तत्र स बालकः, यथाविधि शुद्धः संकल्पितः च, रात्रिं नियमेन व्यतीत्य, एकाग्रचित्तः भगवन्तं परमपुरुषं उपदिष्टविधिना सेवितवान्। त्रिरात्रान्ते त्रिरात्रान्ते बिल्वकदलीफलैः जीवन्, एकमासं यथाशक्ति हरिं उपासितवान्। द्वितीयमासे षष्ठे षष्ठे दिने पतितपत्रतृणादिभिः आहारं कृत्वा भगवन्तं पूजितवान्। तृतीयमासे नवमे नवमे दिने केवलं वारिणा जीवन्, ध्याननिष्ठः श्रीभगवन्तं उपगच्छन्। चतुर्थमासे द्वादशे द्वादशे दिने वायुनैव जीवन्, श्वासं जित्वा भगवद्ध्यानं स्थिरं कृतवान्। पंचमे मासे, श्वासं संयम्य, एकपदे स्थित्वा स्तम्भवत्, परमात्मा उपरि ध्यानं कृतवान्। सर्वतः मनः निवर्त्य, हृदि तत्त्वेन्द्रियस्थानि स्थापयित्वा, भगवतो रूपे एकचित्तः, अन्यन्न न पश्यन्। स यदा आदिप्रकृतिमहाभूताधारं परमं धृतवान्, तदा त्रिलोक्यः कम्पिताः। तं राजकुमारं एकपदे स्थितं यदा, तदा पृथिवी तस्य पादाङ्गुष्ठेन अभिपीडिता यत्र यत्र स स्थितो, गजस्य स्थले इव, नमिता। स यदा विश्वात्मनि ध्यानं कृतवान्, इन्द्रियद्वारं रुद्ध्वा, अच्युतचित्तः, तदा लोकपालाः अपि क्लिष्टाः श्वासरुद्धाः, शरणं हरिम् उपगच्छन्। देवाः ऊचुः—भगवन्, सर्वेषु प्राणिनाम्, चराचरेषु, यथा एषः प्राणसंयमः, न ज्ञातः; अस्माकं क्लेशात् विमोचनं ददातु; त्वं शरणं। श्रीभगवान् ऊचुः—मा भयत, अहं कुमारं तपःसंयमात् निवर्तयिष्यामि; स्वं स्वं लोकं गच्छत; तस्य मयि योगात् एव भवतः श्वासः रुद्धः, उत्तानपादपुत्राः। एवं, प्रजाक्लेशात् भयभीतः धर्मविज्ञः स राजा, सर्वधर्मविज्ञानार्थं, देवव्रतस्य शय्यास्थानं अगच्छत्। तस्मिन्नेव, तस्य भ्रातरस्सर्वे सुवर्णाभूषिताश्वैः रथैः अनुगच्छन्; व्यासः, धौम्यः, अन्ये च ऋषयः तत्र आगच्छन्। श्रीभगवान् अपि धनञ्जयेन सह रथेन आगतः; तेषु मध्ये राजा कुबेरः यक्षेषु इव दीप्तिमान्। तत्र भीष्मं भूमौ पतितं दिव्यात् पतितं देवम् इव दृष्ट्वा, पाण्डवाः अनुयायिनः च, चक्रपाणिं सहिताः, प्रणम्य। तत्र सर्वे ब्राह्मणश्रेष्ठाः, दिव्यर्षिस्वराटः, राजर्षयः च, भरतश्रेष्ठं द्रष्टुं संविताः। पर्वतः, नारदः, धौम्यः, वन्दनीयः बादरायणः, बृहदश्वः, भरद्वाजः शिष्यैः सह, रेणुकापुत्रः च तत्र। वसिष्ठः, इन्द्रप्रमदः, त्रितः, गृत्समदः, असितः, कक्षीवान्, गौतमः, अत्रिः, कौशिकः, सुदर्शनः च आगताः। अन्ये ब्रह्मरातादयः शुद्धहृदयाः शिष्यैः सह—कश्यपः, अङ्गिराः, अन्ये च ऋषयः आगताः। तान् सर्वान्, समागतान्, भाग्यशालीन्, वसुश्रेष्ठः धर्मविद्, स्थानकालविभागविद्, आदरात् पूजितवान्। कृष्णं च, स्वमहिमाज्ञं, सर्वेश्वरं, हृदयस्थितं, मायया रूपं धारयन्तं, पूजितवान्। पाण्डुपुत्रान् विनीतान्, स्नेहपूर्णान्, अश्रुपरिपूर्णनेत्रान्, भीष्मः सम्बोधितवान्। हा, कष्टं, अधर्मं—धर्मपुत्राः, ब्राह्मणभक्ताः, धर्मनिष्ठाः, अच्युतभक्ताः, दुःखार्हाः न; दुःखमवस्थायाम् न योग्याः। पाण्डुं महाबलिनं गतं, कुन्ती बालकान् सहितः विधवा, पुनः पुनः तव कृते दुःखान्यनुभूतवती, बालवत्। अहं मन्ये, सर्वं दुःखं तव कालहेतुकम्; जगत् अधिपैः सह कालवशम्, वायुगतमेघवत्। यत्र धर्मपुत्रः राजा, भीमः गदाधरः, कृष्णः गाण्डीवधारी, कृष्णः मित्रं—कथं दुःखम्? हे राजन्, न कस्यापि इच्छा ज्ञेयाः; विचक्षणाः अपि तत्र मोहिता, विद्वांसः अपि। तस्मात् भरतश्रेष्ठ, एतत् दैवव्यवस्थाम् अवगच्छ; नियतं, अनाथं, प्रजापालकः भव। एषः भगवानेव, आदिनारायणः, वृश्णिषु गूढः, मायया जगत् मोहयन् विचरति। तस्य गूढं शक्तिं भगवतः शिवः, नारदः, कपिलः च जानन्ति। यं त्वं मातुलं, प्रियं मित्रं, हिततमं, मन्त्रिणं, दूतं, सारथिं च मान्यः—सर्वात्मा, समदर्शी, अद्वितीयः, निरहङ्कारः; तेन जनचित्तविभेदे दोषः न। तस्य एकभक्तेषु दया पश्य—मम प्राणत्यागे कृष्णः स्वयम् आगतः। योगी, भक्त्या मनः तस्मिन् स्थापयन्, नाम उच्चारयन्, शरीरत्यागे कामकर्मविमुक्तः भवति। स भगवान् देवेशः, मम शरीरत्यागपर्यन्तं तिष्ठतु; स स्मिताननः, अरुणाक्षः, पद्ममुखः, चतुर्भुजः, मम ध्यानमार्गे स्थितः। एवं श्रुत्वा, युधिष्ठिरः, शरशय्यायाम् स्थितं विविधधर्मान् पप्रच्छ, ऋषयः शान्तिपूर्वकं शृण्वन्। स प्रकृतिस्थानुसारं वर्णाश्रमधर्मान्, वैराग्यसङ्गलक्षणानि, शास्त्रविहितानि पप्रच्छ। दानधर्मराजमोक्षस्त्रीभगवत्भक्त्यादीन्, तेषां विभागयोगांश्च, संक्षेपेण विस्तारतः पप्रच्छ। स धर्मविद् ऋषिः, धर्मार्थकाममोक्षान्, तेषां साधनानि, आख्यानैः पुराणैः च, तस्मै सम्यक् उपदिष्टवान्।