्रस्थानसमये, स्तुतवान्। भीष्मः उवाच — एवं मम मनः, तृष्णाविमुक्तम्, सत्वतश्रेष्ठे, सर्वव्यापि भगवति, स्वानन्दं प्राप्ते, यदा कदा प्रकृतिसंसारे प्रविष्टे, जन्मप्रवाहे, तत्र स्थिरम्। त्रीणां लोकानां रमणीयं, तमालवर्णं, सूर्यरश्मिवर्णवस्त्रं, कुर्वलम्बितकुन्तलं, पद्ममुखं, अर्जुनमित्रं, तस्मिन् मम प्रीति स्थिता भवतु। युद्धे, श्रमस्वेदाभूषितं, अश्वधूमधूलितकेशम्, कवचदीप्तं, मम तीक्ष्णबाणैः त्वचं विदारितम्, कृष्णः आत्मा मम सन्निधौ अस्तु। मित्रवचनं युद्धमध्ये श्रुत्वा, रथं सेनयोः मध्ये स्थापयित्वा, शत्रुसैन्यजीवनरक्षणे स्थितः, पार्थमित्रे, तेषां बलं हृतवान्, तस्मिन् मम प्रीति स्थिता भवतु। शत्रुसैन्यं दृष्ट्वा, स्वबन्धुवधदोषेण निवृत्तः, कृष्णः आत्मज्ञानेन अर्जुनस्य मोहं निवारयामास; तस्य पद्मपादयोः मम परा भक्ति भवतु। स्वव्रतं त्यक्त्वा, मम व्रतं पूर्त्यर्थं, रथात् उत्पत्य, उत्तरीयं पतितम्, दण्डं गृहीत्वा, गजवधाय हरिरिव अग्रे धावितवान्। तीक्ष्णबाणैः विदारितः, धनुः भग्नम्, रक्तसिक्तशरीरः, शत्रुः मम वधाय अभ्यागतः; तस्मिन् मुकुन्दे मम शरणं भवतु। मृत्युकाले, अर्जुनस्य रथे, रश्मिदण्डधारणे, तं रूपं दृष्ट्वा, ये हताः, तं दृष्ट्वा, स्वं स्वरूपं प्राप्ताः; तस्मिन् भगवति मम भक्ति स्थिता भवतु। इति।